Η θρησκευτική ηγεσία του Ιράν επέλεξε τη σύγκρουση αντί του συμβιβασμού, διορίζοντας τον Μοτζτάμπα Χαμενεΐ ως διάδοχο του πατέρα του, Αλί Χαμενεΐ – μια κίνηση που, σύμφωνα με αξιωματούχους της περιοχής, αποτελεί άμεση πρόκληση προς τον πρόεδρο των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος είχε χαρακτηρίσει τον γιο Χαμενεΐ «απαράδεκτο» υποψήφιο.

Η επιλογή του Μοτζτάμπα ως διαδόχου από τη Συνέλευση των Ειδικών, μετά τον θάνατο του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ από αμερικανοϊσραηλινό πλήγμα, παγιώνει την κυριαρχία των σκληροπυρηνικών στην Τεχεράνη. Πρόκειται για ένα ρίσκο που θα μπορούσε να αναδιαμορφώσει τον πόλεμο του Ιράν με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ και να έχει επιπτώσεις πολύ πέρα από τη Μέση Ανατολή.

Ο Αλεξ Βατάνκα, ανώτερος ερευνητής στο Middle East Institute, σχολίασε σχετικά πως «είναι μια μεγάλη ταπείνωση για τις ΗΠΑ να πραγματοποιήσουν μια επιχείρηση τέτοιας κλίμακας, να ρισκάρουν τόσα πολλά και τελικά να σκοτώσουν έναν 86χρονο, μόνο και μόνο για να τον διαδεχθεί ο σκληροπυρηνικός γιος του».

Στο περίπλοκο θεοκρατικό σύστημα του Ιράν, ο ανώτατος ηγέτης αποτελεί την ύψιστη αρχή, ελέγχοντας μεταξύ άλλων την εξωτερική πολιτική και το πυρηνικό πρόγραμμα της χώρας, ενώ καθοδηγεί επίσης τον εκλεγμένο πρόεδρο και το κοινοβούλιο.

Η επιλογή οδηγεί το Ιράν σε περαιτέρω σύγκρουση

Αναλυτές εκτιμούν ότι η επιλογή του Μοτζτάμπα, του οποίου η σύζυγος, η μητέρα και άλλα μέλη της οικογένειάς του σκοτώθηκαν επίσης σε αμερικανοϊσραηλινά πλήγματα, στέλνει ένα σαφές μήνυμα: η ιρανική ηγεσία απορρίπτει κάθε προοπτική συμβιβασμού, και δεν βλέπει άλλη πορεία πέρα από τη σύγκρουση και την εκδίκηση.

Οπως σχολιάζουν πηγές «εκ των έσω» που επικαλείται το πρακτορείο Reuters, ο Μοτζτάμπα θα βρεθεί αντιμέτωπος με τεράστια εσωτερική και εξωτερική πίεση, λόγω της λαϊκής δυσαρέσκειας και της κλιμακούμενης σύγκρουσης, ωστόσο αναμένεται να κινηθεί γρήγορα για να εδραιώσει την εξουσία του.

Ετσι, πιθανότατα θα δοθεί μεγαλύτερη ισχύ στο Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, και θα ακολουθήσουν αυστηρότεροι εσωτερικοί ελέγχοι και εκτεταμένες επιχειρήσεις καταστολής για την «εξάλειψη των διαφωνούντων».

«Ο κόσμος θα νοσταλγήσει την εποχή του πατέρα του», σχολίασε στο Reuters περιφερειακός αξιωματούχος που διατηρεί επαφές με την Τεχεράνη. «Ο Μοτζτάμπα δεν θα έχει άλλη επιλογή από το να δείξει σιδηρά πυγμή… ακόμη κι αν τελειώσει ο πόλεμος, θα υπάρξει σκληρή καταστολή στο εσωτερικό».

Η εξέλιξη αυτή έρχεται έπειτα από μήνες εντεινόμενων εσωτερικών αναταραχών – των πιο αιματηρών από την Ισλαμική Επανάσταση του 1979. Οι εντάσεις αυτές είχαν ήδη αποδυναμώσει την Ισλαμική Δημοκρατία πριν ακόμη ξεσπάσει ο πόλεμος.

Το Ιράν είχε μία βαθιά «πληγωμένη» οικονομία και ήταν αντιμέτωπο με εκρηκτικό πληθωρισμό, την κατάρρευση του νομίσματός του και τη διευρυνόμενη φτώχεια, ενώ η εντεινόμενη καταστολή είχε πυροδοτήσει δημόσια οργή και διαδηλώσεις – πιέσεις που τώρα πιθανότατα θα διογκωθούν υπό συνθήκες πολέμου.

Δύσκολες ημέρες

Ο Μοτζτάμπα θα τηρήσει ακόμα πιο επιθετική στάση στο εξωτερικό, δήλωσε άλλη ιρανική πηγή που γνωρίζει την κατάσταση στο εσωτερικό της χώρας.

Ο Πολ Σάλεμ, ανώτερος ερευνητής στο Middle East Institute, εκτίμησε ότι ο Μοτζτάμπα δεν είναι πρόσωπο που θα επεδίωκε συμφωνία με τις ΗΠΑ, ούτε θα αναζητούσε κάποια διπλωματική λύση. «Πρόκειται για μια σκληροπυρηνική επιλογή σε μια σκληροπυρηνική στιγμή», πρόσθεσε μιλώντας στο πρακτορείο Reuters.

Στα μάτια των ιρανών κληρικών – πολλοί από τους οποίους αποκαλούν τις ΗΠΑ «Μεγάλο Σατανά» – η δολοφονία του Χαμενεΐ, της ανώτατης θρησκευτικής αρχής της Ισλαμικής Δημοκρατίας, τον έχει αναδείξει σε «μάρτυρα». Κληρικοί παρουσιάζουν τον νεκρό ηγέτη ως ηρωική μορφή, παρομοιάζοντάς τον με τον Ιμάμη Χουσεΐν – το σιιτικό σύμβολο θυσίας και αντίστασης στην καταπίεση.

«Ο Μοτζτάμπα είναι ακόμη χειρότερος και πιο σκληροπυρηνικός από τον πατέρα του» και σκοπεύει να εκδικηθεί, δήλωσε ο Αλαν Αϊρ, Αμερικανός πρώην διπλωμάτης και ειδικός στο Ιράν, προσθέτοντας ότι ο ίδιος θα προτιμούσε τον υποψήφιο των Φρουρών της Επανάστασης.

Αυτή η πολιτική «εξίσωση» κρύβει κινδύνους. Το Ισραήλ είχε προειδοποιήσει ότι οποιοσδήποτε διάδοχος του Χαμενεΐ θα αποτελεί επίσης στόχο, ενώ ο Τραμπ έχει δηλώσει ότι ο πόλεμος μπορεί να τελειώσει μόνο όταν εξαλειφθεί η στρατιωτική ηγεσία και η άρχουσα ελίτ του Ιράν.

Αντιτίθεται εδώ και χρόνια στους μεταρρυθμιστές

Επιδραστικός κληρικός μεσαίας βαθμίδας, ο 56χρονος Μοτζτάμπα έχει εδώ και χρόνια αντιταχθεί στις μεταρρυθμιστικές ομάδες που υποστηρίζουν προσέγγιση της Δύσης. Οι στενοί δεσμοί του με ανώτερους κληρικούς και το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης – που κυριαρχεί στις δυνάμεις ασφαλείας και σε μεγάλο μέρος της οικονομίας – του προσφέρουν σημαντική επιρροή στους πολιτικούς και κατασταλτικούς μηχανισμούς του κράτους.

Ο ίδιος απέκτησε ισχύ επί των ημερών του πατέρα του ως κεντρική μορφή στον μηχανισμό ασφαλείας και στο τεράστιο οικονομικό δίκτυο που τον περιβάλλει, λειτουργώντας για χρόνια ως «κλειδοκράτορας» του Αλί Χαμενεΐ και, στην πράξη, ως ένας «μίνι ανώτατος ηγέτης», όπως σχολιάζουν χαρακτηριστικά αναλυτές.

Η χρονική συγκυρία

Η ανάδειξή του έρχεται τη στιγμή που η αμερικανοϊσραηλινή εκστρατεία κατά του Ιράν εντείνεται, με κοινά πλήγματα να στοχεύουν αποθήκες καυσίμων και άλλους στόχους στο εσωτερικό της χώρας, ενώ ιρανικοί πύραυλοι και drones έχουν πλήξει κράτη του Κόλπου, διευρύνοντας τη σύγκρουση.

Το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών είχε επιβάλει κυρώσεις στον Μοτζτάμπα το 2019, αναφέροντας ότι εκπροσωπούσε τον ανώτατο ηγέτη επισήμως, παρότι δεν είχε ποτέ εκλεγεί ούτε κατείχε ως σήμερα κάποιο κυβερνητικό αξίωμα.

Πηγή από χώρα του Κόλπου, με βαθιά γνώση των κυβερνήσεων της περιοχής, σχολίασε για τον διορισμό του Μοτζτάμπα: «Αυτό λέει στον Τραμπ και στην Ουάσιγκτον ότι το Ιράν δεν πρόκειται να υποχωρήσει – θα πολεμήσει μέχρι τέλους».