Είναι η πρώτη φορά που ο δρ Τζορτζ Κουλιανός μιλάει δημόσια για όσα συνέβησαν. «Και ίσως η τελευταία», τονίζει ο ίδιος. Ενας από τους κορυφαίους γιατρούς εξωσωματικής γονιμοποίησης στις ΗΠΑ βρέθηκε το 2024, μαζί με την κλινική του, στο επίκεντρο μιας απίστευτης δικαστικής περιπέτειας, η οποία δεν απείλησε μόνο τη δική του καριέρα, αλλά κινδύνευε να αλλάξει και τα δεδομένα της εξωσωματικής γονιμοποίησης στην Αμερική. Στην ερώτηση γιατί αποφάσισε να μιλήσει τώρα, δεν είχε ξεκάθαρη απάντηση. Αρχικά πιστεύαμε πως ίσως έχει να κάνει με το ότι το (δέκατο) αίτημά μας τον βρήκε ξεκούραστο και ήρεμο, με την οικογένειά του, στο νησί καταγωγής των γονιών του, τη Λέρο. Οταν όμως τον συναντήσαμε, ήταν ξεκάθαρο πως, παρότι η υπόθεση έχει σε μεγάλο βαθμό κλείσει, ακόμη τον βαραίνει.

Το επεισόδιο

Ολα ξεκίνησαν την Κυριακή 20 Δεκεμβρίου 2020. Εν μέσω της πανδημίας, ένας ασθενής του νοσοκομείου μέσα στο οποίο λειτουργούσε η κλινική του στην Αλαμπάμα κατάφερε να μπει, παρά τα μέτρα ασφαλείας, στον χώρο όπου φυλάσσονταν τα έμβρυα. Ανοιξε μία από τις δεξαμενές κρυοσυντήρησης, υπέστη εγκαύματα από την εξαιρετικά χαμηλή θερμοκρασία και του έπεσαν τα δοχεία που κρατούσε, με πέντε έμβρυα.

Ο δρ Κουλιανός ενημέρωσε άμεσα τα τρία ζευγάρια των οποίων τα έμβρυα είχαν καταστραφεί. Ολοι είχαν ήδη αποκτήσει παιδιά. Οταν έμαθε πως κατέθεσαν αγωγή εναντίον της κλινικής, δεν ανησύχησε ιδιαίτερα, παρότι ζητούσαν αποζημίωση για τον θάνατο των εμβρύων τους, θέτοντας έτσι στο δικαστήριο ένα ευρύτερο ζήτημα: αν ένα κατεψυγμένο έμβρυο μπορεί να θεωρηθεί νομικά παιδί. «Υπήρχαν αντίστοιχες υποθέσεις στο παρελθόν, αλλά καμία δεν είχε προχωρήσει. Τα ζευγάρια συνήθως το κάνουν για οικονομική αποζημίωση. Υπάρχουν όμως δικηγόροι και ομάδες που το βλέπουν ως ευκαιρία να προωθήσουν τη δική τους ιδεολογική ατζέντα, που κερδίζει ολοένα και μεγαλύτερη επιρροή στην Αμερική».

Η Αλαμπάμα, άλλωστε, είναι μια πολιτεία που εδώ και χρόνια διευρύνει σταδιακά τη νομική προστασία της «αγέννητης ζωής». Από το 2006, ο ποινικός της κώδικας αναγνωρίζει ως πιθανό θύμα ανθρωποκτονίας ένα έμβρυο σε οποιοδήποτε στάδιο ανάπτυξης, ενώ το 2018 οι ψηφοφόροι ενέκριναν συνταγματική τροπολογία που αναγνώριζε τα «δικαιώματα των αγέννητων παιδιών». Ενα χρόνο αργότερα, η πολιτεία ψήφισε μία από τις αυστηρότερες απαγορεύσεις αμβλώσεων στις ΗΠΑ. Και όταν το 2022 η απόφαση Dobbs ανέτρεψε την απόφαση Roe v. Wade, η Αλαμπάμα μπόρεσε πλέον να εφαρμόσει πλήρως αυτήν την πολιτική. Αυτό το νομικό και πολιτικό περιβάλλον ο Κουλιανός το συζήτησε εξαρχής με τους δικηγόρους του. Οι δικοί του νομικοί σύμβουλοι θεωρούσαν ότι έπρεπε να επιδιώξει εξωδικαστικό συμβιβασμό. Οι δικηγόροι της ασφαλιστικής εταιρείας, όμως, όπως και το νοσοκομείο, επέμεναν πως δεν υπήρχε λόγος. Η υπόθεση συνέχισε έτσι την πορεία της και, μετά την απόρριψη των αγωγών σε πρώτο βαθμό, έφτασε στο Ανώτατο Δικαστήριο της Αλαμπάμας, το οποίο κλήθηκε να αποφασίσει εάν μια αγωγή για «άδικο θάνατο» μπορούσε να γίνει δεκτή.

Η απόφαση

Στις 16 Φεβρουαρίου 2024, ο Κουλιανός επέστρεφε σπίτι για να γιορτάσει τα γενέθλια της συζύγου του, όταν χτύπησε το τηλέφωνο. Οι δικηγόροι του ζήτησαν να συναντηθούν και του ανακοίνωσαν την απόφαση: Η καταστροφή κατεψυγμένου εμβρύου μπορούσε, βάσει της νομοθεσίας της Αλαμπάμας, να θεμελιώσει αγωγή για «άδικο θάνατο». «Δεν είχε σημασία ότι δεν βρισκόταν μέσα σε μήτρα ή ότι δεν γνωρίζαμε καν εάν ήταν γενετικώς φυσιολογικό. Δεν είχε σημασία ούτε αν οι γονείς είχαν ήδη αποκτήσει τα παιδιά που ήθελαν. Το έμβρυο πέθανε. Σκότωσες ένα έμβρυο. Είσαι υπεύθυνος. Ποινικά; Αστικά; Οι δικηγόροι δεν είχαν απαντήσεις», εξηγεί. Η απόφαση έβαζε ξαφνικά ολόκληρο τον χώρο σε αχαρτογράφητα, εξαιρετικά επικίνδυνα νερά.

Εκείνη την περίοδο ήταν παράλληλα πρόεδρος του Ιατρικού Συλλόγου της Αλαμπάμας. Το πρώτο πράγμα που έκανε ήταν να τηλεφωνήσει προσωπικά στους γιατρούς εξωσωματικής στην Αλαμπάμα, αλλά και στην ηγεσία της Αμερικανικής Εταιρείας Αναπαραγωγικής Ιατρικής. Ολοι σοκαρίστηκαν. «Θυμάμαι, ήμουν πολύ φορτισμένος και τους είπα ξεκάθαρα: “Αν θεωρείτε ότι πρέπει να παραιτηθώ, θα το κάνω”». Η απάντηση που έλαβε ήταν κατηγορηματική. Είχε την πλήρη στήριξή τους. Οχι μόνο ψυχολογικά: κάποιοι προσέφεραν χρήματα για την εκστρατεία που οργανώθηκε –και ήταν πανάκριβη– ενώ άλλοι συνέδραμαν με νομική υποστήριξη. Ταυτόχρονα, γνωρίζοντας ότι ήταν θέμα χρόνου να αναστείλει η κλινική τη λειτουργία της, έστω προσωρινά, όπως τελικά έγινε με τις περισσότερες κλινικές της πολιτείας, ολοκλήρωσε όσο περισσότερες θεραπείες μπορούσε.

Από την πρώτη στιγμή της δημοσιοποίησης, η αντίδραση του κόσμου ήταν εκπληκτική. Το τηλεφωνικό κέντρο του κυβερνήτη κατακλύστηκε από κλήσεις. «Καταλάβαμε ότι εκεί θα κρινόταν η μάχη», θυμάται ο δρ Κουλιανός. Με τον επιστήθιο φίλο του και επικοινωνιολόγο Τζορτζ Τζιτζίκο έστησαν ουσιαστικά ένα «κέντρο επιχειρήσεων» για να συντονίζουν τις νομικές, πολιτικές και επικοινωνιακές κινήσεις. Και πράγματι, μέσα σε μόλις 19 ημέρες ψηφίστηκε νόμος που παρείχε ευρεία αστική και ποινική ασυλία στις μονάδες εξωσωματικής γονιμοποίησης. Παρότι δεν ανέτρεψε την απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου, δημιούργησε τη νομική προστασία ώστε οι κλινικές να επαναλειτουργήσουν.

«Πολύ καλός για να γίνει χειρουργός»

Ο κ. Κουλιανός πάντα αντιμετώπιζε την Ιατρική ως «κάλεσμα». Γεννημένος στο Χιούστον από Ελληνες μετανάστες, θυμάται ότι ήδη από την ηλικία των πέντε ετών οι γονείς του έλεγαν με βεβαιότητα πως θα γινόταν γιατρός. Μεγάλωσε δουλεύοντας σκληρά. Από τα δεκατέσσερά του βοηθούσε στο βενζινάδικο του πατέρα του, ενώ τις Κυριακές τις περνούσε στην εκκλησία· η σχέση του με την πίστη, όπως και με την ελληνική του καταγωγή, παραμένει μέχρι σήμερα βαθιά και ζωντανή. Στο πρώτο έτος της Ιατρικής ο πατέρας του πέθανε ξαφνικά και ο ίδιος προσπάθησε να ισορροπήσει ανάμεσα στις σπουδές και στην οικογενειακή επιχείρηση. Δυσκολευόταν και οι θείοι του τον πίεζαν να εγκαταλείψει το πανεπιστήμιο. «Η ζωή ίσως θα ήταν πιο εύκολη. Αλλά ήμουν αποφασισμένος. Τους είπα πως προτιμούσα να μου κόψουν τα δύο χέρια παρά να εγκαταλείψω την Ιατρική». Οταν αποφοίτησε, ήταν ο πρώτος από την ευρύτερη οικογένειά του με πανεπιστημιακό πτυχίο.

Πάντα ονειρευόταν να γίνει καρδιοχειρουργός. Θυμάται ακόμη την απογοήτευσή του όταν διάβασε την αξιολόγηση ενός καθηγητή του: «Ο Τζορτζ δουλεύει σκληρά, γράφει εξαιρετικά στις εξετάσεις, αλλά είναι υπερβολικά καλός άνθρωπος για να γίνει καρδιοχειρουργός. Πρέπει να γίνει γυναικολόγος». Το 1987, όταν ξεγέννησε το πρώτο μωρό, άρχισε να σκέφτεται ότι ίσως ο καθηγητής είχε δίκιο. Οταν αργότερα μπήκε στον κόσμο της εξωσωματικής, αφοσιώθηκε ολοκληρωτικά. «Οσο περισσότερο μελετάς το θαύμα της αναπαραγωγής, τόσο περισσότερο συνειδητοποιείς πόσο μεγάλο θαύμα είναι», εξηγεί. Τα «πρώτα του δίδυμα» ήταν ο Μπριτ και η Μπρετ, το 1991. Από τότε έχει βοηθήσει να έρθουν στον κόσμο περισσότερα από 15.000 παιδιά. «Κάθε μέρα λαμβάνω φωτογραφίες μωρών, προσκλήσεις για αποφοίτηση από το λύκειο, ανακοινώσεις ότι κάποιο πέρασε στο πανεπιστήμιο».

Αυτές οι σχέσεις –και η βαθιά πίστη σε αυτό που κάνει– του έδωσαν τη δύναμη να παλέψει. Ο ίδιος μάλιστα ήταν αποφασισμένος να μπει σε δικαστικό αγώνα. Οι δικηγόροι, όμως, και των δύο πλευρών δεν το ήθελαν πλέον, μετά την απόφαση. Οταν η υπόθεση έκλεισε, ο κ. Κουλιανός σκέφτηκε να ακολουθήσει τη συμβουλή της οικογένειάς του και να συνταξιοδοτηθεί. Στην περιοχή, όμως, δεν υπήρχε άλλη μονάδα εξωσωματικής. «Η κοινότητά μας θα έμενε ουσιαστικά χωρίς αυτή τη δυνατότητα. Και αυτό δεν το άντεχα», λέει. Αποφάσισε να δημιουργήσει μια νέα κλινική, ανεξάρτητη από το νοσοκομείο. Παράλληλα, παραμένει ενεργός στη δημόσια συζήτηση γύρω από το νομικό καθεστώς των εμβρύων, γνωρίζοντας ότι η νομοθετική λύση που δόθηκε στην Αλαμπάμα δεν έκλεισε τη βαθύτερη συζήτηση που άνοιξε η απόφαση.

Σήμερα η κλινική λειτουργεί κανονικά. Οσα συνέβησαν, όμως, τον έχουν αλλάξει. «Οταν έχεις αφιερώσει ολόκληρη τη ζωή σου στην ιατρική, μια τέτοια εμπειρία σε πληγώνει στον πυρήνα αυτού που είσαι. Ακόμη με πονάει», εξηγεί.

Ολοκληρώνοντας τη συζήτησή μας, τον ρωτήσαμε αν ο ίδιος, ως άνθρωπος με βαθιά πίστη, βρέθηκε ποτέ αντιμέτωπος με ένα εσωτερικό δίλημμα γύρω από τη συγκεκριμένη απόφαση και, τελικά, γύρω από το ερώτημα αν τα έμβρυα είναι ζωντανά. «Μα, συμφωνώ ότι τα έμβρυα είναι ζωντανά. Μπορούν να εξελιχθούν σε έναν άνθρωπο; Κάποια μπορούν», απαντάει. «Είναι κι αυτό μέρος του μυστηρίου της εξωσωματικής. Κανείς όμως δεν μπορεί πραγματικά να απαντήσει σε αυτό το θεμελιώδες ερώτημα. Κι αν κανείς δεν μπορεί να δώσει μια απόλυτη απάντηση, τότε το ερώτημα γίνεται άλλο: Πώς προκαλείς τη μικρότερη δυνατή “βλάβη” στην κοινωνία;». Για τον ίδιο, η απάντηση είναι σαφής. «Πρέπει να αφήσεις το ίδιο το ζευγάρι να αποφασίσει τι είναι σωστό για εκείνο και τι θα συμβεί στα έμβρυα που δεν θα χρησιμοποιηθούν. Να μην επιβάλλεις τις δικές σου αξίες στους άλλους. Αυτό είναι το πρόβλημα με τους φονταμενταλιστές. Πιστεύουν ότι γνωρίζουν καλύτερα από όλους τι είναι σωστό. Και αυτό είναι που κάνει αυτή την υπόθεση τόσο επικίνδυνη», καταλήγει.