H ατμόσφαιρα της Γης περιείχε τον Αύγουστο περισσότερους υδρατμούς από οποιονδήποτε άλλο μήνα στα διαθέσιμα αρχεία, ένα νέο κλιματικό ρεκόρ, που οι επιστήμονες συνδέουν τόσο με την υπερθέρμανση του πλανήτη όσο και με την ενίσχυση του Ελ Νίνιο στον Ειρηνικό.

Η αύξηση μπορεί εκ πρώτης όψεως να μοιάζει μικρή. Σε παγκόσμια κλίμακα, όμως, αντιστοιχεί σε περίπου 20 τρισ. λίτρα επιπλέον νερού στην ατμόσφαιρα σε σχέση με το προηγούμενο ρεκόρ.

Και η σημασία της δεν περιορίζεται σε ακόμη έναν αριθμό σε έναν κλιματικό πίνακα: περισσότερη υγρασία σε μια θερμότερη ατμόσφαιρα μπορεί να δημιουργήσει ευνοϊκότερες συνθήκες για εντονότερες βροχοπτώσεις, ισχυρότερες καταιγίδες αλλά και πιο επικίνδυνους καύσωνες.

Σύμφωνα με την Υπηρεσία Copernicus για την Κλιματική Αλλαγή, η μέση ποσότητα υδρατμών στην ατμόσφαιρα τον Αύγουστο έφτασε τα 27,35 κιλά ανά τετραγωνικό μέτρο. Ο αριθμός περιγράφει την ποσότητα υδρατμών που περιέχεται σε μια νοητή στήλη αέρα η οποία ξεκινά από ένα τετραγωνικό μέτρο της επιφάνειας της Γης και εκτείνεται προς τα πάνω μέσα στην ατμόσφαιρα.

Το προηγούμενο ρεκόρ είχε καταγραφεί τον Ιούλιο του 2024 και ήταν χαμηλότερο κατά μόλις 0,04 κιλά ανά τετραγωνικό μέτρο.

Σε πλανητική κλίμακα, όμως, αυτή η φαινομενικά ελάχιστη διαφορά μεταφράζεται σε τεράστιο όγκο νερού.

Ο καθηγητής Τζέισον Εβανς, από το Κέντρο Ερευνας για την Κλιματική Αλλαγή του Πανεπιστημίου της Νέας Νότιας Ουαλίας, υπολόγισε ότι η διαφορά αντιστοιχεί σε περίπου 20 τρισεκατομμύρια λίτρα νερού – ποσότητα περίπου ίση με 41 φορές τον όγκο νερού του λιμανιού του Σίδνεϊ.

Ενας άλλος τρόπος να φανταστεί κανείς την ποσότητα: θα αρκούσε για να γεμίσει περίπου 20 κύβους νερού, καθένας από τους οποίους θα είχε μήκος, πλάτος και ύψος ενός χιλιομέτρου.

Γιατί μια θερμότερη ατμόσφαιρα «κρατά» περισσότερο νερό

Ο δρ Ζουλιέν Νικολά, επιστήμονας του Copernicus, εξηγεί ότι τα επίπεδα υδρατμών υπολογίζονται στο σύνολο δεδομένων ERA5 συνδυάζοντας μετρήσεις υγρασίας από δορυφόρους, μετεωρολογικά μπαλόνια και άλλες πηγές με μετεωρολογικά μοντέλα. Οι σχετικές εκτιμήσεις εκτείνονται πίσω έως το 1979.

Το νέο ρεκόρ συμβαδίζει με τις εξαιρετικά υψηλές παγκόσμιες θερμοκρασίες του Αυγούστου. Η φυσική πίσω από τη σχέση είναι σαφής: όσο αυξάνεται η θερμοκρασία του αέρα τόσο περισσότερους υδρατμούς μπορεί να συγκρατήσει. Σύμφωνα με τον Νικολά, για κάθε έναν βαθμό Κελσίου αύξησης της παγκόσμιας θερμοκρασίας, ο θερμότερος αέρας μπορεί να περιέχει περίπου 7% περισσότερους υδρατμούς.

Ο Αύγουστος ήταν παράλληλα ένας από τους θερμότερους μήνες που έχουν καταγραφεί παγκοσμίως στο σύνολο δεδομένων ERA5 του Copernicus, το οποίο φθάνει πίσω έως το 1940. Η Εθνική Υπηρεσία Ωκεανών και Ατμόσφαιρας των ΗΠΑ, τα αρχεία της οποίας ξεκινούν από το 1850, τον κατέγραψε ως τον θερμότερο Αύγουστο.

Ο ρόλος του Ελ Νίνιο

Στο ήδη θερμότερο κλιματικό υπόβαθρο προστίθεται το ισχυρό Ελ Νίνιο που αναπτύσσεται στον τροπικό Ειρηνικό. Οι τροπικοί ωκεανοί αποτελούν μία από τις βασικότερες πηγές υδρατμών για την ατμόσφαιρα. Οταν η επιφάνειά τους θερμαίνεται περισσότερο, αυξάνεται και η εξάτμιση.

Σύμφωνα με τον Νικολά, οι εξαιρετικά υψηλές θερμοκρασίες στην επιφάνεια των θαλασσών τον Αύγουστο –οι οποίες συνδέονται εν μέρει με την παρουσία και την ενίσχυση του Ελ Νίνιο– αύξησαν τη εξάτμιση και πιθανότατα συνέβαλαν σημαντικά στο νέο παγκόσμιο ρεκόρ υδρατμών.

Το Copernicus έχει καταγράψει εξαιρετικά υψηλές θερμοκρασίες στη θάλασσα, ιδιαίτερα στον τροπικό Ειρηνικό, όπου οι συνθήκες Ελ Νίνιο συνεχίζουν να ενισχύονται.

Περισσότεροι υδρατμοί, ισχυρότερες βροχές και καταιγίδες

Η αύξηση των υδρατμών δεν σημαίνει απλώς περισσότερη υγρασία στον αέρα. Μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο πολύ έντονων βροχοπτώσεων, μεταξύ άλλων και εκείνων που συνοδεύουν τροπικούς κυκλώνες. Παράλληλα, οι υδρατμοί μπορούν να τροφοδοτήσουν με επιπλέον ενέργεια τις καταιγίδες.

Οταν οι υδρατμοί συμπυκνώνονται και μετατρέπονται σε σταγονίδια μέσα στα σύννεφα, απελευθερώνεται θερμότητα. Αυτή η ενέργεια μπορεί, υπό τις κατάλληλες συνθήκες, να συμβάλει στην περαιτέρω ενίσχυση ενός συστήματος καταιγίδων.

Οπως σημειώνει ο καθηγητής Στίβεν Σέργουντ, επίσης από το Πανεπιστήμιο της Νέας Νότιας Ουαλίας, μια αύξηση κατά 0,04 του κιλού ανά τετραγωνικό μέτρο μπορεί να μη φαίνεται εντυπωσιακή από μόνη της. Το ζήτημα είναι τι συμβαίνει όταν αυτή η τάση γίνεται συνεχής.

«Πολλές από τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής συμβαίνουν στην πραγματικότητα εξαιτίας των υδρατμών», επισημαίνει.

Γιατί η υγρασία κάνει τους καύσωνες πιο επικίνδυνους
Οι συνέπειες δεν περιορίζονται στις βροχές. Οταν μεγάλες ποσότητες υδρατμών μεταφέρονται προς υψηλότερα γεωγραφικά πλάτη, μεταφέρουν μαζί τους και θερμότητα. Ετσι, μέρος της ακραίας ζέστης που βιώνουν ορισμένες περιοχές μπορεί να ενισχύεται έμμεσα από την αυξημένη υγρασία.

Η υψηλή υγρασία αποτελεί επίσης κρίσιμο παράγοντα στους καύσωνες, επειδή δυσκολεύει την εξάτμιση του ιδρώτα – τον βασικό μηχανισμό με τον οποίο ψύχεται το ανθρώπινο σώμα.

Παράλληλα, μπορεί να εμποδίσει τη σημαντική πτώση της θερμοκρασίας τις νυχτερινές ώρες. Αυτό σημαίνει ότι, ύστερα από μια εξαιρετικά θερμή ημέρα, ο ανθρώπινος οργανισμός έχει μικρότερη δυνατότητα να ανακάμψει πριν από το επόμενο κύμα ζέστης.

Ο φαύλος κύκλος των υδρατμών

Οι επιστήμονες υπογραμμίζουν ακόμη μία κρίσιμη πτυχή: οι υδρατμοί είναι οι ίδιοι αέριο του θερμοκηπίου. Αυτό δημιουργεί έναν μηχανισμό θετικής ανάδρασης. Η αύξηση των συγκεντρώσεων διοξειδίου του άνθρακα και μεθανίου θερμαίνει τον πλανήτη. Ο θερμότερος αέρας μπορεί να συγκρατήσει περισσότερη υγρασία. Και περισσότεροι υδρατμοί στην ατμόσφαιρα ενισχύουν περαιτέρω το φαινόμενο του θερμοκηπίου.

«Η θερμοκρασία και οι υδρατμοί είναι στενά συνδεδεμένοι», εξηγεί η δρ Κίμπερλι Ρέιντ, κλιματολόγος στο Πανεπιστήμιο της Μελβούρνης.

Η ίδια τονίζει, ωστόσο, ότι η βασική αιτία αυτού του φαύλου κύκλου δεν είναι οι υδρατμοί, αλλά η αύξηση του διοξειδίου του άνθρακα και του μεθανίου, κυρίως εξαιτίας των ανθρώπινων εκπομπών και της καύσης ορυκτών καυσίμων.

Ο κλιματολόγος Αντριου Ντρέσλερ από το Πανεπιστήμιο του Τέξας αποτύπωσε με ακόμη πιο δραματικό τρόπο τη σημασία του νέου ρεκόρ, εκτιμώντας ότι είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς κάποιον μήνα «τα τελευταία μερικά χιλιάδες χρόνια, ίσως και 100.000 χρόνια» κατά τον οποίο η ατμόσφαιρα να περιείχε περισσότερους υδρατμούς.

Με πληροφορίες από Guardian