Harvard Health Publishing

Όταν ένα φάρμακο συμβάλλει στην υποχώρηση μιας ασθένειας, το τελευταίο πράγμα που περιμένει κανείς είναι μαζί να εξασθενίσει και η ακοή του. Ωστόσο, για πολλούς η πορεία προς την ανάρρωση παίρνει μια αναπάντεχη τροπή όταν το φάρμακο που τους βοηθά να γίνουν καλά προκαλεί ως παρενέργεια βαρηκοΐα ή εμβοές (βουητό στο αυτί).

Το φαινόμενο αυτό αποκαλείται ωτοτοξικότητα. Ένας συνδυασμός του πρώτου συνθετικού «ωτο-» (από το αυτί) και της «τοξικότητας» (που σημαίνει δηλητηρίαση), ο όρος περιγράφει τη βλάβη στο έσω ους που οφείλεται σε παρενέργειες φαρμάκων, οι οποίες είναι δυνατό να προσβάλουν την ακοή και μερικές φορές και την ισορροπία.

Συχνά οι αλλαγές είναι μη αναστρέψιμες, επομένως είναι φρόνιμο να μάθετε ποια φάρμακα είναι δυνατό να προκαλέσουν αυτές τις επιπτώσεις, λέει ο δρ James Naples, ωτορινολαρυγγολόγος στο συνεργαζόμενο με το Χάρβαρντ Beth Israel Deaconess Medical Center.

«Γενικά, είναι πολύ ασυνήθιστο, αλλά υπάρχει ένας αυξανόμενος αριθμός φαρμάκων με γνωστή παρενέργεια την ωτοτοξικότητα», λέει ο δρ Naples.

Φάρμακα που συνδέονται με τις εμβοές και τη βαρηκοΐα

Ποια φάρμακα ανήκουν σε αυτόν τον κατάλογο; Στα φάρμακα που είναι πιθανότερο να προκαλέσουν ωτοτοξικότητα περιλαμβάνονται:

• Η κατηγορία των μακρολίδων, αντιβιοτικών όπως η αζιθρομυκίνη και η κλαριθρομυκίνη, όταν χορηγούνται για μεγάλες χρονικές περιόδους, ιδίως σε μεγάλες δόσεις.

• Η ασπιρίνη και άλλα σαλικυλικά σε υψηλές δόσεις.

• Ορισμένα χημειοθεραπευτικά φάρμακα, όπως η σισπλατίνη και η καρβοπλατίνη.

• Διουρητικά της αγκύλης, όπως η φουροσεμίδη, τα οποία χρησιμοποιούνται σε παθήσεις όπως η καρδιακή ανεπάρκεια και η νεφροπάθεια.

• Ορισμένοι βιολογικοί παράγοντες, οι οποίοι προέρχονται από ζώντες οργανισμούς και περιλαμβάνουν φάρμακα για ανοσοθεραπεία, γονιδιακή θεραπεία και τροποποιητικά της νόσου (αντιρρευματικά) φάρμακα.

Είναι φανερό ότι τα περιστατικά ωτοτοξικότητας είναι πιθανό να αυξηθούν τα επόμενα χρόνια, καθώς οι βιολογικοί παράγοντες χορηγούνται όλο και περισσότερο για μια σειρά παθήσεων, από το μελάνωμα μέχρι τη θυρεοειδική οφθαλμοπάθεια, λέει ο δρ Naples. «Μαθαίνουμε πρόσφατα πως πολλοί από τους νεότερους βιολογικούς παράγοντες εμφανίζουν την παρενέργεια της ωτοτοξικότητας», επισημαίνει.

Επιβλαβείς δράσεις

Ποιοι είναι ευάλωτοι στην ωτοτοξικότητα; Εξαρτάται όχι μόνο από το είδος το φαρμάκου, αλλά σε ορισμένες περιπτώσεις από τη δόση και το διάστημα για το οποίο το λαμβάνετε. Η χρήση συνδυασμού ωτοτοξικών φαρμάκων επίσης αυξάνει τις πιθανότητες για προβλήματα ακοής, λέει ο δρ Naples. Παραδείγματος χάριν, η παράλληλη λήψη σισπλατίνης και φουροσεμίδης μπορεί να προκαλέσει πολύ μεγαλύτερη βαρηκοΐα από ό,τι η λήψη οποιουδήποτε από τα φάρμακα μεμονωμένα.

Ανεξαρτήτως των παραπάνω, τα περισσότερα από τα επιβλαβή φάρμακα χορηγούνται σε υψηλές δόσεις και συχνά όταν κανείς νοσηλεύεται. «Πολλά από αυτά τα σκευάσματαδεν είναι φάρμακα που πολλοί θα λάμβαναν καθημερινά», αναφέρει.

Όταν παρουσιάζεται ωτοτοξικότητα, η βλάβη συνήθως γίνεται γρήγορα αντιληπτή – «κατά τη χορήγηση του φαρμάκου ή αμέσως μετά», λέει ο δρ Naples. «Συνήθως, ο ασθενής υποβάλλεται σε χημειοθεραπεία, για παράδειγμα, και λίγο μετά αναφέρει αυτή τη δράση. Δεν συμβαίνει έξι μήνες αργότερα».

Πολλά ωτοτοξικά φάρμακα προκαλούν βλάβη στην ακοή, επιφέροντας βλάβη στα τριχωτά κύτταρα στο έσω ους, που μετατρέπουν τις ηχητικές δονήσεις σε ηλεκτρικά σήματα τα οποία μπορεί να ερμηνεύσει ο εγκέφαλος. «Όμως τα διαφορετικά φάρμακα έχουν διαφορετικές πιθανότητες να επιδράσουν σε διαφορετικά τμήματα του έσω ωτός», λέει ο δρ Naples.

Τα ωτοτοξικά φάρμακα είναι επίσης δυνατό να διαταράξουν την ισορροπία προκαλώντας βλάβη στο αιθουσαίο σύστημα – το τμήμα του έσω ωτός που ανιχνεύει την κίνηση και μας βοηθά στον χωρικό προσανατολισμό.

Δεδομένου ότι η βλάβη μπορεί να είναι μη αναστρέψιμη, οι γιατροί μπορεί να συνταγογραφήσουν ένα κορτικοστεροειδές φάρμακο όπως η πρεδνιζόνη, επιπλέον της διακοπής του φαρμάκου που προκάλεσε τη βλάβη. Τα κορτικοστεροειδή συμβάλλουν στη μείωση της φλεγμονής στο έσω ους και προστατεύουν τις εύθραυστες δομές του πριν προκληθεί βλάβη σε περισσότερες από αυτές.

Περιορισμός των παρενεργειών

Η διαχείριση της ωτοτοξικότητας απαιτεί λεπτούς χειρισμούς. Οι περισσότεροι γιατροί επιλέγουν μια δοσολογία για τη μεγιστοποίηση του οφέλους ενός φαρμάκου, ελαχιστοποιώντας παράλληλα τις πιθανές ωτοτοξικές παρενέργειές του. Και, δεδομένου ότι πολλά από αυτά τα φάρμακα χρησιμεύουν για την αντιμετώπιση σοβαρών παθήσεων, δεν είναι πάντοτε δυνατή η εξεύρεση εναλλακτικής λύσης.

«Ο περιορισμός που τίθεται είναι ότι κάποιος μπορεί να έχει τέτοια απώλεια ακοής, που να μην μπορεί να επικοινωνήσει ή να κινηθεί στο περιβάλλον του, αλλά αυτό είναι πολύ σπάνιο», λέει ο δρ Naples. «Συνήθως, μπορούμε να προσαρμόσουμε κάπως τη δοσολογία του φαρμάκου ώστε να αποφύγουμε την επιδείνωση».

Εάν υποπτεύεστε κάποιο πρόβλημα, μη διακόψετε τη λήψη του φαρμάκου από μόνη/μόνος σας· επικοινωνήστε άμεσα με τον γιατρό σας. Περιγράψτε τα συμπτώματά σας και ρωτήστε εάν η δόση σας μπορεί να προσαρμοστεί ή εάν μπορείτε να λάβετε ένα εναλλακτικό φάρμακο.

Όμως το πιο σημαντικό, λέει ο δρ Naples, είναι να ελέγχετε την ακοή σας (συνήθως από έναν ακοολόγο) πριν, κατά τη διάρκεια και αφού έχετε λάβει ένα φάρμακο με γνωστή ωτοτοξικότητα.

«Είναι ο μόνος τρόπος να αντιμετωπίσετε το πρόβλημα», λέει. «Σε κάθε άλλη περίπτωση, τρέχετε πίσω από τα γεγονότα και καθίσταται δύσκολο να γνωρίζετε ποιες επιπτώσεις οφείλονται στο φάρμακο και ποιες πιθανόν να οφείλονται σε προϋπάρχουσα βαρηκοΐα».