Με φόντο την τραγωδία στο Νεπάλ με τους εκατοντάδες νεκρούς, ένα από τα βασικά ερωτήματα που τίθενται είναι αν ο φονικός χείμαρρος θα μπορούσε να είχε προβλεφθεί ή έστω να είχε εντοπιστεί νωρίτερα, ώστε να δοθεί στους κατοίκους των περιοχών που επλήγησαν περισσότερος χρόνος για να απομακρυνθούν.

Οι γεωλόγοι εκτιμούν ότι η ο πλημμύρα στο Νεπάλ και το Θιβέτ της Κίνας προκλήθηκε από μια διπλή κατολίσθηση σε μεγάλο υψόμετρο και μια παγετώδη χιονοστιβάδα (ξαφνική αποκόλληση και πτώση μεγάλων όγκων πάγου από παγετώνα) οι οποίες απελευθέρωσαν τεράστιους όγκους νερού.

Γιατί ήταν δύσκολο να προβλεφθεί

Τα περισσότερα συστήματα παρακολούθησης και έγκαιρης προειδοποίησης για παγετωνικούς κινδύνους εστιάζουν σε συγκεκριμένα στοιχεία. Για παράδειγμα, η στάθμη του νερού σε παγετωνικές λίμνες που είναι επιρρεπείς σε πλημμύρες –οι οποίες σχηματίζονται όταν ένας παγετώνας υποχωρεί και το νερό από την τήξη του γεμίζει το κενό που αφήνει πίσω του– μπορεί να παρακολουθείται για απρόσμενες αυξήσεις.

Ειδικοί στην αντιμετώπιση καταστροφών, ωστόσο, ανέφεραν ότι η πλημμύρα στο Νεπάλ θα ήταν πολύ δυσκολότερο να προβλεφθεί, καθώς το φαινόμενο εξελίχθηκε εξαιρετικά γρήγορα. Η πρόβλεψη ενός τέτοιου γεγονότος θα απαιτούσε εντατική παρακολούθηση, με σημαντική υποστήριξη σε πόρους και προσωπικό σε τεράστιες και δυσπρόσιτες εκτάσεις.

Ενας τρόπος βελτίωσης της παρακολούθησης θα μπορούσε να είναι η μέτρηση της σεισμικής δραστηριότητας και η χρήση τεχνολογιών τηλεπισκόπησης για τη δημιουργία τρισδιάστατης εικόνας της περιοχής. Με την πάροδο του χρόνου, οι επιστήμονες θα μπορούσαν να εντοπίζουν παραμορφώσεις στο έδαφος και να τις αξιολογούν ως προς τον κίνδυνο κατάρρευσης.

«Ωστόσο, τα Ιμαλάια είναι πολύ απομακρυσμένα. Δεν είναι εύκολο να φτάσει κανείς εκεί με drones ή ελικόπτερα», σημείωσε ο Εραν Χουντ, καθηγητής περιβαλλοντικών επιστημών στο Πανεπιστήμιο της Αλάσκας.

Στο Νεπάλ υπάρχουν 2.070 παγετωνικές λίμνες, 21 από τις οποίες έχουν χαρακτηριστεί υψηλού κινδύνου, σύμφωνα με επίσημη έρευνα του 2020 από διακυβερνητικό οργανισμό για την παρακολούθηση των βουνών. Υπάρχουν επίσης πολύ περισσότερες παγετωνικές λίμνες στο τμήμα των Ιμαλαΐων που βρίσκεται στην Κίνα και την Ινδία.

Παρότι το Νεπάλ διαθέτει σύστημα προειδοποίησης για πλημμύρες, η χώρα βασίζεται σε ένα συμβατικό δίκτυο μετρητών στάθμης ποταμών και λιμνών, το οποίο δεν είναι σχεδιασμένο για να εκπέμπει προειδοποιήσεις σχετικά με την ξαφνική κατάρρευση τμήματος ενός βουνού, σύμφωνα με επιστήμονες και ερευνητές στον τομέα της αντιμετώπισης καταστροφών.

Οι μετρητές στάθμης ποταμών έχουν σχεδιαστεί για να ανιχνεύουν τη σταδιακή άνοδο της στάθμης του νερού, η οποία συνήθως προηγείται πλημμυρών που προκαλούνται από τους μουσώνες ή την υπερχείλιση παγετωνικών λιμνών, και όχι το είδος των ταχέως κινούμενων χειμάρρων που ξεχύθηκαν την Τετάρτη, ανέφεραν οι ειδικοί.

Ο Σουσίλ Κουμάρ Σρέστα, μηχανικός στην Εθνική Αρχή Μείωσης και Διαχείρισης Κινδύνων Καταστροφών του Νεπάλ, επιβεβαίωσε ότι η χώρα διαθέτει σύστημα προειδοποίησης στην περιοχή, αλλά «η πλημμύρα εξελίχθηκε τόσο γρήγορα που οι άνθρωποι απλώς δεν είχαν αρκετό χρόνο να βρουν καταφύγιο, παρόλο που το σύστημα λειτουργούσε».

Η πρόληψη πέρα από την προειδοποίηση

Ο Αλτον Μπάιερς, ειδικός σε θέματα κινδύνων που συνδέονται με παγετώνες στο Πανεπιστήμιο του Κολοράντο, δήλωσε ότι οι Αρχές πρέπει να εξετάσουν και άλλα μέτρα, όπως την αποφυγή της δόμησης σε πλημμυρικές πεδιάδες και τη διασφάλιση της δημιουργίας και της σαφούς σήμανσης διαδρομών εκκένωσης.

Ο ίδιος ανέφερε ως παράδειγμα το σύστημα προειδοποίησης για τσουνάμι της Ιαπωνίας. Εκεί, πινακίδες και ραδιοτηλεοπτικές εκπομπές σε διάφορες γλώσσες ενημερώνουν τον κόσμο για το τι πρέπει να κάνει σε περίπτωση εντοπισμού κινδύνου. Οταν συμβαίνει μια καταστροφή, πρόσθεσε, αυτές οι πληροφορίες είναι ζωτικής σημασίας για την αύξηση των πιθανοτήτων επιβίωσης.

Ο Μπάιερς είχε επισκεφθεί το Νεπάλ μετά τον σεισμό του 2015 για να συμβάλει στην εκτίμηση του κινδύνου που ενέχουν τρεις παγετωνικές λίμνες της περιοχής. Ανέφερε ότι η κυβέρνηση του Νεπάλ είχε εγκαταστήσει σύστημα προειδοποίησης, ωστόσο οι ντόπιοι δήλωναν ότι δεν γνώριζαν πώς ακούγεται ο συναγερμός ούτε τι πρέπει να κάνουν σε περίπτωση που ενεργοποιηθεί.