Με άλλον έναν σκληρό χειμώνα στον πόλεμο μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας να βρίσκεται προ των πυλών, οι διπλωματικές διεργασίες εντείνονται και πάλι, σε μια νέα προσπάθεια να επιτευχθεί αρχικά κατάπαυση του πυρός και, σε δεύτερο στάδιο, μια οριστική ειρηνευτική συμφωνία.

Υπό την ανανεωμένη πίεση του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, το Κίεβο και η Μόσχα προετοιμάζονται να στείλουν τις αντιπροσωπείες τους στο Αμπου Ντάμπι, για μια τριμερή συνάντηση με Αμερικανούς αξιωματούχους, η οποία έχει προγραμματιστεί, σε πρώτη φάση, για τις 10 Νοεμβρίου.

Ωστόσο, παραμένουν πολλά αναπάντητα ερωτήματα για τη διαδικασία, μεταξύ των οποίων εάν η Ευρώπη θα έχει θέση στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων όταν ληφθούν οι κρίσιμες αποφάσεις και ποιος θα την εκπροσωπήσει. Με βάση τις δημόσιες τοποθετήσεις βασικών ηγετών και συνομιλίες με Ευρωπαίους αξιωματούχους, οι οποίοι μίλησαν υπό τον όρο της ανωνυμίας, το Politico παρουσίασε τα βασικά ζητήματα που βρίσκονται στο τραπέζι, αλλά και τα εμπόδια που μπορεί να υπονομεύσουν την προσπάθεια.

1. Τι θα συζητηθεί;

Ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι υποστηρίζει ότι η ατζέντα της συνάντησης στο Αμπου Ντάμπι θα πρέπει να περιλαμβάνει, σε πρώτο στάδιο, μέτρα αποκλιμάκωσης. Σε αυτά συγκαταλέγονται οι ανταλλαγές αιχμαλώτων, η κατάπαυση των επιθέσεων στις ενεργειακές υποδομές και η εκεχειρία στη Μαύρη Θάλασσα.

Παράλληλα, όπως δήλωσε σε δημοσιογράφους αυτή την εβδομάδα, οι τεχνικές διαπραγματευτικές ομάδες θα πρέπει να εξετάσουν τη μορφή που θα μπορούσε να έχει μια μελλοντική τριμερής συνάντηση κορυφής μεταξύ του Ντόναλντ Τραμπ, του Βολοντίμιρ Ζελένσκι και του Ρώσου προέδρου Βλαντιμίρ Πούτιν.

Σε ό,τι αφορά μια οριστική συμφωνία, το σημαντικότερο ζήτημα για την Ουκρανία είναι οι εγγυήσεις ασφαλείας που θα λάβει από την Ευρώπη και τις ΗΠΑ ή, ενδεχομένως, από το ΝΑΤΟ. Ο Ζελένσκι δεν πρόκειται να θελήσει να αποδεχθεί μια συμφωνία που, κατά την εκτίμησή του, θα άφηνε τη χώρα εκτεθειμένη σε μια νέα ρωσική επίθεση στο μέλλον.

Από την πλευρά του, ο Πούτιν αναμένεται να θέσει και το ζήτημα των εγγυήσεων ασφαλείας για τη Ρωσία, συμπεριλαμβανομένου του περιορισμού ή ακόμη και της ανατροπής της στρατιωτικής παρουσίας του ΝΑΤΟ στην ευρύτερη περιοχή.

Εξίσου δύσκολο παραμένει το εδαφικό ζήτημα. Ο Ζελένσκι έχει ξεκαθαρίσει ότι οποιαδήποτε συζήτηση για τον καθορισμό συνόρων, είτε προσωρινών είτε μόνιμων, μπορεί να γίνει μόνο σε επίπεδο ηγετών. «Κανείς άλλος δεν έχει την εξουσία να το κάνει», δήλωσε την Τρίτη.

Οπως ανέφερε, κατά τις προηγούμενες διαπραγματεύσεις του τελευταίου έτους, η Ουκρανία είχε δεχθεί, στο πλαίσιο ενός πιθανού συμβιβασμού, να συζητήσει τη δημιουργία αποστρατιωτικοποιημένης «ουδέτερης ζώνης» και στις δύο πλευρές της γραμμής επαφής στο Ντονμπάς.

Ανάλογες ιδέες είχαν εξεταστεί και για άλλες περιοχές της Ουκρανίας. Σύμφωνα με τον Ζελένσκι, οι διαπραγματευτές του επανήλθαν στα ζητήματα αυτά στις πρόσφατες συνομιλίες τους με την αμερικανική πλευρά.

«Είμαστε έτοιμοι να συζητήσουμε το εδαφικό ζήτημα, καθώς οι Ρώσοι επιμένουν να το θέτουν και να το εντάσσουν στην ατζέντα», ανέφερε. Διευκρίνισε, ωστόσο, ότι μια τέτοια συζήτηση θα πρέπει να γίνει σε επίπεδο ηγετών.

2. Η Ευρώπη διεκδικεί θέση στο τραπέζι…

Οι Ευρωπαίοι ηγέτες επιμένουν ότι πρέπει να συμμετάσχουν στις τελικές διαπραγματεύσεις, ιδίως καθώς οι ευρωπαϊκές χώρες έχουν αναλάβει πλέον το μεγαλύτερο μέρος της οικονομικής και στρατιωτικής στήριξης της Ουκρανίας. Οι ΗΠΑ διέκοψαν την παροχή βοήθειας το 2025 μετά την επανεκλογή του Τραμπ.

Τόσο ο Ζελένσκι όσο και Αμερικανοί αξιωματούχοι αναγνωρίζουν ότι οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις θα πρέπει πιθανότατα να συμμετάσχουν στις συζητήσεις για τις εγγυήσεις ασφαλείας. Ενας βασικός λόγος είναι ότι οι ευρωπαϊκές χώρες αναμένεται να συνεισφέρουν το μεγαλύτερο μέρος των στρατευμάτων σε περίπτωση ανάπτυξης ειρηνευτικής δύναμης στην Ουκρανία.

Ο λεγόμενος «Συνασπισμός των Προθύμων», μια άτυπη συμμαχία περισσότερων από 30 χωρών με πρωταγωνιστικό ρόλο της Γαλλίας, της Βρετανίας και της Γερμανίας, είχε ήδη καταρτίσει λεπτομερείς προτάσεις σε συντονισμό με τις ΗΠΑ σχεδόν έναν χρόνο νωρίτερα.

Παράλληλα, το Κίεβο ενδιαφέρεται να διερευνήσει τη δυνατότητα σύναψης διμερών εγγυήσεων ασφαλείας με την Ουάσιγκτον, μια διαδικασία που θα μπορούσε να προχωρήσει χωρίς τη συμμετοχή Ευρωπαίων αξιωματούχων.

Η Ευρώπη θα πρέπει επίσης να έχει κεντρικό ρόλο στον σχεδιασμό της ανοικοδόμησης της Ουκρανίας και στην ανάκαμψη της οικονομίας της. Οπως υπογράμμισε ο Ζελένσκι, «δεν μπορούμε να φανταστούμε ένα τέτοιο, τρόπον τινά, «Σχέδιο Μάρσαλ» χωρίς την Ευρώπη».

Συνομιλίες για την ειρήνη στην Ουκρανία: Πέντε κρίσιμα ερωτήματα για μια συμφωνία
Καθώς πλησιάζει ένας ακόμη δύσκολος χειμώνας πολεμικών συγκρούσεων, ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι ανησυχεί ότι μια νέα κλιμάκωση του πολέμου ΗΠΑ–Ιράν μπορεί να εκτροχιάσει τις διαπραγματεύσεις για εκεχειρία στην Ουκρανία.

3. …αλλά δεν έχει αποφασίσει ποιος θα την εκπροσωπήσει

Η αναζωπύρωση του ενδιαφέροντος του Τραμπ για την Ουκρανία επαναφέρει στο προσκήνιο δύσκολα ερωτήματα για τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις: ποιος θα τις εκπροσωπήσει όταν έρθει η ώρα των κρίσιμων αποφάσεων και κατά πόσο θα πρέπει να επιδιώξουν απευθείας συνομιλίες με τον Πούτιν.

Καθώς δεν διαφαίνεται σαφής κατεύθυνση από τις Βρυξέλλες, ορισμένοι ηγέτες έχουν αρχίσει να αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες σε εθνικό επίπεδο.

Την Τρίτη, ο πρόεδρος της Φινλανδίας Αλεξάντερ Στουμπ και ο πρωθυπουργός της Νορβηγίας Γιόνας Γκαρ Στέρε είχαν τηλεφωνική επικοινωνία διάρκειας 90 λεπτών με τον Πούτιν, καλώντας τον να τερματίσει τον πόλεμο.

Η πρωτοβουλία προκάλεσε έντονες αντιδράσεις σε αρκετές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, μεταξύ των οποίων η Κοπεγχάγη, η Ρώμη, η Στοκχόλμη και το Βίλνιους. «Υπάρχουν πάρα πολλοί μεσήλικες άνδρες που θέλουν να γράψουν το όνομά τους στην Ιστορία ως εκείνοι που έλυσαν αυτόν τον πόλεμο», σχολίασε ένας διπλωμάτης, εκφράζοντας την απογοήτευσή του.

Η ρωσική πλευρά υποστήριξε ότι η επικοινωνία του Πούτιν με τους δύο Σκανδιναβούς ηγέτες δεν απέφερε τίποτα ουσιαστικό και προειδοποίησε ότι ο πόλεμος πιθανότατα θα «κλιμακωθεί». Σύμφωνα με ορισμένες περιγραφές της συνομιλίας, ο Ρώσος πρόεδρος αφιέρωσε μεγάλο μέρος του χρόνου σε μια διάλεξη προς τους συνομιλητές του για την περιφερειακή ιστορία.

Η εξεύρεση κοινού εκπροσώπου για την Ευρώπη περιπλέκεται και από το γεγονός ότι οι χώρες που έχουν άμεσο συμφέρον από τις διαπραγματεύσεις δεν περιορίζονται στα κράτη-μέλη της ΕΕ. Η Βρετανία και η Νορβηγία, για παράδειγμα, βρίσκονται εκτός των «27».

Χωρίς σαφή ηγεσία και κοινή γραμμή, οι ευρωπαϊκές θέσεις κινδυνεύουν να παραμεριστούν όταν οι διαπραγματεύσεις περάσουν από τις προκαταρκτικές συζητήσεις στις ουσιαστικές αποφάσεις.

4. Ολα εξαρτώνται από τον Τραμπ

Ενας από τους σημαντικότερους αστάθμητους παράγοντες είναι το πόσο θα διατηρήσει ο Τραμπ την προσοχή του στραμμένη στην Ουκρανία.

Μετά την έναρξη του πολέμου των ΗΠΑ και του Ισραήλ εναντίον του Ιράν, η πρόοδος στις διαπραγματεύσεις για την Ουκρανία πάγωσε για μήνες. Η διπλωματική κινητικότητα επανήλθε το φθινόπωρο, καθώς ο Αμερικανός πρόεδρος επιχείρησε να περιορίσει τις επιπτώσεις της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή. Μια νέα κλιμάκωση του πολέμου με το Ιράν θα μπορούσε, ωστόσο, να θέσει και πάλι τις συνομιλίες για την Ουκρανία σε δεύτερη μοίρα.

Στις 20 Οκτωβρίου, ο Αμερικανός απεσταλμένος Στιβ Γουίτκοφ συναντήθηκε στο Οσλο με τον Ζελένσκι, τον Στουμπ και τον Στέρε. Την επόμενη ημέρα μετέβη στην Αγία Πετρούπολη, όπου συναντήθηκε με τον Πούτιν.

Στη συνέχεια, είχε προγραμματιστεί νέα συνάντηση στις Βρυξέλλες για αυτή την εβδομάδα, με στόχο την προετοιμασία των διαπραγματεύσεων στο Αμπου Ντάμπι. Ωστόσο, οι Αμερικανοί ανέβαλαν τις συνομιλίες, προφανώς λόγω των εξελίξεων στη Μέση Ανατολή.

«Η συνάντηση στο Αμπου Ντάμπι εξαρτάται πλέον από την αμερικανική πλευρά», δήλωσε ο Ζελένσκι την Τρίτη 27/10. Σε συνέντευξη Τύπου την Τετάρτη 28/10 πρόσθεσε: «Ελπίζουμε πάρα πολύ ότι οι εξελίξεις κλιμάκωσης στη Μέση Ανατολή, οι οποίες βρίσκονται αυτή τη στιγμή στο επίκεντρο των συζητήσεων, δεν θα παρέμβουν (στη διαδικασία)».

5. Η Μόσχα μπορεί να περιμένει

Μετά την τηλεφωνική επικοινωνία τους με τον Πούτιν, ο Στουμπ και ο Στέρε φέρονται να ενημέρωσαν τον Ζελένσκι ότι θεωρούν πως ο Ρώσος πρόεδρος αντιμετωπίζει σοβαρά την προοπτική της συνάντησης στο Αμπου Ντάμπι.

Ωστόσο, τόσο δημόσια όσο και κατ’ ιδίαν, Ευρωπαίοι διπλωμάτες και πολιτικοί ηγέτες εκφράζουν έντονο σκεπτικισμό για το κατά πόσο ο Πούτιν επιδιώκει πραγματικά μια άμεση πορεία προς την ειρήνη.

Παρά τις διαβεβαιώσεις του Κρεμλίνου ότι η Μόσχα είναι διατεθειμένη να συμμετάσχει στη διαδικασία, Ευρωπαίοι διπλωμάτες εκτιμούν ότι ο Ρώσος πρόεδρος επιχειρεί να κερδίσει χρόνο. Η εκτίμησή τους είναι ότι η Μόσχα ελπίζει πως η Ουκρανία θα εξασθενήσει έπειτα από έναν χειμώνα ρωσικών επιθέσεων στο ενεργειακό της σύστημα, ενώ η Ευρώπη θα κουραστεί να χρηματοδοτεί την πολεμική προσπάθεια και θα περιορίσει ή θα εγκαταλείψει τη στήριξή της μέσα στον επόμενο χρόνο.

Στους παράγοντες που ενισχύουν αυτή την αβεβαιότητα περιλαμβάνεται και το ενδεχόμενο πολιτικών ανατροπών στην Ευρώπη, όπως η πιθανή ανάληψη της εξουσίας στη Γαλλία από την ακροδεξιά Μαρίν Λεπέν.

Γι’ αυτό και οι αξιωματούχοι της ΕΕ θεωρούν ότι δεν μπορούν να βασίσουν τη στρατηγική τους στην προσδοκία μιας ειρηνευτικής συμφωνίας. Αντιθέτως, εκτιμούν ότι πρέπει να ενισχύσουν την οικονομική και στρατιωτική βοήθεια προς την Ουκρανία και να αυστηροποιήσουν περαιτέρω τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας.

Το ζήτημα της εξασφάλισης χρηματοδότησης για τη συνέχιση της ουκρανικής πολεμικής προσπάθειας αναμένεται να βρεθεί στην ατζέντα της συνόδου κορυφής των Ευρωπαίων ηγετών στις Βρυξέλλες, στις 26 Νοεμβρίου.

Με πληροφορίες από Politico