«Πιστεύω πως το καθήκον ενός συγγραφέα είναι να παρατηρεί απλώς τα μικρά πράγματα. Το να παρατηρείς τα μικρά πράγματα κάνει τη διαφορά». Αυτό λέει η Αν Κάρσον κι εγώ τώρα κάθομαι στον καναπέ, είναι πρωί, έξω συννεφιά, πίνω ζεστό τσάι και διαβάζω τη συνέντευξή της. Είναι η Καναδή ποιήτρια και συγγραφέας που μόλις κέρδισε το Νόμπελ Λογοτεχνίας και δεν είναι μόνο γι’ αυτό που υπογραμμίζω τα λόγια της.

Συχνά καταφεύγω σε συνεντεύξεις ανθρώπων του πνεύματος και δη συγγραφέων ή ποιητών, σαν μια συνειδητή και επίμονη προσπάθεια να διατηρώ την πνευματική μου υγεία. Η καθημερινότητα κάνει ό,τι περνάει από το χέρι της για να την κλονίσει, υποβαθμίζοντας τη βαρύνουσα σημασία της. Πόσο μάλλον στις εποχές μας, όπου μια ολάκερη ανθρωπότητα μοχθεί νυχθημερόν να κάνει τη ζωή ασχημότερη. Στην καθημερινή ζωή, λέει η Κάρσον, τείνουμε να «σβήνουμε» τους ανθρώπους γύρω μας, ακόμη και την ίδια μας την οικογένεια, υποθέτοντας ότι τους γνωρίζουμε. Όταν όμως αρχίζουμε να προσέχουμε τις μικρές λεπτομέρειες, τις ιδιαιτερότητές τους έξω από το στερεότυπο που έχουμε κατασκευάσει γι’ αυτούς, τότε το αποτέλεσμα είναι πάντοτε μια έκπληξη. Της πήρε, λέει αστειευόμενη, εβδομήντα τέσσερα χρόνια για να μάθει να προσέχει αυτές τις αποκλίσεις. Αυτά τα μικρά πράγματα. Και πια γνωρίζει βιωματικά πως είναι αυτά που οδηγούν κάπου πιο αληθινά απ’ ό,τι οι γενικεύσεις.

Η παρατήρησή τους προϋποθέτει να βγάλεις το «εγώ» από τη μέση. Και μπορείς να ξεκινήσεις από κάτι εντελώς ασήμαντο. Ένα αντικείμενο, μια χειρονομία, μια κίνηση, μια εικόνα. Να του αφιερώσεις αρκετή προσοχή ώστε να ανακαλύψεις τι κρύβει. Αυτά λέει η Κάρσον κι εγώ δανείζομαι τις σκέψεις της για το σημερινό Χειρόγραφο, γιατί έχω πλέον τη σοβαρή υποψία ότι οι βιωμένες φράσεις αυτών των ανθρώπων είναι ό,τι μας έχει απομείνει για να ψυχανεμιζόμαστε, πίσω από το προφανές, την ύπαρξη μιας άλλης ζωής, πολύ πιο συμβατής με τη φτιαξιά του ανθρώπου. Πιο σύμφωνης με το πνεύμα του. Αναφέρομαι σε ό,τι μπορεί να βρίσκεται πίσω από το παραπέτασμα που χωρίζει, σαν άθραυστη προκατάληψη, τη ζωή που αναγκαζόμαστε να ζούμε από εκείνη που θα επιθυμούσαμε. Ή, για να το πω πιο απλά, υπάρχει κάτι βαθύτερο εκεί έξω αλλά και μέσα μας, το οποίο, προκειμένου να μας αποκαλυφθεί, χρειάζεται ενίοτε τη βοήθεια των σπουδαίων ποιητών και συγγραφέων. Εκείνων που πολεμούν μανιωδώς την προχειρότητα, μήπως και διαφανεί καθαρότερα ο δρόμος που οδηγεί σε ό,τι μας υπερβαίνει. Έχω λοιπόν μια τέτοια φυλαγμένη συλλογή από λέξεις, φράσεις ή και ολόκληρες παραγράφους, συγκεντρωμένες από διαβάσματα χρόνων, από βιβλία και συνεντεύξεις.

Την έχω σαν αποκούμπι, σαν παρηγοριά, σαν σωτήριο άνοιγμα του παραθύρου την ώρα που η λεγόμενη κανονικότητα σκοτεινιάζει τα δωμάτια του κόσμου. Αρκεί να ρίξω μια γρήγορη ματιά και ανεπαίσθητες δονήσεις μετακινούν τον ψυχισμό μου ολόκληρο προς τη μεριά της χαραμάδας, επανατοποθετώντας με στην τροχιά της ομορφιάς και του θαύματος. Εκεί απ’ όπου μπορεί να εισχωρήσει η έκπληξη, όπως λέει η Αν Κάρσον, όταν μια ανεπαίσθητη λεπτομέρεια αποκτά ξαφνικά υπαρξιακό βάθος. “Δεν χρειάζεται ένα σπουδαίο γεγονός για να γεννηθεί η ποίηση. Μπορεί να αρκεί μια στιγμή που έχει πραγματικά παρατηρηθεί. Ούτε χρειάζεται να γνωρίζεις εκ των προτέρων πού θα σε οδηγήσει αυτή η παρατήρηση” λέει. Η ποίηση των μικρών πραγμάτων, γράφω στις σημειώσεις μου. Εκείνων που αναπνέουν πέρα και πάνω από τα στερεότυπα και κάνουν τον νου πιο ευλύγιστο και την πραγματικότητα πιο ελαστική, πιο ευρύχωρη. Πόσο διαφορετικά, άραγε, θα νιώθαμε τη μέρα μας αν δίναμε λίγη περισσότερη προσοχή σε αυτά τα μικρά πράγματα; Μια παύση και μια ρέμβη σε όσα συνηθίσαμε να προσπερνούμε; Σ’ αυτό που αποκαλεί η Αν Κάρσον ζητούμενο: “να εισέρχεται κανείς στις κυρίαρχες αφηγήσεις χωρίς προκαταλήψεις, επιτρέποντας εκείνο που οι αρχαίοι αναγνώριζαν ξεκάθαρα: τον τρόμο της ύπαρξης, της έκπληξης και του μυστηρίου. Γιατί…«Το να αρνείσαι την ύπαρξη του κόκκινου / σημαίνει να αρνείσαι την ύπαρξη του μυστηρίου. / Η ψυχή που το κάνει αυτό μια μέρα θα τρελαθεί».