Σταύρος Τζίμας

Nωρίς το πρωί της Δευτέρας και προτού ξεκινήσει ο καθιερωμένος τις επτά τελευταίες ημέρες κύκλος επεισοδίων, ο Εντι Ράμα έκανε επίδειξη πυγμής. Διεμήνυσε ότι έχει επιλέξει την τακτική της δυναμικής αναμέτρησης με τους διαδηλωτές, αποκλείοντας πολιτική λύση στο αδιέξοδο. Απευθυνόμενος δημόσια σε συγκέντρωση αξιωματικών της αστυνομίας, τους είπε ότι «δεν θα υπάρξει πολιτική λύση, θα διαλύσουμε όσους οργανώνουν τη βία και την καταστροφή». Aνακοίνωσε, μάλιστα, έκτακτο επίδομα στους αστυνομικούς που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή ύψους 2.500 ευρώ μηνιαίως και πρόσθεσε πως αυτοί που διέπραξαν ζημιές θα κληθούν να τις πληρώσουν. Οι δηλώσεις ερμηνεύθηκαν ως σάλπισμα δυναμικής αναμέτρησης με τους διαμαρτυρόμενους και «όπου βγει».

Hταν, ταυτόχρονα, και η απάντησή του σε όσους περιμένουν αν όχι να παραιτηθεί όπως αξιώνουν οι διαδηλωτές, τουλάχιστον να αναλάβει πολιτικές πρωτοβουλίες για τη διαχείριση της κρίσης που κλιμακώνεται επικίνδυνα, καθώς για έβδομη ημέρα χθες συνεχίστηκαν με αμείωτη ένταση τα επεισόδια, χωρίς να διαφαίνονται σημάδια εκτόνωσης.

Μέχρι στιγμής το εκρηκτικό σκηνικό συνθέτουν τα πρωτοφανούς αγριότητας επεισόδια, η αδιαλλαξία του Ράμα, στα όρια της αλαζονείας και του ναρκισσισμού –τον χαρακτηρίζουν άλλωστε–, η επιμονή των εξεγερμένων να τον υποχρεώσουν διά των δυναμικών τρόπων να φύγει και η αδυναμία της αντιπολίτευσης να προβάλει ως εναλλακτική λύση. Με τις δύο πλευρές να παραμένουν αμετακίνητες, το ερώτημα «quo vadis» πλανάται χωρίς η πολιτική τάξη, η κοινωνία και οι παρατηρητές των εξελίξεων να έχουν την απάντηση.

Το καλό σενάριο είναι να πειστεί ο Ράμα να παραιτηθεί και να δρομολογηθούν από υπηρεσιακή κυβέρνηση οι διαδικασίες για πρόωρες βουλευτικές εκλογές, μαζί με τις προγραμματισμένες δημοτικές την άνοιξη. Οσο και αν αυτό είναι το επιθυμητό, άλλο τόσο θεωρείται μαξιμαλιστικό. Ο Ράμα, μας έλεγαν έμπειροι παρατηρητές στα Τίρανα, δεν είναι από τους ηγέτες που κάνουν πίσω. Δεν θα δεχθεί καθόλου εύκολα να αποχωρήσει, γιατί, αν το κάνει, θα είναι σαν να έχει παραδεχθεί ότι ως κυβερνήτης είναι αυταρχικός και διεφθαρμένος. Θα επικαλεστεί, επίσης, ότι πριν από ενάμιση χρόνο στην κάλπη των βουλευτικών εκλογών τον ψήφισε το 55% των Αλβανών. «Και μην ξεχνάτε ότι ο Ράμα στη δεκαετή και πλέον διακυβέρνησή του έχει χτίσει γύρω του ένα διαπλεκόμενο με το μαύρο χρήμα σύστημα, το οποίο τον στηρίζει και έχει κάθε συμφέρον να μην πέσει», τόνιζε παλαιό στέλεχος του κόμματός του που, όπως μας είπε, τον ξέρει καλά.

Το εφιαλτικό είναι να αγριέψει και να καταστεί ανεξέλεγκτη η βία σε όλη την Αλβανία, κάτι που μπορεί να προκληθεί από μια «σπίθα», π.χ. στην απευκταία περίπτωση ενός νεκρού, και να εκραγεί η συσσωρευμένη λαϊκή αγανάκτηση και οργή. Εν τοιαύτη περιπτώσει, το «φάντασμα» της εξέγερσης του 1997, που ανάγκασε διά της ένοπλης βίας τον Μπερίσα να δρομολογήσει εξελίξεις για εκλογές, θα προβάλει. Τότε, όμως, υπήρχε «έτοιμη» η εναλλακτική λύση, και ήταν ο φυλακισμένος σοσιαλιστής ηγέτης Φατός Νάνο, που με την κατάρρευση του κράτους ανέλαβε με εκλογές την εξουσία και συμμάζεψε τα πράγματα. Τώρα, ποιος; Μολονότι οι συνθήκες δεν είναι ίδιες με το 1997 και δύσκολα οι Αλβανοί θα ξαναπάρουν τα όπλα, ούτε η τρέχουσα κατάσταση μπορεί να συνεχιστεί.

Οι επιπτώσεις στην οικονομία δεν θα αργήσουν να φανούν, η αγορά στα Τίρανα έχει «παγώσει», πολλά σχολεία δεν λειτουργούν, καταστήματα παραμένουν κλειστά και πολλά λεηλατούνται, η καθημερινότητα των ανθρώπων έχει διαταραχθεί, η αβεβαιότητα κυριαρχεί στην κοινωνία, η εικόνα της χώρας διεθνώς αρχίζει και γκριζάρει.

Και ο διεθνής παράγοντας; Τις πρώτες ημέρες παρακολουθούσε διακριτικά, απευθύνοντας εκκλήσεις για ηρεμία. Καθώς όμως τα πράγματα χειροτερεύουν, στις πρεσβείες στα Τίρανα έχει σημάνει συναγερμός. Η Αλβανία είναι χώρα του ΝΑΤΟ, βρίσκεται στο κατώφλι της Ε.Ε., αποτελεί προγεφύρωμα και παρατηρητήριο της Δύσης στην ανατολική ακτή της Αδριατικής και στους θαλάσσιους δρόμους της Κεντρικής Μεσογείου, και επ’ ουδενί δεν θα ήθελαν να αποσταθεροποιηθεί.

Αν και για την ώρα αποφεύγουν να παρεμβαίνουν, εντούτοις εξετάζονται λύσεις που θα μπορούσαν να απεγκλωβίσουν τις εξελίξεις, με επίκεντρο βεβαίως την απο(υπο)χώρηση Ράμα. Επ’ αυτού ψιθυρίζεται ως μεταβατική κατάσταση μέχρι τις εκλογές το όνομα της πρώην υπουργού Εξωτερικών Ελίζας Σπιροπάλι, η οποία μέχρι τώρα ήταν η μόνη στο εσωτερικό του κόμματος που ύψωσε φωνή απέναντι στον Ράμα με ανοιχτή επιστολή στην οποία τον καλούσε να αναλάβει πολιτικές πρωτοβουλίες για να αναστρέψει την κατάσταση. Η Σπιροπάλι, πολύγλωσση, με σπουδές στο εξωτερικό, φέρεται να έχει χτίσει κατά τη θητεία της ως ΥΠΕΞ σχέσεις με την ευρωπαϊκή και την αμερικανική διπλωματία και ίσως είναι μια δυνάμει επιλογή. Αλλά για να τεθεί σε κίνηση αυτό το σενάριο θα πρέπει να δεχθεί ο Ράμα να «κάνει στην άκρη» ή να εκδιωχθεί από την κοινοβουλευτική ομάδα, πράγμα αδιανόητο, γιατί την ελέγχει, με κίνδυνο αν βρεθεί εκτός εξουσίας να εμπλακεί σε διώξεις.

Οι συζητήσεις περί ενδιαφέροντος του διεθνούς παράγοντα φούντωσαν χθες με τη ματαίωση του ταξιδιού του Ράμα στη Βιέννη, όπου επρόκειτο να συναντηθεί με τον Αυστριακό καγκελάριο. Στα Τίρανα είδαν το φως δημοσιεύματα σύμφωνα με τα οποία πριν από τον καγκελάριο επρόκειτο να συναντήσει Ευρωπαίους αξιωματούχους σε ξενοδοχείο της Βιέννης για να συζητήσουν την κατάσταση στη χώρα του. Ωστόσο, λόγω της κλιμάκωσης της κρίσης το ταξίδι δεν έγινε.