Η ολοκλήρωση πολύμηνων διαπραγματεύσεων ανάμεσα στην Αθήνα και στο Παρίσι με σκοπό τη βελτίωση των προϋποθέσεων που μπορεί να επιτρέψουν την υλοποίηση της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου (Great Sea Interconnector – GSI) κατέληξε χθες στη συμφωνία που υπεγράφη για την είσοδο του γαλλικού επενδυτικού ομίλου Meridiam και την απόκτηση του πλειοψηφικού πακέτου του συγκεκριμένου έργου. Πρακτικά η απόκτηση του πλειοψηφικού πακέτου του GSI από τη Meridiam (συγκεκριμένα το 66% του έργου περνάει στους Γάλλους, ενώ πριν το 75% ανήκε σε Ελληνες) αντικατοπτρίζει την εκτίμηση της κυβέρνησης ότι οι Γάλλοι θα κατορθώσουν να εξασφαλίσουν την πρόοδο του έργου του καλωδίου, καθώς το βάρος του κινδύνου θα έχει πλέον το Παρίσι, το οποίο και θα πρέπει πλέον να αναλάβει να ξεπεράσει το βασικό εμπόδιο, που δεν είναι άλλο από τις τουρκικές αντιδράσεις. Υπενθυμίζεται ότι οι έρευνες στο νερό για την ηλεκτρική διασύνδεση πρακτικά «πάγωσαν» στα διεθνή ύδατα νοτίως της Κάσου μετά την παρέμβαση της Aγκυρας και δεν κατέστη ουδέποτε δυνατόν να επανεκκινήσουν, παρά τις επανειλημμένες προσπάθειες. Πλέον, ο στόχος είναι οι έρευνες να αρχίσουν τον Σεπτέμβριο.

Γεωπολιτική διάσταση

Αν και, προφανώς, μέρος της εξίσωσης που οδήγησε στο «πάγωμα» του GSI ήταν και οι έριδες εντός της Κύπρου, το βασικό πρόβλημα ήταν γεωπολιτικό. Η «Κ» αποκάλυψε και εν συνεχεία κάλυψε εκτενώς όλα τα επεισόδια αυτής της ιδιόρρυθμης κρίσης. Από την ανάλυση των στοιχείων προκύπτει ότι, παρά τις προειδοποιήσεις που είχαν δοθεί από τις αρμόδιες υπηρεσίες στα υπουργεία Εξωτερικών αλλά και Εθνικής Αμυνας, επελέγη να ακολουθηθεί μια μάλλον τυπική διαδικασία, καθώς κρίθηκε ότι η Τουρκία δεν επρόκειτο να αντιδράσει σε έρευνες επί της στήλης ύδατος στηνΑνατολική Μεσόγειο, μιας και αυτές δεν δημιουργούν κάποιο νομικό προηγούμενο, ούτε όμως και επηρεάζουν τις διεκδικήσεις της Αγκυρας στην υφαλοκρηπίδα της περιοχής. Η εκτίμηση αυτή αποδείχθηκε τότε λανθασμένη, καθώς η Τουρκία αντέδρασε στέλνοντας πλοία.

«Ενεργειακή ασφάλεια»

Είναι απολύτως λογικό ότι η κυβέρνηση αποδίδει υψηλή πολιτική σημασία στην είσοδο της Meridiam στο έργο του GSI, κάτι που πιστοποιείται από το γεγονός ότι η συμφωνία υπεγράφη στο Μέγαρο Μαξίμου, παρουσία μάλιστα του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη. «Η είσοδος της γαλλικής Meridiam είναι ισχυρή ψήφος εμπιστοσύνης στον ενεργειακό τομέα της Ελλάδας. Ενώνουμε δυνάμεις σε ένα ευρωπαϊκό έργο κοινού ενδιαφέροντος», ανέφερε μετά την ολοκλήρωση της τελετής ο κ. Μητσοτάκης, ο οποίος πρόσθεσε ότι «το GSI βγάζει την Κύπρο από την ενεργειακή απομόνωση και ενδυναμώνει την ενεργειακή ασφάλεια της Ανατολικής Μεσογείου και την ανθεκτικότητα της Ευρώπης στον τομέα της ενέργειας». Αξίζει να σημειωθεί ότι κομβικό ρόλο στις συνεννοήσεις ανάμεσα στα εμπλεκόμενα μέρη διαδραμάτισε ο υπουργός Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου.

Από το Μέγαρο Μαξίμου σχολίαζαν χθες ότι η είσοδος του ομίλου Meridiam ενισχύει τις προϋποθέσεις και την αξιοπιστία για την επιτάχυνση υλοποίησης του έργου, ενώ επί της συμφωνίας σημείωναν ότι ο ΑΔΜΗΕ παραμένει στρατηγικός μέτοχος και βασικός εταίρος με δικαιώματα καταστατικής μειοψηφίας, διατηρεί την τεχνική ηγεσία του έργου και είναι υπεύθυνος για τη λειτουργία της διασύνδεσης όταν αυτή ολοκληρωθεί. Επίσης, η πλειοψηφική συμμετοχή της Meridiam ενισχύει την κεφαλαιακή βάση του έργου, προσθέτει τεχνογνωσία και ενισχύει την ικανότητα υλοποίησής του.

Από την κυβέρνηση επισημαίνουν ότι, πέρα από την είσοδο της Meridiam, έγινε μία ακόμη υπογραφή συμφωνίας, μεταξύ του ΑΔΜΗΕ, της GSI και της Nexans. Σκοπός, όπως λένε, είναι τα τρία μέρη να συνεργαστούν για την επιτάχυνση των εργασιών, με προτεραιότητα την ολοκλήρωση των θαλασσίων ερευνών βυθού. Εν συνεχεία τονίζουν το μέγεθος της Meridiam στο πεδίο των έργων υποδομής, με επενδυτικό χαρτοφυλάκιο που περιλαμβάνει ένα από τα μεγαλύτερα διασυνοριακά έργα της Ευρώπης, την ηλεκτρική διασύνδεση Γερμανίας – Ηνωμένου Βασιλείου.

Σύμφωνα με την κυβέρνηση, η εξέλιξη αυτή σηματοδοτεί και την ωρίμανση του σκέλους της ηλεκτρικής διασύνδεσης που αφορά την Κύπρο και το Ισραήλ, καθώς ο ΑΔΜΗΕ έχει ήδη ολοκληρώσει τη σχετική μελέτη κόστους – οφέλους, την οποία και θα αποστείλει τις επόμενες ημέρες στις ρυθμιστικές αρχές των δύο κρατών.

Οι χθεσινές ανακοινώσεις θα κριθούν, φυσικά, στην πράξη και αναμένεται με ενδιαφέρον να φανεί με ποιον τρόπο θα «ξεκολλήσει» το έργο στην Ανατολική Μεσόγειο, το οποίο χρηματοδοτείται κατά περίπου 30% (657 εκατ. από το 1,9 δισ. ευρώ του κόστους) από την Ε.Ε. Με βάση τις χθεσινές ανακοινώσεις, οι συζητήσεις αναμένεται να αρχίσουν άμεσα και είναι απολύτως προφανές ότι η Αθήνα ουσιαστικά επιχειρεί να μετατρέψει το ζήτημα της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κυπριακής Δημοκρατίας σε ένα θέμα που θα αντιμετωπιστεί στο ευρύτερο πλαίσιο των γαλλοτουρκικών σχέσεων, ευελπιστώντας ότι έτσι μπορεί να απεμπλακεί από το αδιέξοδο των τελευταίων δύο χρόνων.

Τα τουρκικά πολεμικά και το «Relume»

Το αδιέξοδο του GSI αποκάλυψε η «Κ» με πρωτοσέλιδό της στις 23 Ιουλίου 2024. Τότε, πέντε τουρκικά πολεμικά πλοία διέκοψαν τις εργασίες τού υπό ιταλική σημαία «Ievoli Relume», λίγα μίλια νοτίως της Κάσου. Εγιναν και άλλες προσπάθειες τους μήνες που ακολούθησαν, οι οποίες περιορίστηκαν σε κάποιους πλόες των ερευνητικών πλοίων βορείως της Κρήτης. Στη συνέχεια, αφού είχε καταστεί πλέον σαφές ότι το πρόβλημα είναι κατά κύριο λόγο γεωπολιτικό, ήρθε στην επιφάνεια και η διάσταση των οικονομικών συμφερόντων εντός της Κύπρου, τα οποία μάλιστα είχαν διχάσει και το υπουργικό συμβούλιο, δημιουργώντας προβλήματα και στη σχέση Αθήνας – Λευκωσίας.

Αξίζει να σημειωθεί ότι στο μεγαλύτερο μέρος τους οι συγκεκριμένες διαφορές συνδέονταν και με την προηγούμενη φάση του GSI, όταν το έργο ήταν γνωστό με την ονομασία EuroAsia Interconnector, με τη συμμετοχή και κάποιων Κυπρίων επενδυτών. Οι χρηματικές διαφορές ήταν πάντως πολύ μικρής σημασίας, π.χ. τα 36 εκατ. που είχε καταβάλει ο ΑΔΜΗΕ για το έργο, ποσό που δεν αναγνωριζόταν από τη Λευκωσία.

Το οριστικό ναυάγιο επήλθε εντός του 2025, όταν έγιναν κάποιες ακόμα προσπάθειες να πραγματοποιηθούν οι έρευνες, αλλά πάντα στην περιοχή, ακόμα και λίγο ανατολικότερα της Κρήτης, εμφανιζόταν μια τουρκική φρεγάτα. Οι επαφές με τη Meridiam είχαν αρχίσει πρακτικά από το 2025, κατ’ αρχάς με την υπογραφή ενός μνημονίου κατανόησης, όπου πάντως περιλαμβανόταν και η διάσταση του γεωπολιτικού κινδύνου. Η Αθήνα έκτοτε εξασφάλισε την υποστήριξη της Γαλλίας αλλά και της Ε.Ε. σε ρητορικό επίπεδο, καθώς τα ζητήματα συνδεσιμότητας βρίσκονται –πέραν όλων των άλλων– και στην κορυφή της ατζέντας της Κομισιόν.