Αναψε το πρώτο «πράσινο φως» σε επίπεδο μόνιμων αντιπροσώπων (Coreper) για την υπογραφή της μεγαλύτερης εμπορικής συμφωνίας που έχει συνάψει ποτέ η Ευρωπαϊκή Ενωση. Η συμφωνία με τη νοτιοαμερικανική ένωση Μercosur έρχεται μετά από 26 χρόνια διαπραγματεύσεων και ύστερα από μήνες έντονων παρασκηνιακών διαβουλεύσεων.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ολοκλήρωσε τις διαπραγματεύσεις πριν από έναν χρόνο, με χώρες όπως η Γερμανία και η Ισπανία να υποστηρίζουν ότι η συμφωνία αποτελεί ζωτικό τμήμα της στρατηγικής της Ε.Ε. για το άνοιγμα νέων αγορών, ώστε να αντισταθμιστούν οι απώλειες από τους δασμούς των ΗΠΑ και να μειωθεί η εξάρτηση από την Κίνα, διασφαλίζοντας πρόσβαση σε κρίσιμα ορυκτά. Οι πολέμιοι της συμφωνίας, με επικεφαλής τη Γαλλία, τη χώρα με τη μεγαλύτερη αγροτική παραγωγή, υποστηρίζουν ότι η συμφωνία θα εκτοξεύσει τις εισαγωγές φθηνών τροφίμων υπονομεύοντας τους αγρότες της Ε.Ε.

Τι προβλέπει η συμφωνία

Οι χώρες της Μercosur θα καταργήσουν τους δασμούς για το 91% των εξαγωγών της Ε.Ε., συμπεριλαμβανομένων των αυτοκινήτων, από το σημερινό επίπεδο του 35%, σε ορίζοντα 15 ετών. Η Ε.Ε., από την πλευρά της, θα καταργήσει σταδιακά δασμούς στο 92% των εισαγωγών από τη Μercosur μέσα σε διάστημα έως 10 ετών.

Η Μercosur θα καταργήσει επίσης δασμούς σε αγροτικά προϊόντα της Ε.Ε. όπως:

• 27% στα κρασιά.
• 35% στα αλκοολούχα ποτά.

Για τα πιο «ευαίσθητα» αγροτικά προϊόντα, η Ε.Ε. θα αυξήσει τις ποσοστώσεις εισαγωγής, μεταξύ άλλων επιπλέον 99.000 τόνοι βοδινού κρέατος, ενώ η Μercosur θα προσφέρει στις Βρυξέλλες αδασμολόγητη ποσόστωση 30.000 τόνων για τυριά.

Υπάρχουν επίσης ποσοστώσεις της Ε.Ε. για:

• πουλερικά
• χοιρινό
• ζάχαρη
• αιθανόλη
• ρύζι
• μέλι
• καλαμπόκι
• γλυκό καλαμπόκι

και αντίστοιχες ποσοστώσεις της Μercosur για:

• γάλα σε σκόνη
• βρεφικό γάλα.

Οι πρόσθετες εισαγωγές αντιστοιχούν στο 1,6% της κατανάλωσης βοδινού στην Ε.Ε. και στο 1,4% για τα πουλερικά. Οι υποστηρικτές της συμφωνίας επισημαίνουν ότι οι ήδη υπάρχουσες εισαγωγές αποδεικνύουν πως η Μercosur μπορεί να τηρεί τα ευρωπαϊκά πρότυπα.

Η συμφωνία αναγνωρίζει περίπου 350 γεωγραφικές ενδείξεις ώστε να αποτρέπεται η απομίμηση παραδοσιακών ευρωπαϊκών προϊόντων – για παράδειγμα, ο όρος «parmigiano reggiano» θα επιτρέπεται μόνο για συγκεκριμένα τυριά από την Ιταλία.

Τι λένε οι υποστηρικτές της συμφωνίας

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και χώρες όπως η Γερμανία και η Ισπανία υποστηρίζουν ότι η συμφωνία προσφέρει διέξοδο από την υπερβολική εξάρτηση από την Κίνα, ιδίως σε κρίσιμα ορυκτά όπως το λίθιο για μπαταρίες. Διασφαλίζει επίσης ότι δεν θα επιβάλλονται φόροι στις εξαγωγές των περισσότερων σχετικών υλικών.

Τονίζουν επίσης ότι η συμφωνία προσφέρει ανακούφιση από τον αντίκτυπο των δασμών που επέβαλε ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ.

Η Κομισιόν υπογραμμίζει ότι πρόκειται για τη μεγαλύτερη συμφωνία ελεύθερου εμπορίου που έχει ποτέ συνάψει η Ε.Ε. σε επίπεδο δασμολογικών μειώσεων, αφαιρώντας πάνω από 4 δισ. ευρώ σε δασμούς στις ευρωπαϊκές εξαγωγές ετησίως, και ότι αποτελεί βασικό πυλώνα της στρατηγικής διαφοροποίησης των εμπορικών σχέσεων της Ενωσης.

Σημειώνει πως δεδομένου ότι η Μercosur έχει περιορισμένο δίκτυο εμπορικών συμφωνιών, οι ευρωπαϊκές εταιρείες αποκτούν πελονέκτημα καθώς θα μπορούν να διεκδικούν δημόσιες συμβάσεις στις χώρες της νοτιοανατολικής Αμερικής με τους ίδιους όρους που ισχύουν για τις τοπικές επιχειρήσεις – κάτι που δεν είχε προσφερθεί ποτέ μέχρι σήμερα.

Προβλέπονται επίσης ρήτρες ασφαλείας για την αντιμετώπιση πιθανών διαταραχών στις αγορές.

Τι ισχυρίζονται οι πολέμιοι της συμφωνίας

Ευρωπαίοι αγρότες διαμαρτύρονται ότι η συμφωνία θα οδηγήσει σε εισαγωγή φθηνών νοτιοαμερικανικών προϊόντων, κυρίως βοδινού κρέατος, τα οποία, όπως υποστηρίζουν, δεν πληρούν τα περιβαλλοντικά και υγειονομικά πρότυπα της Ε.Ε.
Από την πλευρά της, η Κομισιόν απαντά ότι τα ευρωπαϊκά πρότυπα δεν θα χαλαρώσουν.

Η συμφωνία περιλαμβάνει δεσμεύσεις για το περιβάλλον, μεταξύ άλλων για την αποτροπή περαιτέρω αποψίλωσης μετά το 2030, ωστόσο περιβαλλοντικές οργανώσεις υποστηρίζουν ότι οι δεσμεύσεις αυτές δεν διαθέτουν μηχανισμούς για τη διασφάλιση αυτών.

Μάλιστα, η οργάνωση Friends of the Earth χαρακτήρισε τη συμφωνία «καταστροφική για το κλίμα» και προειδοποίησε ότι θα εντείνει την αποψίλωση των δασών, καθώς οι χώρες της Μercosur θα αυξήσουν τις εξαγωγές αγροτικών προϊόντων και πρώτων υλών που συχνά προέρχονται από δασικές περιοχές, συμπεριλαμβανομένου του Αμαζονίου.

Η Γαλλία, ο μεγαλύτερος παραγωγός βοδινού στην Ε.Ε., είχε δηλώσει ότι θα υπέγραφε τη συμφωνία μόνο αν «προστατεύονταν τα συμφέροντα της γαλλικής και ευρωπαϊκής γεωργίας». Πλέον, την απορρίπτει. Αντιρρήσεις είχαν εκφράσει επίσης Ιταλία, Ουγγαρία και Πολωνία. Οι τέσσερις χώρες θα μπορούσαν να μπλοκάρουν τη συμφωνία, όμως στο τέλος η Ιταλία άλλαξε στρατόπεδο.

Επιχείρηση κατευνασμού από την Κομισιόν

Οταν η Κομισιόν παρουσίασε τη συμφωνία προς έγκριση τον Σεπτέμβριο, εισήγαγε μηχανισμό που επιτρέπει την αναστολή της προνομιακής πρόσβασης της Μercosur σε ευαίσθητα αγροτικά προϊόντα, όπως το βοδινό.

Το «μπλόκο» θα τίθεται σε ισχύ αν οι εισαγωγές αυξηθούν ή οι τιμές πέσουν πέραν ορισμένου ορίου σε ένα ή περισσότερα κράτη-μέλη. Αρχικά το όριο είχε συμφωνηθεί στο 8%, όμως μετά από αίτημα της Ιταλίας μειώθηκε στο 5%.

Η Κομισιόν δήλωσε επίσης ότι θα εξετάσει την ευθυγράμμιση των προτύπων παραγωγής μεταξύ εγχώριων και εισαγόμενων προϊόντων, ιδίως σε ό,τι αφορά τα φυτοφάρμακα και την καλή μεταχείριση των ζώων.

Παράλληλα, σκοπεύει να ενισχύσει τους ελέγχους στα τρόφιμα, καθώς και τα ζωικά και φυτικά προϊόντα που εισέρχονται στην Ε.Ε., αυξάνοντας τον αριθμό των ελέγχων και επιθεωρήσεων.

Ο επόμενος προϋπολογισμός της Ε.Ε. θα περιλαμβάνει ταμείο κρίσης 6,3 δισ. ευρώ για τους αγρότες, ώστε να καλυφθεί το «απίθανο ενδεχόμενο» να πληγούν οι αγροτικές αγορές από τη συμφωνία. Επιπλέον, θα επισπευσθεί η διάθεση 45 δισ. ευρώ για στήριξη προς τους αγρότες.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε επίσης ότι θα μειώσει τους δασμούς εισαγωγής για ορισμένα λιπάσματα, των οποίων το κόστος έχει αυξηθεί έως και 60%.