Την παραμονή των Χριστουγέννων, ο καρδινάλιος Πιέτρο Παρολίν, δεύτερος στην ιεραρχία μετά τον Πάπα και επί χρόνια διπλωματικός διαμεσολαβητής, κάλεσε επειγόντως τον Μπράιαν Μπερτς, πρεσβευτή των ΗΠΑ στην Αγία Εδρα, ζητώντας διευκρινίσεις σχετικά με τα αμερικανικά σχέδια στη Βενεζουέλα, σύμφωνα με κυβερνητικά έγγραφα που επικαλείται η Washington Post.

Ο Παρολίν ρώτησε ευθέως αν οι ΗΠΑ σκόπευαν να πλήξουν αποκλειστικά εμπόρους ναρκωτικών ή αν η κυβέρνηση Τραμπ επιδίωκε την αλλαγή του καθεστώτος. Ο Νικολάς Μαδούρο έπρεπε να φύγει, παραδέχθηκε ο Παρολίν, αλλά παρότρυνε τις ΗΠΑ να του προσφέρουν μια διέξοδο. 

Για ημέρες, ο ισχυρός Ιταλός καρδινάλιος προσπαθούσε να επικοινωνήσει με τον Αμερικανό υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, σε μια ύστατη προσπάθεια να αποτραπεί αιματοχυσία και αποσταθεροποίηση στη Βενεζουέλα. Στη συνομιλία του με τον Μπερτς, σύμμαχο του Τραμπ, ο Παρολίν ανέφερε ότι η Ρωσία ήταν έτοιμη να χορηγήσει άσυλο στον Μαδούρο και έκανε έκκληση στους Αμερικανούς να δείξουν υπομονή, ώστε ο Μαδούρο να πιεστεί να αποδεχθεί αυτή την πρόταση.

«Αυτό που του προτάθηκε ήταν να φύγει και να μπορέσει να απολαύσει τα χρήματά του», δήλωσε άτομο με γνώση της ρωσικής πρότασης. «Μέρος αυτής της πρότασης ήταν ότι ο πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν θα εγγυόταν την ασφάλειά του».

Ομως τα σχέδια αυτά δεν ευοδώθηκαν. Μία εβδομάδα αργότερα, ο Μαδούρο και η σύζυγός του συνελήφθησαν από τις αμερικανικές Ειδικές Δυνάμεις σε επιχείρηση που κόστισε τη ζωή σε περίπου 75 ανθρώπους. Το ζευγάρι μεταφέρθηκε αεροπορικώς στη Νέα Υόρκη όπου του απαγγέλθηκαν κατηγορίες που συνδέονται με τη διακίνηση ναρκωτικών.

Η μέχρι σήμερα άγνωστη συνάντηση στο Βατικανό ήταν μία από τις πολλές αποτυχημένες προσπάθειες -από τις Ηνωμένες Πολιτείες και διαμεσολαβητές, τη Ρωσία, το Κατάρ, την Τουρκία, την Καθολική Εκκλησία και άλλους- να αποτραπεί μια μεγαλύτερη διπλωματική κρίση και να εξευρεθεί ασφαλές καταφύγιο για τον Μαδούρο.

«Είναι απογοητευτικό το γεγονός ότι τμήματα μιας εμπιστευτικής συνομιλίας διέρρευσαν και δεν αποτυπώνουν με ακρίβεια το περιεχόμενο της ίδιας της συζήτησης, η οποία έλαβε χώρα κατά την περίοδο των Χριστουγέννων», ανέφερε σε ανακοίνωσή του προς την Washington Post το γραφείο Τύπου του Βατικανού. Εκπρόσωπος του Μπερτς παρέπεμψε στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ, το οποίο αρνήθηκε να σχολιάσει. Ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου Ντμίτρι Πεσκόφ δεν απάντησε σε αίτημα για σχόλιο.

Η έρευνα βασίζεται σε συνεντεύξεις με σχεδόν 20 άτομα, πολλά από τα οποία μίλησαν υπό καθεστώς ανωνυμίας λόγω της ευαισθησίας των συνομιλιών και των πληροφοριών. Περιλαμβάνει νέα στοιχεία για τις εκτεταμένες διεθνείς προσπάθειες να εξωθηθεί ο Μαδούρο σε καθεστώς εξορίας και να αποφευχθεί η αμερικανική στρατιωτική επέμβαση. Αποκαλύπτει επίσης λεπτομέρειες για την απόφαση της κυβέρνησης Τραμπ να συνεργαστεί με την τότε αντιπρόεδρο της Βενεζουέλας, αντί για την αντιπολίτευση που επί χρόνια υποστήριζε η Ουάσιγκτον.

Η τελευταία προειδοποίηση στον Μαδούρο

Στους μήνες που προηγήθηκαν, ο Μαδούρο απέρριψε πολλές ευκαιρίες και φαινόταν να μην αντιλαμβάνεται πόσο επισφαλής ήταν η θέση του, την ώρα που αμερικανικά πολεμικά πλοία είχαν ήδη αρχίσει να πλήττουν σκάφη (που σύμφωνα με τις ΗΠΑ, διακινούσαν ναρκωτικά) στα ανοικτά της Βενεζουέλας και Αμερικανοί αξιωματούχοι κλιμάκωναν τη ρητορική τους εναντίον της κυβέρνησής του.

Οι προσπάθειες εξεύρεσης λύσης για τον Μαδούρο συνεχίστηκαν μέχρι και την ύστατη στιγμή. Σύμφωνα με άτομο που γνωρίζει την υπόθεση, ο Μαδούρο έλαβε μια τελευταία προειδοποίηση μόλις λίγες ημέρες πριν από την αμερικανική επιχείρηση σύλληψής του. Όμως αρνήθηκε να υποχωρήσει.

«Ψήφος εμπιστοσύνης» στην Ντέλσι Ροντρίγκες από τη CIA

Την ίδια στιγμή, οι ΗΠΑ ολοκλήρωναν το σχέδιο διαδοχής του Μαδούρο, στρεφόμενες προς το Νο 2 – την Ντέλσι Ροντρίγκες. Ηταν μια εντυπωσιακή στροφή για τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος κατά την πρώτη του θητεία είχε επιβάλει κυρώσεις στη Ροντρίγκες και στον αδελφό της Χόρχε, οι οποίοι θεωρούνταν στην Ουάσιγκτον αναπόσπαστα μέλη της στενής ομάδας του Μαδούρο.

Ωστόσο, καθώς κορυφαία στελέχη της κυβέρνησης αμφισβήτησαν την ικανότητα της ηγέτιδας της αντιπολίτευσης Μαρία Κορίνα Ματσάδο να «πείσει» τον στρατό και άλλες δομές εξουσίας που ελέγχονταν επί μακρόν από υποστηρικτές του εκλιπόντος Ούγκο Τσάβες, ο Λευκός Οίκος άρχισε να υιοθετεί μια πιο ρεαλιστική οπτική. 

Η απόφαση του Τραμπ επηρεάστηκε εν μέρει από πρόσφατη απόρρητη αξιολόγηση της CIA, η οποία κατέληγε στο συμπέρασμα ότι οι οπαδοί του Μαδούρο θα ήταν πιο αποτελεσματικοί στη διακυβέρνηση σε σύγκριση με τη Ματσάδο και την ομάδα της, σύμφωνα με ανώτερο αξιωματούχο του Λευκού Οίκου και άτομο με γνώση του θέματος. Στην έκθεση υπογραμμιζόταν ότι η Ματσάδο θα δυσκολευόταν να υπερνικήσει τις φιλοκαθεστωτικές υπηρεσίες ασφαλείας. Η εκτίμηση μεταφέρθηκε στον Τραμπ από τον ίδιο τον διευθυντή της CIA Τζον Ράτκλιφ.

Λίγο αργότερα, ο Τραμπ κατέληξε πως η Ροντρίγκες θα έπρεπε να είναι η διάδοχος του Μαδούρο, κατόπιν και της εισήγησης των κορυφαίων στελεχών των υπηρεσιών πληροφοριών και ασφαλείας του.

Η «άλλη όψη» της Ροντρίγκες

Για χρόνια, η Ροντρίγκες διατηρούσε ένα δημόσιο προφίλ φανατικής Τσαβίστριας, αλλά σε κατ’ ιδίαν συναντήσεις -ιδίως με Αμερικανούς παράγοντες της πετρελαϊκής βιομηχανίας- παρουσιαζόταν ως εντελώς διαφορετικό πρόσωπο. «Δεν ήταν αντιαμερικανίστρια, είχε ζήσει ακόμη και στη Σάντα Μόνικα κατά τα φοιτητικά της χρόνια», δήλωσε άτομο που είχε πολλαπλές συνομιλίες μαζί της. «Δεν ήταν καθόλου ιδεολόγος».

Δεν υπάρχει ένδειξη ότι η Ροντρίγκες γνώριζε το αμερικανικό σχέδιο απομάκρυνσης του Μαδούρο. Και η κυβέρνηση Τραμπ δεν της είχε αποκαλύψει ότι τη θεωρούσε το φαβορί για τη διαδοχή του, σύμφωνα με ανώτερο αξιωματούχο του Λευκού Οίκου. «Θα ήταν εξαιρετικά επικίνδυνο για εμάς να επικοινωνήσουμε οτιδήποτε πριν από την επιχείρηση», είπε η ίδια πηγή. 

Ο ίδιος ο Μαδούρο, από την πλευρά του, φαινόταν να παρερμηνεύει συστηματικά τα μηνύματα της Ουάσιγκτον. Πίστευε ότι μια τηλεφωνική συνομιλία που είχε με τον Τραμπ τον Νοέμβριο είχε πάει «καλά», σύμφωνα με άτομο που γνώριζε τις εκτιμήσεις του συλληφθέντα προέδρου, ενώ στην πραγματικότητα το μήνυμα που προσπαθούσαν οι ΗΠΑ να στείλουν ήταν ότι ο χρόνος του είχε τελειώσει: «Ο πρόεδρος του είπε ότι μπορείς να φύγεις με τον εύκολο τρόπο ή με τον δύσκολο τρόπο», δήλωσε ο ανώτερος αξιωματούχος του Λευκού Οίκου.

Ο Τραμπ μάλιστα προσκάλεσε τον Βενεζουελανό ομόλογό του στην Ουάσιγκτον, σύμφωνα με το ίδιο πρόσωπο, προσφέροντας ασφαλή διέλευση ώστε να συζητήσουν αυτοπροσώπως. Ο Μαδούρο αρνήθηκε. Υπολόγιζε ότι οι Δημοκρατικοί θα κέρδιζαν τις ενδιάμεσες εκλογές, ότι ο Τραμπ θα περιοριζόταν πολιτικά – και ότι θα μπορούσε να διατηρηθεί στην εξουσία. «Ήταν εκεί έξω και χόρευε», σχολίασε η ίδια πηγή. «Τώρα όχι πια».

To Bατικανό εδώ και χρόνια αποτελεί «αγκάθι» στις διεθνείς διαπραγματεύσεις με την απομονωμένη κυβέρνηση της Bενεζουέλας. Πριν από μία δεκαετία επιχείρησε ανεπιτυχώς να μεσολαβήσει για μια συμφωνία μεταξύ του Νικολάς Μαδούρο και της κατακερματισμένης αντιπολίτευσης. Πιο πρόσφατα, το Βατικανό επιδίωξε διάλογο με την κυβέρνηση της Βενεζουέλας μέσω των ανώτερων κληρικών του στη χώρα, ενώ ο Πάπας Λέων ΙΔ΄ είχε προειδοποιήσει τους Αμερικανούς σχετικά με τη χρήση βίας.

«Πιστεύω ότι η βία δεν φέρνει ποτέ τη νίκη», δήλωνε ο Πάπας τον Νοέμβριο, σχολιάζοντας πληροφορίες περί μετακίνησης αμερικανικών πολεμικών πλοίων προς τη Βενεζουέλα. «Το κλειδί είναι να αναζητούμε τον διάλογο», πρόσθεσε.

Η εποχή Τσάβες και η ρωσική στήριξη

Η Βενεζουέλα αποτελεί σημαντικό προγεφύρωμα για τη Μόσχα στη Λατινική Αμερική. Οταν ο Τσάβες ανέλαβε την εξουσία το 1999, η Βενεζουέλα προχώρησε σε σημαντικές αγορές ρωσικών όπλων, μεταξύ των οποίων άρματα μάχης, μαχητικά Sukhoi και αντιαεροπορικούς πυραύλους. H Ρωσία προσέφερε επίσης σημαντικά δάνεια στο Καράκας δίνοντας οικονομικές «ανάσες» ώστε η χώρα να αντέξει τις αμερικανικές κυρώσεις, αλλά και για να διατηρήσει παρουσία της τον πετρελαϊκό τομέα της χώρας.

Στη συνάντησή του με τον Μπερτς στις 24 Δεκεμβρίου, σύμφωνα με έγγραφα που περιήλθαν στην κατοχή της Washington Post, ο Παρολίν δήλωσε ότι η Ρωσία ήταν έτοιμη να υποδεχθεί τον Μαδούρο. Μοιράστηκε επίσης αυτό που στα έγγραφα περιγράφεται ως «φήμη»: ότι η Βενεζουέλα είχε καταστεί «διαπραγματευτικό χαρτί» στις συνομιλίες Ρωσίας–Ουκρανίας και ότι «η Μόσχα θα εγκατέλειπε τη Βενεζουέλα αν ικανοποιούνταν στο ζήτημα της Ουκρανίας».

Αναλυτές επισημαίνουν ότι η Ρωσία είχε ήδη μειώσει τη στήριξή της προς τη Βενεζουέλα τα τελευταία χρόνια, καθώς το ενδιαφέρον της μετατοπίστηκε στον πόλεμο στην Ουκρανία. Τα δάνεια για την αγορά ρωσικών όπλων ουσιαστικά σταμάτησαν το 2018. Οταν ο Μαδούρο επισκέφθηκε τη Μόσχα τον Μάιο, υπέγραψε συμφωνία στρατηγικής συνεργασίας με τον Βλαντιμίρ Πουτιν, ωστόσο οι περισσότεροι αντιμετώπισαν τη σχέση αυτή περισσότερο ως ιδεολογική παρά ως ουσιαστική.

Η φαινομενική προσφορά της Ρωσίας να παράσχει άσυλο στον πρόεδρο της Βενεζουέλας ήρθε σε μια περίοδο όπου η Μόσχα επιχειρεί να αποκαταστήσει τις σχέσεις της με τις ΗΠΑ και να εξασφαλίσει μια ευνοϊκή συμφωνία για το Ουκρανικό.

Τα έγγραφα δείχνουν ότι ο Παρολίν ανέφερε στον Μπερτς πως πίστευε ότι ο Μαδούρο ήταν διατεθειμένος να παραιτηθεί μετά τις εκλογές του Ιουλίου 2024, τις οποίες ο Βενεζουελανός ηγέτης θεωρείται ευρέως ότι είχε νοθεύσει. Ωστόσο, τότε πείστηκε από τον Ντιοσντάδο Καμπέγιο, τον σκληροπυρηνικό υπουργό Εσωτερικών του, ότι μια τέτοια κίνηση θα του κόστιζε τη ζωή. Ο Π. Παρολίν φέρεται να πρόσθεσε πως ο Μαδούρο δίσταζε να φύγει από τη χώρα χωρίς τη στήριξη του στενού του κύκλου και πιθανότατα ανησυχούσε για το ενδεχόμενο να εγκαταλείψει τους κορυφαίους του συμμάχους, κυρίως την Ροντρίγκεζ και τον Καμπέγιο.

Η «αλαζονεία» Μαδούρο

Το πρόσωπο που είχε γνώση της ρωσική πρότασης, ωστόσο, δήλωσε ότι η Μόσχα ήταν επίσης πρόθυμη να παράσχει άσυλο και στους άλλους ανώτερους Βενεζουελάνους αξιωματούχους και ότι, κατά τα φαινόμενα, ο Μαδούρο πίστευε πως οι ΗΠΑ δεν θα προχωρούσαν σε κάποια ενέργεια.

«Νομίζω ήταν αλαζονεία», ανέφερε η εν λόγω πηγή.

Ενας ακόμη παράγοντας ίσως να έπαιξε ρόλο. Και αυτός ήταν η εκτίμηση ορισμένων στην Ουάσιγκτον ότι ο Μαδούρο δεν θα πήγαινε ποτέ στη Ρωσία επειδή το καθεστώς εκεί είναι υπερβολικά περιοριστικό και επειδή δεν θα είχε πρόσβαση στα χρήματα από την πώληση βενεζουελάνικου χρυσού που πιστεύεται ότι έχει αποστείλει και αποθηκεύσει στο εξωτερικό, σύμφωνα με άτομο που γνωρίζει τις διαβουλεύσεις της κυβέρνησης Τραμπ.

Ο Παρολίν πρότεινε να ορίσουν οι ΗΠΑ προθεσμία για την αποχώρηση του Μαδούρο από τη χώρα και να παράσχουν εγγυήσεις για την οικογένειά του. Ο καρδινάλιος δήλωσε ότι ήταν «εξαιρετικά μπερδεμένος από την έλλειψη σαφήνειας του τελικού στόχου των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα», σύμφωνα με τα έγγραφα. Απηύθυνε έκκληση για υπομονή, προσοχή και αυτοσυγκράτηση. Αλλά ο Λευκός Οίκος δεν επρόκειτο να περιμένει άλλο.