Αιμίλιος Χαρμπής

Οκτώ ολόκληρα χρόνια μετά τον «Ψυχρό Πόλεμο», που βραβεύθηκε στην Κρουαζέτ για τη σκηνοθεσία του, ο Πολωνός κινηματογραφιστής Πάβελ Παβλικόφσκι επέστρεψε χθες στις Κάννες με το «Fatherland», άλλη μία από τις χαρακτηριστικές μεταπολεμικές «ακτινογραφίες» του, πάντα σε μαυρόασπρο φόντο. Αυτή τη φορά αντλεί έμπνευση από τη βιογραφία του σπουδαίου συγγραφέα Τόμας Μαν, ο οποίος φτάνει μαζί με την κόρη του, Ερικα, στη Δυτική Γερμανία του 1949, προκειμένου να τιμηθεί με το βραβείο Γκαίτε. Αμέσως μετά περνάει και στην ανατολική πλευρά για να παραλάβει το… ίδιο βραβείο, ενώ στο μεταξύ μαθαίνει τα νέα της αυτοκτονίας του γιου του, Κλάους.

Μέσα σε λιγότερο από μιάμιση ώρα μεστού σινεμά, ο Παβλικόφσκι καταφέρνει να αναδείξει μερικές άβολες αλήθειες σχετικά με τη μεταπολεμική Γερμανία –και για τις δύο πλευρές της– ενώ ταυτόχρονα αφηγείται την προσωπική ιστορία του Τόμας Μαν (Χανς Ζίσχλερ), αλλά και της κόρης του, την οποία ερμηνεύει η υπέροχη Σάντρα Ούλερ. Οι δυο τους, άρτι αφιχθέντες από την Αμερική, όπου έχουν περάσει τα προηγούμενα 15 χρόνια, βρίσκονται σε μια πατρίδα που προσπαθεί να σταθεί στα πόδια της μετά την καταστροφή του πολέμου και λαχταρά να «υιοθετηθεί» από μια παγκοσμίως καταξιωμένη φωνή σαν αυτή του νομπελίστα συγγραφέα. Είναι μάλλον φανερό ότι ο Παβλικόφσκι προβάλλει εδώ τη δική του αμηχανία ως καλλιτέχνη, που η γνώμη του πάνω στις σύγχρονες παλινωδίες απαιτείται διαρκώς, ενώ συνολικά η ταινία του μπορεί να ιδωθεί (και) σαν αλληγορία πάνω στο σημερινό ψυχροπολεμικό σύννεφο που επικρέμαται πάνω από τον πλανήτη.

Στις άλλες ταινίες του φεστιβάλ που ξεχωρίσαμε μέχρι τώρα συγκαταλέγεται το «Nagi Notes», ένα «ήσυχο» ιαπωνικό δράμα πάνω στη μοναξιά, αλλά και το «Teenage Sex and Death in Camp Miasma», ένα αιματοβαμμένο horror με απολύτως σύγχρονο, μαύρο χιούμορ, που όμως προβλήθηκε στις 8.30 το πρωί. Σε διαφορετικό μήκος κύματος κινείται το ντοκιμαντέρ «Groundswell» των Τζος και Ρεμπέκα Τίκελ, που αφορά το μεγάλο θέμα της κλιματικής κρίσης και το πώς αυτή μπορεί να αναστραφεί μέσω εναλλακτικών γεωργικών μεθόδων. Δεν είναι πολύ συνηθισμένο να βλέπεις στις Κάννες ντοκιμαντέρ, και μάλιστα τέτοιου είδους. Το «Groundswell», πάντως, που συμπεριλαμβάνεται ως ειδική προβολή στο φετινό πρόγραμμα του Καννών, είναι ένα φιλμ γυρισμένο μέσα σε διάστημα δέκα ετών, ώστε να μπορέσει να καταγράψει την αλλαγή που ευαγγελίζεται. Μας ταξιδεύει σε ολόκληρο τον κόσμο προκειμένου να πείσει ότι η αναγεννητική γεωργία είναι η λύση στο πρόβλημα της υπερθέρμανσης του πλανήτη. Από την Αυστραλία μέχρι την ανατολική Αφρική και από την Ινδία μέχρι την Κολομβία, οι δημιουργοί της ταινίας επισκέπτονται μέρη όπου οι αναγεννητικές γεωργικές μέθοδοι βοήθησαν, ώστε η βιοποικιλότητα να επιστρέψει εκεί όπου η εντατική καλλιέργεια είχε ερημώσει το τοπίο.

Με τη συνδρομή της τεχνολογίας, το «πριν» και το «μετά» γίνονται ακόμη πιο εύκολα αντιληπτά από τον θεατή, ενώ οι φωνές των Ντέμι Μουρ και Γούντι Χάρελσον στην αφήγηση προσδίδουν κύρος και αναγνωρισιμότητα. Και αν το εγχείρημα μοιάζει ανά στιγμές κάπως στυλιζαρισμένο και υπεραπλουστευτικό, το μήνυμα που εκπέμπει είναι αναμφίβολα μεγάλης σημασίας. Δεν είναι άλλωστε το μόνο. Πριν από μερικούς μήνες, στο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης, είδαμε το «Ντέρεκ vs Ντέρεκ» του Τζέιμς Ντόσον, ένα φιλμ ακριβώς της ίδιας θεματικής, αν και με σαφώς πιο βρετανική αισθητική.