Περίπου ένα 24ωρο μετά τη δολοφονία του ανώτατου ηγέτη Αλί Χαμενεΐ, του υπουργού Αμυνας και του επικεφαλής των Φρουρών της Επανάστασης, κατά τους πρώτους αμερικανοϊσραηλινούς βομβαρδισμούς στην Τεχεράνη, ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών, Αμπάς Αραγτσί έστειλε μήνυμα ότι «οι βομβαρδισμοί της πρωτεύουσας δεν επηρεάζουν την ικανότητά μας να διεξάγουμε τον πόλεμο».

Πλέον, δέκα ημέρες μετά την αρχική επίθεση «αποκεφαλισμού» της ηγεσίας, οι ένοπλες δυνάμεις του Ιράν συνεχίζουν να είναι σε θέση να πραγματοποιούν επιθέσεις στην ευρύτερη Μέση Ανατολή.

Ο επικεφαλής της ιρανικής διπλωματίας είχε μιλήσει για μια «αποκεντρωμένη μωσαϊκή άμυνα», η οποία –όπως υποστήριξε– θα επιτρέψει στην Τεχεράνη «να καθορίσει το πότε και το πώς θα τελειώσει αυτός ο πόλεμος». Παράλληλα, είχε σημειώσει ότι «το Ιράν μελέτησε τις ήττες του αμερικανικού στρατού στα ανατολικά και δυτικά μας σύνορα, ενσωματώνοντας ανάλογα τα διδάγματα».

We've had two decades to study defeats of the U.S. military to our immediate east and west. We've incorporated lessons accordingly.

Bombings in our capital have no impact on our ability to conduct war. Decentralized Mosaic Defense enables us to decide when—and how—war will end. pic.twitter.com/E4jrdnDapb

— Seyed Abbas Araghchi (@araghchi) March 1, 2026

Στη δήλωση αυτή του Ιρανού υπουργού Εξωτερικών παρουσιάζονται, σύμφωνα με αναλυτές, δύο βασικοί πυλώνες της αμυντικής στρατηγικής του Ιράν:

- Μια αποκεντρωμένη δομή διοίκησης του στρατού – κυρίως των Φρουρών της Επανάστασης (IRGC) – η οποία εξασφαλίζει ότι ακόμη και σε περίπτωση δολοφονίας ανώτατων πολιτικών και στρατιωτικών αξιωματούχων, οι δυνάμεις του θα παραμένουν λειτουργικές.

- Η παρατήρηση και προσαρμογή της ιρανικής στρατηγικής με βάση τις στρατιωτικές επιχειρήσεις των Ηνωμένων Πολιτειών τις τελευταίες δεκαετίες. Η αναφορά στα «δυτικά και ανατολικά σύνορα» πιθανώς έχει να κάνει με τις αμερικανικές επιθέσεις σε Αφγανιστάν και Ιράκ. Ειδικά στην περίπτωση του Ιράκ, το κεντρικό σύστημα διοίκησης του καθεστώτος του Σαντάμ Χουσεΐν αποδείχθηκε αχίλλειος πτέρνα.

Αξίζει να σημειωθεί ότι το δόγμα της «μωσαϊκής άμυνας» δεν αποτελεί κάτι καινούργιο για τους Φρουρούς της Επανάστασης. Ωστόσο, η αναφορά σε αυτό, αλλά και τα χαρακτηριστικά ολοκληρωτικού πολέμου που έχει πάρει η σύγκρουση, υποδηλώνουν ότι αυτή τη στιγμή βρίσκεται σε πλήρη εφαρμογή.

Οι ρίζες της στρατηγικής αυτής ανάγονται στην αναδιοργάνωση των Φρουρών της Επανάστασης στα τέλη της δεκαετίας του 2000. Μέσα στο 2008 οι Φρουροί της Επανάστασης «έσπασαν» σε 31 μεραρχίες, καθεμία για τις 30 επαρχίες του Ιράν, με εξαίρεση την Τεχεράνη, η οποία διαθέτει δύο. Κατά την αποκέντρωση, ο διοικητής της κάθε επαρχίας, εφόσον δεν έχει τη δυνατότητα επαφής με την Τεχεράνη, μπορεί να αναλαμβάνει μόνος του πρωτοβουλίες επίθεσης ή άμυνας. Το πιθανότερο σενάριο είναι οι διοικητές να ακολουθούν γενικές εντολές, οι οποίες είχαν εκδοθεί πριν από την επίθεση των Αμερικανών και των Ισραηλινών.

Σε συνέντευξή του στο Al Jazeera, ο Αραγτσί επιβεβαίωσε την απομόνωση των μονάδων των Φρουρών της Επανάστασης, δηλώνοντας πριν από μερικές ημέρες ότι «οι στρατιωτικές μας μονάδες είναι πλέον ανεξάρτητες και κατά κάποιον τρόπο απομονωμένες, ενεργώντας βάσει οδηγιών – γενικών οδηγιών – που τους έχουν δοθεί εκ των προτέρων».

Στο πλαίσιο αυτών των «εκ των προτέρων» εντολών φαίνεται να εντάσσεται και η γενίκευση του πολέμου στη Μέση Ανατολή από τις πρώτες κιόλας ώρες, παρά το γεγονός ότι δεν υπήρχε κεντρική εξουσία στην Τεχεράνη για να δώσει τις σχετικές εντολές. Ο ίδιος ο Χαμενεΐ είχε προειδοποιήσει τον Φεβρουάριο, καθώς η ένταση κλιμακωνόταν εν μέσω των απειλών Τραμπ για επέμβαση, ότι «οι Αμερικανοί πρέπει να γνωρίζουν πως αν ξεκινήσουν πόλεμο αυτή τη φορά, θα είναι ένας περιφερειακός πόλεμος».

Ο «περιφερειακός πόλεμος» που διεξάγουν οι αποκεντρωμένες μονάδες των Φρουρών της Επανάστασης ήρθε ως τμήμα της στρατηγικής ασύμμετρου πολέμου που ακολουθεί το Ιράν προκειμένου να αντιμετωπίσει την κοινή επίθεση των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ.

Η Τεχεράνη προχώρησε σε «εξαγωγή χάους», όπως χαρακτηρίστηκε από αναλυτές, αποσταθεροποιώντας τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ αλλά και τις φιλοαμερικανικές μοναρχίες του Κόλπου. Προφανής στόχος είναι η άσκηση πίεσης προς την Ουάσιγκτον τόσο πολιτικά όσο και οικονομικά, με τον υπουργό Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο να ισχυρίζεται ότι η Τεχεράνη επιχειρεί να «θέσει σε ομηρία τον πλανήτη». 

«Υπάρχει μια έντονη αίσθηση μεταξύ Ιρανών αξιωματούχων ότι απάντησαν με υπερβολικά συμβολικό και συγκρατημένο τρόπο κατά τη διάρκεια των προηγούμενων επιθέσεων από το Ισραήλ και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Κατά την άποψή τους, δεν μπορεί να υπάρξει εκεχειρία που θα διαρκέσει, εκτός αν όλοι αισθανθούν ότι αυτό είναι υπερβολικά δαπανηρό», δήλωσε πρόσφατα στη Wall Street Journal ο Τρίτα Πάρσι, εκτελεστικός αντιπρόεδρος του think tank Quincy Institute με έδρα την Ουάσιγκτον. «Ο Κόλπος είναι πιο ενσωματωμένος στις βασικές παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού από το Ισραήλ. Αν ο Κόλπος αποσυνδεθεί, η παγκόσμια οικονομία θα το αισθανθεί», δήλωσε από την πλευρά του ο Αντρέας Κριέγκ, αναπληρωτής καθηγητής στη Σχολή Μελετών Ασφάλειας του King’s College του Λονδίνου.

Strait of Hormuz in the last 24 hours.

Source: @MarineTraffic pic.twitter.com/gXEmb1kz6T

— HFI Research (@HFI_Research) March 9, 2026

Αυτή η προσπάθεια ασύμμετρης απάντησης έρχεται να ενισχυθεί με την ένταξη της Χεζμπολάχ του Λιβάνου και αντίστοιχων οργανώσεων στο Ιράκ στον πόλεμο, καθώς και ενδεχομένως με την ενεργοποίηση εν υπνώσει σιιτικών πυρήνων στη Δύση για χτυπήματα σε πρεσβείες και άλλους στόχους υψηλού συμβολισμού.

Ωστόσο, η συνειδητή επέκταση του πολέμου, σε συνδυασμό με την αποκεντρωμένη άμυνα, ενέχει σοβαρά ρίσκα και, σύμφωνα με αναλυτές, αυξημένες πιθανότητες για πολιτικές αλλά ακόμη και στρατιωτικές συνέπειες. Ενδεικτικά, σε μία από τις δηλώσεις των τελευταίων ημερών, ο Αραγτσί ισχυρίστηκε ότι οι επιθέσεις που έγιναν εναντίον του Ομάν είχαν να κάνουν με λάθος των ημιαυτόνομων μονάδων των Φρουρών της Επανάστασης, με τις οποίες δεν ήταν δυνατή η άμεση επικοινωνία.

Παράλληλα, παρά την πρόσφατη «συγγνώμη» του Ιρανού προέδρου, Μασούντ Πεζεσκιάν, στα κράτη του Κόλπου για τα ιρανικά πλήγματα, καθώς και τη γενικότερη προσπάθεια της Τεχεράνης να δείξει ότι στο στόχαστρο βρίσκονται κατά βάση αμερικανικά assets και εγκαταστάσεις που χρησιμοποιούνται για επιθέσεις εναντίον του, δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο ότι κάποια από τις μοναρχίες θα επιχειρήσει αντίποινα. Μια τέτοια εξέλιξη, πάντως, θα κλιμάκωνε ακόμη περαιτέρω την ήδη εκτεταμένη σύγκρουση στην περιοχή.

Με δεδομένο ότι προτεραιότητα για το καθεστώς του Ιράν αυτή τη στιγμή είναι η επιβίωση, η Τεχεράνη φάνηκε και συνεχίζει να είναι διατεθειμένη να αναλάβει σημαντικά ρίσκα. Ιδίως από τη στιγμή που δεν είναι σε θέση να κερδίσει έναν συμβατικό πόλεμο απέναντι στην Ουάσιγκτον.

Τα ρίσκα αυτά, πάντως, έχουν επιτρέψει έως τώρα στο Ιράν να συνεχίζει να διεξάγει πόλεμο και να ασκεί πολιτικές, αλλά κυρίως οικονομικές πιέσεις. Με αυτόν τον τρόπο το καθεστώς κερδίζει χρόνο και, εφόσον δεν ανατραπεί, θα μπορούσε να ενισχύσει τη διαπραγματευτική θέση της Τεχεράνης σε ενδεχόμενες μελλοντικές συνομιλίες για τα πυρηνικά και βαλλιστικά της προγράμματα.