Βασίλης Κωστούλας

Ο Τζούλιαν Μπαρνς-Ντέισι, διευθυντής Μέσης Ανατολής στο European Council on Foreign Relations, εξηγεί στην «Κ» γιατί δεν υπήρχε κίνηση χωρίς κόστος για τον Αμερικανό πρόεδρο στη σκακιέρα με το ιρανικό καθεστώς, το οποίο βρίσκεται ούτως ή άλλως εγκλωβισμένο μεταξύ σφύρας και άκμονος.

– Είναι καλή η ιδέα ενός αμερικανικού πλήγματος στο Ιράν; Και τι έκταση θα έχει η στρατιωτική επιχείρηση στην περιοχή για την επίτευξη των στόχων της εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ;

– Υπάρχει ένα βασικό και ακόμη πολύ αβέβαιο ερώτημα, σε αυτήν εδώ την περίπτωση. Ποιος ο στόχος μιας στρατιωτικής επίθεσης των ΗΠΑ στο Ιράν; Εάν είναι η περαιτέρω υποχώρηση του πυρηνικού προγράμματος και της στρατιωτικής ικανότητας της Τεχεράνης, οι ΗΠΑ θα μπορούσαν σαφώς να επιτύχουν ορισμένες από τις κύριες επιδιώξεις τους. Αλλά αυτό είναι απίθανο να ωθήσει το Ιράν προς μια στρατηγική και μακροπρόθεσμη υποταγή. Το πιθανότερο, θα συνεχίσει να το ενθαρρύνει προς την εδραίωση των μέτρων αποτροπής της Τεχεράνης, μεταξύ άλλων, μέσω ενίσχυσης των σχέσεων με χώρες όπως η Κίνα και η Ρωσία.

Εάν, από την άλλη πλευρά, ο στόχος είναι η κατάρρευση του καθεστώτος και η μετάβαση σε μια νέα πραγματικότητα, τότε η αξία των στρατιωτικών επιθέσεων δείχνει πολύ πιο αβέβαιη, δεδομένης της απροθυμίας των ΗΠΑ να δεσμευτούν σε μια πιο ολοκληρωμένη εκστρατεία στο Ιράν. Η Τεχεράνη διατηρεί σημαντική επιρροή και ικανότητα επί του εδάφους. Επίσης, δεν αντιμετωπίζει οργανωμένη αντιπολίτευση. Είναι, σε κάθε περίπτωση, πολύ δύσκολο να δούμε πώς οι αμερικανικές επιθέσεις δεν θα τροφοδοτήσουν τελικά εσωτερικές συγκρούσεις στην περιοχή, συνεχιζόμενη κατάρρευση του κράτους στο Ιράν, και μια πορεία προς τη μακροπρόθεσμη αστάθεια.

Ενας άλλος βασικός κίνδυνος από την επίθεση των ΗΠΑ που θα αποσκοπούσε στην ανατροπή του καθεστώτος, είναι ότι το Ιράν θα μπορούσε να ξεκινήσει έναν ευρύτερο περιφερειακό πόλεμο, στοχεύοντας παγκόσμια ενεργειακά συμφέροντα ως απάντηση στις επιθέσεις, θεωρώντας τις εξελίξεις υπαρξιακή απειλή για την επιβίωσή του και εκτιμώντας ότι πρέπει να ανταποκριθεί πολύ σθεναρά για να πιέσει τις ΗΠΑ να υποχωρήσουν. Με άλλα λόγια, φαίνεται απίθανη η ιδέα μιας ομαλής μετάβασης προς ένα νέο φιλοδυτικό και σταθερό καθεστώς.

– Το αμερικανικό Πεντάγωνο διατύπωσε σοβαρές επιφυλάξεις για τις απαιτήσεις και τις συνέπειες μιας στρατιωτικής επιχείρησης μεγάλης κλίμακας στο Ιράν. Αραγε, ακούει ο Ντόναλντ Τραμπ τους στρατηγούς του; Ή εμπιστεύεται περισσότερο το ένστικτο και τους στενούς συμβούλους του;

– Φαίνεται πράγματι πως υπήρχαν πολλές διαφωνίες στο εσωτερικό της αμερικανικής διοίκησης σχετικά με το τι θα πρέπει να γίνει στη συνέχεια. Ενα «στρατόπεδο» προτιμούσε τη διπλωματία επειδή δεν επιθυμεί να εμπλακεί σε έναν νέο περιφερειακό πόλεμο. Eνα άλλο «μπλοκ» προωθούσε μια πιο επιθετική ατζέντα που στοχεύει στην αλλαγή του ιρανικού καθεστώτος. Ο Τραμπ, ο οποίος παραδοσιακά δεν θα ήθελε να εμπλακεί σε περιφερειακές συγκρούσεις, μάλλον έχει εγκλωβιστεί εδώ μέσω της ρητορικής του και της τοποθέτησής του για στρατιωτικά ζητήματα. Αλλά μπορεί επίσης να αισθάνεται ότι η στρατιωτική σύγκρουση του επιτρέπει να επιδεικνύει μονομερή ισχύ σε μια στιγμή που η εγχώρια εξουσία του έχει δεχθεί πλήγμα από το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ (σ.σ. απόφαση-κόλαφος για τους δασμούς Τραμπ).

– Κατά μία άποψη, το ιρανικό καθεστώς θα κάνει έστω την τελευταία στιγμή ό,τι χρειαστεί για να επιβιώσει. Ποια είναι η γνώμη σας;

– Από τη μία πλευρά, ο αντίκτυπος των στρατιωτικών επιθέσεων των ΗΠΑ θα μπορούσε να αποδειχθεί υποτιμητικός για την Τεχεράνη. Από την άλλη, βλέπουν σοβαρούς κινδύνους στην επιλογή να προβούν σε σημαντικές παραχωρήσεις, δεδομένου ότι αυτές θα μπορούσαν απλώς να λειτουργήσουν ως ένα προοίμιο για περαιτέρω απαιτήσεις από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ – εξάλλου, θα αποδυνάμωνε τη θέση τους στο εσωτερικό της χώρας τους. Στην πραγματικότητα, φαίνεται να βρίσκονται παγιδευμένοι μεταξύ σφύρας και άκμονος.