Ενα από τα πιο ισχυρά επεισόδια Ελ Νίνιο των τελευταίων τουλάχιστον 75 ετών αναμένεται να κορυφωθεί τον Δεκέμβριο, με τους επιστήμονες να προειδοποιούν για πρωτοφανή άνοδο της θερμοκρασίας των επιφανειακών υδάτων στον τροπικό Ειρηνικό και αυξημένο κίνδυνο ακραίων καιρικών φαινομένων σε πολλές περιοχές του πλανήτη.

Σύμφωνα με τη νέα μηνιαία έκθεση του Παγκόσμιου Μετεωρολογικού Οργανισμού (WMO), που δημοσιεύθηκε την Πέμπτη (08/10), το φαινόμενο ενισχύεται και υπάρχει σχεδόν 100% πιθανότητα να διατηρηθεί έως και τον Φεβρουάριο του 2027.

Οι προβλέψεις είναι εντυπωσιακές: η θερμοκρασία στην επιφάνεια της θάλασσας σε συγκεκριμένη περιοχή του κεντρικού και ανατολικού τροπικού Ειρηνικού αναμένεται να βρεθεί κατά 3,7 βαθμούς Κελσίου πάνω από τα φυσιολογικά επίπεδα κατά το τρίμηνο Οκτωβρίου – Δεκεμβρίου. Εφόσον επιβεβαιωθεί η πρόβλεψη, θα πρόκειται για απόκλιση που ξεπερνά σημαντικά το προηγούμενο ρεκόρ των 2,6 βαθμών Κελσίου, το οποίο είχε καταγραφεί από τον Νοέμβριο του 2015 έως τον Ιανουάριο του 2016.

«Οι προβλέψεις του WMO δείχνουν ότι υπάρχει σχεδόν 100% πιθανότητα το Ελ Νίνιο να διατηρηθεί έως τον Φεβρουάριο του 2027, ενδεχομένως αποτελώντας ένα από τα ισχυρότερα φαινόμενα τουλάχιστον από το 1950», δήλωσε η γενική γραμματέας του Οργανισμού, Σελέστ Σάουλο.

Γιατί το φετινό Ελ Νίνιο προκαλεί τόσο μεγάλη ανησυχία

Το Ελ Νίνιο αποτελεί τη θερμή φάση του φυσικού κλιματικού κύκλου El Niño-Southern Oscillation (ENSO), ο οποίος επηρεάζει τις θερμοκρασίες και τα καιρικά συστήματα σε ολόκληρο τον πλανήτη. Εμφανίζεται συνήθως κάθε δύο έως επτά χρόνια και χαρακτηρίζεται από αύξηση της θερμοκρασίας των επιφανειακών υδάτων στον κεντρικό και ανατολικό ισημερινό Ειρηνικό Ωκεανό.

Οι μεταβολές αυτές μπορούν να επηρεάσουν τις ατμοσφαιρικές συνθήκες χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά, αυξάνοντας την πιθανότητα έντονων βροχοπτώσεων και πλημμυρών σε ορισμένες περιοχές και παρατεταμένης ξηρασίας σε άλλες.

Αυτό που διαφοροποιεί τη φετινή εξέλιξη είναι κυρίως η εξαιρετικά υψηλή θερμοκρασία των ωκεανών. Σύμφωνα με τον WMO, η θερμοκρασιακή απόκλιση στην περιοχή Niño 3.4, η οποία χρησιμοποιείται διεθνώς για την παρακολούθηση του φαινομένου, αυξήθηκε από 1,6 βαθμούς Κελσίου τον Ιούνιο σε 2,5 βαθμούς τον Αύγουστο.

Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι η ενίσχυση θα συνεχιστεί τους επόμενους μήνες, πριν από την αναμενόμενη κορύφωση του Δεκεμβρίου. «Ο ωκεανός από τον οποίο αντλεί θερμότητα είναι ο θερμότερος που έχουμε μετρήσει ποτέ. Υπάρχει απλώς περισσότερη θερμότητα διαθέσιμη για να απελευθερωθεί», ανέφερε χαρακτηριστικά η Σελέστ Σάουλο.

Ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός διευκρινίζει ότι το Ελ Νίνιο δεν δημιουργείται από την ανθρωπογενή κλιματική αλλαγή, ούτε προσθέτει από μόνο του νέα θερμότητα στον πλανήτη. Πρόκειται για φυσικό φαινόμενο που ανακατανέμει και απελευθερώνει θερμότητα ήδη αποθηκευμένη στους ωκεανούς. Ωστόσο, εκδηλώνεται πλέον σε ένα περιβάλλον όπου οι παγκόσμιες θερμοκρασίες είναι ήδη ιδιαίτερα υψηλές.

Πού προβλέπονται περισσότερες βροχές και πού ξηρασία

Οι εποχικές προβλέψεις του WMO για το τελευταίο τρίμηνο του 2026 δείχνουν σημαντικές μεταβολές στα πρότυπα βροχοπτώσεων. Αυξημένη πιθανότητα βροχοπτώσεων πάνω από τα φυσιολογικά επίπεδα καταγράφεται στην κεντρική και ανατολική περιοχή του ισημερινού Ειρηνικού, στο ευρύτερο Κέρας της Αφρικής, σε τμήματα της Κεντρικής και Ανατολικής Ασίας, στη βόρεια Αραβική Χερσόνησο, σε περιοχές της Βόρειας Αμερικής και στη νοτιοανατολική Νότια Αμερική.

Αντίθετα, συνθήκες ξηρασίας προβλέπονται ως πιθανότερες στην ινδική υποήπειρο, στο νότιο τμήμα της Κεντρικής Αμερικής, σε περιοχές της Καραϊβικής και στη βορειοδυτική Νότια Αμερική.

Ο Οργανισμός επισημαίνει πάντως ότι η ένταση του Ελ Νίνιο δεν καθορίζει από μόνη της τη σοβαρότητα των επιπτώσεων σε κάθε χώρα. Αλλοι κλιματικοί παράγοντες, όπως οι συνθήκες στον Ινδικό και τον Ατλαντικό Ωκεανό, επηρεάζουν επίσης την εξέλιξη του καιρού. Γι’ αυτό και οι παγκόσμιες εποχικές προβλέψεις δεν μπορούν να υποκαταστήσουν τις εξειδικευμένες προγνώσεις των εθνικών μετεωρολογικών υπηρεσιών.

Ο Αύγουστος του 2026 ανάμεσα στους θερμότερους μήνες που έχουν καταγραφεί

Η ενίσχυση του Ελ Νίνιο έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία ο πλανήτης καταγράφει ήδη εξαιρετικά υψηλές θερμοκρασίες. Σύμφωνα με τα στοιχεία της ευρωπαϊκής υπηρεσίας Copernicus για την Κλιματική Αλλαγή, η μέση παγκόσμια θερμοκρασία του αέρα στην επιφάνεια της Γης έφτασε τον Αύγουστο τους 16,96 βαθμούς Κελσίου. Η τιμή αυτή ισοφάρισε το ρεκόρ του Ιουλίου του 2023, καθιστώντας τον Αύγουστο του 2026, μαζί με εκείνον τον μήνα, τον θερμότερο που έχει καταγραφεί παγκοσμίως στη συγκεκριμένη βάση δεδομένων. Παράλληλα, η μέση θερμοκρασία του Αυγούστου ήταν κατά 1,65 βαθμούς υψηλότερη από τα προβιομηχανικά επίπεδα της περιόδου 1850-1900.

Το Copernicus αποδίδει τις εξαιρετικά υψηλές θερμοκρασίες των ωκεανών στον συνδυασμό της υπερθέρμανσης του πλανήτη, που προκαλείται από την καύση ορυκτών καυσίμων, και της ταχείας αύξησης της θερμοκρασίας στον ισημερινό Ειρηνικό λόγω του ισχυρού Ελ Νίνιο.

Η ανησυχητική εκτίμηση για επιπλέον 451.000 θανάτους

Ακόμη μεγαλύτερη ανησυχία προκαλούν οι εκτιμήσεις ερευνητών του Εργαστηρίου Επιπτώσεων της Κλιματικής Αλλαγής, με έδρα το Πανεπιστήμιο του Σικάγου, σχετικά με τις πιθανές συνέπειες της ακραίας ζέστης στην ανθρώπινη υγεία.

Σύμφωνα με ανάλυση που δημοσιεύθηκε τον Σεπτέμβριο, το φετινό ιδιαίτερα ισχυρό Ελ Νίνιο θα μπορούσε να συνδεθεί με επιπλέον 451.000 θανάτους από τη ζέστη παγκοσμίως, κατά την περίοδο από τον Ιούνιο του 2026 έως τον Φεβρουάριο του 2027, σε σύγκριση με μια συνηθισμένη χρονιά.

Οι ερευνητές εκτιμούν ότι η μέση θερμοκρασία πάνω από τις χερσαίες εκτάσεις θα μπορούσε να είναι κατά 1,2 βαθμούς Κελσίου υψηλότερη από τα φυσιολογικά επίπεδα τους επόμενους μήνες, ενώ οι ημέρες με ακραία ζέστη ενδέχεται να αυξηθούν κατά 44%. Για την ανάλυσή τους χρησιμοποίησαν εποχικές μετεωρολογικές προβλέψεις και στοιχεία που συνδέουν τη θερμοκρασία με τη θνησιμότητα σε περισσότερες από 24.000 περιοχές του κόσμου.

Οι μεγαλύτερες επιπτώσεις αναμένονται σε χώρες του λεγόμενου Παγκόσμιου Νότου, όπου οι υψηλές θερμοκρασίες συνδυάζονται συχνά με μεγαλύτερη κοινωνική και οικονομική ευαλωτότητα. Μεταξύ των χωρών για τις οποίες προβλέπεται σημαντική αύξηση των θανάτων από τη ζέστη περιλαμβάνονται η Νιγηρία, το Σουδάν, η Ινδονησία, η Ινδία και η Βραζιλία.

Η προειδοποίηση του ΟΗΕ για τους επόμενους μήνες

Ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός έχει ήδη κινητοποιήσει τις εθνικές μετεωρολογικές υπηρεσίες και τους συνεργαζόμενους φορείς του, προκειμένου να ενισχυθούν τα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης και η προετοιμασία απέναντι στα ακραία καιρικά φαινόμενα. Οι σχετικές προβλέψεις αξιοποιούνται επίσης από υπηρεσίες του ΟΗΕ και ανθρωπιστικές οργανώσεις για τον σχεδιασμό μέτρων προστασίας.

Η σχεδόν βέβαιη συνέχιση του Ελ Νίνιο μέχρι τον Φεβρουάριο του 2027 δεν σημαίνει απαραίτητα ότι οι επιπτώσεις του θα σταματήσουν τότε. Οπως εξηγεί ο WMO, η επίδραση του φαινομένου στις παγκόσμιες θερμοκρασίες μπορεί να συνεχιστεί και μετά την περίοδο κατά την οποία η θερμοκρασία των ωκεανών φτάνει στο υψηλότερο επίπεδό της, ενώ οι επιπτώσεις ενδέχεται να γίνουν ιδιαίτερα αισθητές και την επόμενη χρονιά.

Με πληροφορίες από Reuters, WMO