Της ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΣ ΚΟΡΑΗ

Η Λεμεσός έχει εξελιχθεί ως το οικονομικό κέντρο της Κύπρου και συγκεντρώνει το 50% του ΑΕΠ της χώρας, σύμφωνα με εκτιμήσεις του Εμπορικού & Βιομηχανικού Επιμελητηρίου της πόλης. Διεθνής επιχειρηματική δραστηριότητα, ιδιωτικές επενδύσεις, οικοδομική έξαρση με μοντέρνα κτίρια και μια παραλιακή ζώνη δημιουργούν την εικόνα μιας δυναμικής, εξωστρεφούς και πολυπολιτισμικής πόλης. Λίγα μέτρα πιο πέρα, υπάρχει και η άλλη Λεμεσός: αυτή των υποβαθμισμένων γειτονιών και των υποδομών χαμηλής αισθητικής που αποτελούν τον τόπο διαβίωσης και κοινωνικοποίησης των λιγότερο προνομιούχων. Η Λεμεσός των ανισοτήτων. Στην πιο ακραία έκφανσή τους, οι ανισότητες οδηγούν ακόμη και σε θάνατο ανθρώπων που αναγκάζονται να διαμένουν σε ακατάλληλα ή ετοιμόρροπα κτίρια.

ΣΥΡΡΙΚΝΩΣΗ ΤΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΧΩΡΟΥ

Η ανάπτυξη επηρεάζει κάθε πτυχή της υλικής και άυλης ζωής της πόλης και μαζί της τον δημόσιο χώρο. Οι μεγάλες, σκληρές επιφάνειες των κτιρίων, η υπερβολική σφράγιση του εδάφους και η περιορισμένη παρουσία πρασίνου ενισχύουν το φαινόμενο της αστικής θερμικής νησίδας, επιβαρύνοντας το μικροκλίμα ιδιαίτερα κατά τους θερμούς καλοκαιρινούς μήνες. Στην περίπτωση των ψηλών κτιρίων, παρόλο που προνοούνται αντισταθμιστικά μέτρα, παρατηρούμε ότι συχνά εφαρμόζονται με στρεβλώσεις ή δεν αξιοποιούνται στον βαθμό που θα έπρεπε ώστε να εξυπηρετείται ουσιαστικά το δημόσιο συμφέρον.

Στη Λεμεσό της ανάπτυξης, τα εστιατόρια και οι καφετέριες που απολαμβάνουν τα οφέλη από μια αυξημένη πελατεία με μεγαλύτερη αγοραστική δύναμη, παρεμβαίνουν σε δημόσιους πεζόδρομους και πλατείες με ιδιωτικές κατασκευές με σκοπό να επεκτείνουν το εμβαδόν των τραπεζοκαθισμάτων τους, χωρίς βέβαια να καταβάλλουν κάποιο αντίτιμο ή να δέχονται συνέπειες γι’ αυτήν την κατάχρηση. Ως αποτέλεσμα, συμβάλλουν μόνο στην περαιτέρω συρρίκνωση του δημόσιου χώρου που ήδη δέχεται πολλαπλές πιέσεις από ογκώδεις ανθώνες, κάδους απορριμμάτων και κάθε λογής εμπόδια. Έτσι περιορίζεται ο ασφαλής χώρος για κατοίκους και επισκέπτες για να κινηθούν, να καθίσουν, να συναντηθούν, να μιλήσουν, να παίξουν, να ζήσουν ανθρώπινες εμπειρίες, δωρεάν.

Πέρα από τα ακίνητα και τις επιχειρήσεις, μια άλλη σημαντική διάσταση της ανάπτυξης -που έχει άμεσες επιπτώσεις στον δημόσιο χώρο και ταυτόχρονα εντείνει τις κοινωνικές αδικίες- είναι η ραγδαία αύξηση των αυτοκινήτων. Σύμφωνα με τη Στατιστική Υπηρεσία προστέθηκαν περίπου 150.000 οχήματα στο οδικό δίκτυο μέσα σε δέκα χρόνια, αριθμός που αντιστοιχεί σε 32% αύξηση. Λαμβάνοντας υπόψη την ανοδική αυτή τάση και τη συστηματική υπο-επένδυση σε δημόσιες μεταφορές και υποδομές για μικροκινητικότητα και πεζοκίνηση, θα πρέπει να δράσουμε αποφασιστικά αν θέλουμε να μειώσουμε τις ήδη αρνητικές επιπτώσεις της υπερβολικής μας εξάρτησης από το ΙΧ: κυκλοφοριακή συμφόρηση, περιορισμένες επιλογές μετακίνησης, πεζοδρόμια μονίμως κατειλημμένα από αυτοκίνητα, τεράστιες εκτάσεις για πάρκινγκ, ατμοσφαιρική ρύπανση, ηχορύπανση, κ.ά.

Μπορεί συχνά να το παραβλέπουμε αλλά ακόμη και η άσφαλτος, ακόμη και τα στενά, σπασμένα ή ανύπαρκτα πεζοδρόμια ανήκουν σε όλους μας. To πρώτο βήμα είναι να το συνειδητοποιήσουμε και έπειτα να προσπαθήσουμε να προσεγγίσουμε το ζήτημα κριτικά. Να αποδομήσουμε τις αντιαισθητικές και άχαρες υποδομές του αυτοκινήτου ως απαραίτητες για τη μετακίνηση ανθρώπων και να διεκδικήσουμε πιο περπατήσιμες, πιο πράσινες και πιο συμπεριληπτικές υποδομές.

ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΕΣ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΕΙΣ

Είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικό ότι εδώ και δύο χρόνια, ο Δήμος Λεμεσού κάνει  σημαντικά βήματα για βελτίωση του δημόσιου χώρου. Μια παρέμβαση μικρής κλίμακας με πολύ απτά αποτελέσματα έγινε στην Ακταία Οδό, για χρόνια ήταν εγκαταλελειμμένη με πολλά σκουπίδια και παρκαρισμένα τρέιλερ παρότι εφάπτεται με την πολυτελή περιοχή της Μαρίνας. Τώρα έχει καθαριστεί και έχει υποστεί προσωρινή ανάπλαση με ποδηλατόδρομο, πεζόδρομο και νέα δέντρα. Μια νέα γέφυρα έχει επίσης τοποθετηθεί πάνω από το Δέλτα του ποταμού Γαρύλλη, προσκαλώντας επισκέπτες σε μια περιοχή που μέχρι πολύ πρόσφατα θεωρείτο απαγορευμένη για βόλτες και αναψυχή.

Παράλληλα, ο Δήμος Λεμεσού προβαίνει πλέον τακτικά σε δημόσιες διαβουλεύσεις με σκοπό τη δημοκρατική συμμετοχή στις αποφάσεις. Παραδείγματα τέτοιων εκδηλώσεων είναι οι συζητήσεις για κυκλοφοριακές ρυθμίσεις και μονοδρομήσεις σε περιοχές της πόλης. Ανάμεσα σε άλλα γίνεται χρήση της τεχνητής νοημοσύνης, τροφοδοτώντας τη φαντασία των παρευρισκομένων στις μελλοντικές προοπτικές της γειτονιάς τους. Αξιοσημείωτες είναι και οι μεθοδολογίες συμμετοχικών διαδικασιών που εφαρμόζονται για τον μετασχηματισμό της οδού Ανεξαρτησίας και τον σχεδιασμό των Πράσινων Διαδρομών.

Περαιτέρω, δίνεται χώρος για πρωτοβουλίες από κάτω προς τα πάνω μέσω περιβαλλοντικών οργανώσεων, όπως οι Φίλοι της Γης, για ενεργοποίηση της κοινότητας σε σχέση με τον δημόσιο χώρο. Όπως έγινε στο κληροδότημα Φυτίδου όπου εθελοντές αναβίωσαν συμμετοχικά και συλλογικά εμπειρίες χιλιάδων ετών για τη φροντίδα της γης, κατασκευάζοντας ένα ημικυκλικό ξερολιθικό σχήμα.

Οι υπό συζήτηση αναπλάσεις αφορούν πολλές περιοχές ταυτόχρονα και την ίδια ώρα η πόλη μελετάται συνολικά μέσα από τον Πρότυπο Ολοκληρωμένο Σχεδιασμό Βιώσιμης Κινητικότητας, Χωροταξικής και Πολεοδομικής Ανάπλασης και Ανάπτυξης της Λεμεσού. Αυτό λειτουργεί και ως δικλείδα για πρόληψη φαινομένων «πράσινου εξευγενισμού» (green gentrification) που θα μπορούσαν να οδηγήσουν ακούσια στην αύξηση της αξίας της γης, στη μετακίνηση των υφιστάμενων χαμηλόμισθων ή ευάλωτων κατοίκων και στην είσοδο πλουσιότερων κοινωνικών ομάδων.

Το χάσμα των αντιθέσεων ως προς τον δημόσιο χώρο μπορεί να κλείσει με ευρωπαϊκές χρηματοδοτήσεις και επενδύσεις του κεντρικού κράτους, αντάξιες της συνεισφοράς της Λεμεσού στο ΑΕΠ της χώρας. Ταυτόχρονα, η πόλη μπορεί μέσα από δημοκρατικές και διαφανείς διαδικασίες να αξιοποιεί εργαλεία πολιτικής, ώστε ο ιδιωτικός τομέας να συμβάλλει ουσιαστικά στην αναβάθμιση υποδομών κατά το παράδειγμα άλλων χωρών. Το αποτέλεσμα θα είναι πιο ισότιμες μετακινήσεις και ευκαιρίες για κοινωνική σύνδεση για όλα τα άτομα, ανεξαρτήτως ικανότητας, ηλικίας, φύλου, εθνικότητας ή οικονομικής κατάστασης.

«Η ανάπτυξη επηρεάζει κάθε πτυχή της υλικής και άυλης ζωής της πόλης και μαζί της τον δημόσιο χώρο». (© Depositphotos)