Όταν το τελευταίο δέντρο θα έχει κοπεί, όταν το τελευταίο ποτάμι θα έχει μολυνθεί, όταν το τελευταίο ψάρι θα είναι νεκρό, μόνο τότε ο άνθρωπος θα καταλάβει ότι τα χρήματα δεν τρώγονται». Το προφητικό ρητό των Ινδιάνων Κρι, που κατοικούσαν βόρεια του σημερινού Κεμπέκ, μετατρέπεται σήμερα σε εφιαλτική πραγματικότητα για την Ευρώπη. Καθώς η Γηραιά Ηπειρος θερμαίνεται με ρυθμούς ταχύτερους από κάθε άλλη περιοχή του πλανήτη, βλέπει το οικονομικό και κοινωνικό μοντέλο της να δοκιμάζεται σκληρά από τις συνέπειες της κλιματικής κρίσης.

Οι παρατεταμένοι καύσωνες, η λειψυδρία και οι καταστροφικές πυρκαγιές που σαρώνουν φέτος το καλοκαίρι χώρες από τη Μεσόγειο μέχρι την κεντρική και ανατολική Ευρώπη, προκαλούν οικονομικές ζημιές δισεκατομμυρίων ευρώ. Η μείωση των γεωργικών αποδόσεων κατά 6% έως 7%, τα εμπόδια στις εμπορευματικές μεταφορές μέσα από ζωτικές αρτηρίες όπως ο Ρήνος και ο Δούναβης, καθώς και η απειλή για συρρίκνωση του περιφερειακού ΑΕΠ κατά 0,3%, αποτυπώνουν το βαρύ τίμημα που καλείται πλέον να καταβάλει η ευρωπαϊκή οικονομία απέναντι στα ακραία καιρικά φαινόμενα.

Το πλήγμα στην οικονομία της περιοχής υπολογίζεται σε εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ, εκτιμούν οικονομολόγοι και ακαδημαϊκοί, προειδοποιώντας ότι αυτή είναι μόνο η αρχή, καθώς το κόστος της κλιματικής αλλαγής αναμένεται να αυξηθεί τα επόμενα χρόνια. «Αυτό που καθιστά το 2026 ιδιαίτερα ανησυχητικό από οικονομικής άποψης είναι ότι υπάρχουν πολλά επεισόδια ακραίων γεγονότων», σημειώνει ο οικονομολόγος του Πανεπιστημίου του Μάνχαϊμ, Σεχρίς Ουσμάν.

Η κλιματική κρίση επιβαρύνει τα δημοσιονομικά της περιοχής, προκαλώντας διακυμάνσεις στον πληθωρισμό, αλλάζοντας ραγδαία τον τουριστικό χάρτη και αναγκάζοντας το μπλοκ να επανεξετάσει τον τρόπο παραγωγής ενέργειας και μεταφοράς αγαθών. Σύμφωνα με πρόσφατη ανάλυση των Financial Times, το οικονομικό κόστος μόνον από τις πυρκαγιές στις πέντε πλέον πληγείσες χώρες της Ε.Ε. –μεταξύ των οποίων η Ελλάδα, η Πορτογαλία και η Ρουμανία– ξεπερνάει ήδη τα 3,1 δισ. ευρώ για τους δύο πρώτους μήνες της αντιπυρικής περιόδου, καθώς περισσότερα από πέντε εκατομμύρια στρέμματα έχουν ήδη γίνει στάχτη.

Οι ασφαλιστικοί κολοσσοί, τα νοικοκυριά και οι επιχειρήσεις μετρούν ανυπολόγιστες ζημιές σε υποδομές και καλλιέργειες, ενώ οι ακριβείς συνέπειες στον τουρισμό και η επιβάρυνση από τα αυξημένα ασφάλιστρα θα φανούν σταδιακά μέσα στα επόμενα χρόνια, λένε οι αναλυτές. Οι πυρκαγιές που σάρωσαν τη Γαλλία και την Ισπανία τον περασμένο Ιούλιο, λόγου χάριν, «πάγωσαν» την οικονομική δραστηριότητα. Στο διαμέρισμα Ζιρόντ της νοτιοδυτικής Γαλλίας, έναν κρίσιμο βιομηχανικό κόμβο αεροδιαστημικής και αμυντικής τεχνολογίας, πάνω από 40.000 επιχειρήσεις επηρεάστηκαν άμεσα από τις φωτιές. Εταιρείες όπως η Safran, η Dassault Aviation και η ArianeGroup υποχρεώθηκαν να αναστείλουν την παραγωγή τους και να εκκενώσουν εγκαταστάσεις, την ώρα που δεκάδες χιλιάδες εργαζόμενοι τέθηκαν σε καθεστώς κρατικής επιδότησης. Στην Ισπανία την ίδια στιγμή, οι φωτιές κατέστρεψαν χιλιάδες στρέμματα βοσκοτόπων και καλλιεργήσιμης γης κοντά στη Μαδρίτη, πλήττοντας καίρια τους μικρούς παραγωγούς. Οι εκτιμήσεις για την αγροτική απόδοση στην Ε.Ε. έχουν μειωθεί, καθώς οι όψιμες καλλιέργειες, όπως το καλαμπόκι και ο ηλίανθος, υπέστησαν απώλειες 6%-7% ήδη από τον Ιούλιο, όπως επίσης και το ρύζι, με την ξηρασία να καταστρέφει την περίφημη ζώνη ρυζιού στην Ιταλία, την κορυφαία παραγωγό ρυζιού στην Ευρώπη.

Η ξηρασία και οι καύσωνες έχουν μειώσει επίσης δραματικά τη στάθμη των υδάτων στις κρίσιμες πλωτές οδούς της Ευρώπης, προκαλώντας σοβαρά προβλήματα στην εφοδιαστική αλυσίδα και τη βιομηχανία της περιοχής. Στον Ρήνο, τη σημαντικότερη βιομηχανική διαδρομή της δυτικής Ευρώπης, η στάθμη του νερού σε σημεία όπως η Κολωνία και το Κάουμπ έχει υποχωρήσει σε επίπεδα που υποδηλώνουν ακραία ξηρασία, αναγκάζοντας τις φορτηγίδες να μειώσουν φορτία και να αυξήσουν το κόστος μεταφοράς. Η κατάσταση είναι παρόμοια στον Δούναβη. Στη Βουδαπέστη, η στάθμη του προσεγγίζει ιστορικά χαμηλά επίπεδα, προκαλώντας ισχυρούς τριγμούς στον ποτάμιο τουρισμό, έναν από τους πλέον νευραλγικούς πυλώνες της ουγγρικής οικονομίας. Με τα κρουαζιερόπλοια να παραμένουν καθηλωμένα στα λιμάνια, οι ναυτιλιακές εταιρείες βρίσκονται αντιμέτωπες με κύμα ακυρώσεων και κατακόρυφη πτώση στις νέες κρατήσεις. Τα αριθμητικά δεδομένα επιβεβαιώνουν το μέγεθος του προβλήματος. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της ING, η παρεμπόδιση της ναυσιπλοΐας στον Ρήνο αναμένεται να αφαιρέσει 0,3 ποσοστιαίες μονάδες από το ΑΕΠ της Γερμανίας. Παράλληλα, αναλυτές της MBH Bank υπολογίζουν ότι κάθε εβδομάδα αδράνειας στον πυρηνικό σταθμό του Πακς επιφέρει συρρίκνωση του ουγγρικού ΑΕΠ κατά 0,1%. Η Allianz από την πλευρά της εκτιμά ότι ο καύσωνας του Ιουνίου και μόνο κόστισε 0,3 ποσοστιαίες μονάδες από την ανάπτυξη της Ευρώπης, ενώ προειδοποιεί ότι η κλιματική κρίση απειλεί να ψαλιδίσει κατά 5% έως 7% το ΑΕΠ των πλέον εκτεθειμένων οικονομιών, όπως η Ισπανία, η Γαλλία και η Ιταλία, έως το 2030.

«Ο τελικός λογαριασμός για τη φετινή χρονιά θα είναι πολύ υψηλότερος, καθώς στους υπολογισμούς δεν περιλαμβάνονται οι καταστροφικές πυρκαγιές, η παρατεταμένη λειψυδρία και τα ακραία πλημμυρικά φαινόμενα», επισημαίνει ο οικονομολόγος της Allianz, Χάζεμ Κριτσένε. Σε μια περίοδο που η οικονομική ανάπτυξη στην Ευρωζώνη κινούνταν ήδη σε αναιμικά επίπεδα κοντά στο 1%, η κλιματική κρίση επιβαρύνει περαιτέρω τις προοπτικές της οικονομίας.

Λουκέτο σε πυρηνικούς αντιδραστήρες και φόβοι για μπλακ άουτ

Οι υψηλές θερμοκρασίες που ξεπερνούν τους 40 °C και η δραματική πτώση της στάθμης των υδάτων έχουν φέρει το ευρωπαϊκό ενεργειακό σύστημα στα όριά του, αναγκάζοντας αρκετές χώρες να αναστείλουν προσωρινά τη λειτουργία πυρηνικών αντιδραστήρων. Η εξέλιξη αυτή συμπίπτει με την εντατική χρήση των κλιματιστικών, η οποία εκτινάσσει τη ζήτηση κατά 20%, προκαλώντας άλμα στις τιμές της ενέργειας και αυξάνοντας την απειλή για εκτεταμένα μπλακ άουτ στην Ευρώπη.

Στις 4 Αυγούστου, ο πρωθυπουργός της Ουγγαρίας, Πέτερ Μαγιάρ, απηύθυνε διάγγελμα προς το έθνος από τον πυρηνικό σταθμό του Πακς στις όχθες του Δούναβη. Υπό κανονικές συνθήκες, η συγκεκριμένη μονάδα καλύπτει το 40% των αναγκών της χώρας σε ηλεκτρική ενέργεια. Η σφοδρή ξηρασία ωστόσο συρρίκνωσε αισθητά τη στάθμη του ποταμού, υποχρεώνοντας τους διαχειριστές της μονάδας να θέσουν εκτός λειτουργίας τις επτά από τις οκτώ τουρμπίνες της, για πρώτη φορά στην ιστορία της χώρας. Ο Μαγιάρ κάλεσε τους πολίτες σε λελογισμένη χρήση του ρεύματος, ειδικά κατά τις βραδινές ώρες αιχμής, προειδοποιώντας ότι οι επόμενες ημέρες θα είναι κρίσιμες. Παράλληλα, επιχειρήσεις σε όλη τη χώρα περιορίζουν οικειοθελώς την κατανάλωση και ο μη απαραίτητος φωτισμός σε δημόσια κτίρια σβήνει τη νύχτα.

Η κρίση στην προσφορά ενέργειας, σε συνδυασμό με την αυξημένη ζήτηση εν μέσω καύσωνα, δημιουργεί συνθήκες «τέλειας καταιγίδας» στην αγορά, προειδοποιούν οι ειδικοί. Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στην Ουγγαρία. Σε ολόκληρη τη νότια και ανατολική Ευρώπη, οι χώρες παλεύουν με τις επιπτώσεις της ακραίας ζέστης και της παρατεταμένης ξηρασίας. Στη Ρουμανία, η κρατική εταιρεία πυρηνικής ενέργειας ανακοίνωσε ότι ο σταθμός της Τσερναβόντα ενδέχεται να τεθεί άμεσα εκτός λειτουργίας, ενώ Γαλλία και Σλοβενία υποχρεώθηκαν επίσης σε αναστολή αντιδραστήρων.

Ταυτόχρονα, δοκιμάζονται και οι υπόλοιπες πηγές παραγωγής ενέργειας. Σύμφωνα με τη δεξαμενή σκέψης Ember, η ευρωπαϊκή υδροηλεκτρική παραγωγή υποχώρησε τον Ιούλιο στο χαμηλότερο σημείο της τελευταίας δεκαετίας. Παράλληλα, οι θερμοηλεκτρικές μονάδες φυσικού αερίου δυσκολεύονται να ψυχθούν εν μέσω καύσωνα. Η εταιρεία αναλύσεων Montel επισημαίνει ότι το 32% των μονάδων φυσικού αερίου στην Ιταλία απειλείται άμεσα από τη λειψυδρία σε ποτάμια και κανάλια, ενώ οι χαμηλές ταχύτητες του ανέμου έχουν περιορίσει αισθητά και την απόδοση των αιολικών πάρκων. Παρά το γεγονός ότι οι διακοπές ρεύματος έχουν αποφευχθεί προς το παρόν, το οικονομικό κόστος είναι τεράστιο: οι τιμές χονδρικής κατά τις απογευματινές ώρες στην κεντρική και ανατολική Ευρώπη ξεπέρασαν τα 300 ευρώ ανά μεγαβατώρα, υπερδιπλάσιες δηλαδή από τις κανονικές.

Αν και τα ευρωπαϊκά κράτη δεν έχουν καταφύγει ακόμη σε αναγκαστικούς περιορισμούς στην κατανάλωση ενέργειας ή σε κυλιόμενες διακοπές, οι αναλυτές προειδοποιούν ότι η αποκατάσταση των ποτάμιων συστημάτων θα απαιτήσει εβδομάδες βροχοπτώσεων, αφήνοντας την ήπειρο στο έλεος των μετεωρολογικών συνθηκών.

Περισσότερες επενδύσεις

«Η πρόληψη είναι η πρώτη γραμμή άμυνας… Είναι προφανές ότι πρέπει να επενδύσουμε περισσότερο στη φύση. Η προστασία της δεν αποτελεί πολυτέλεια, αλλά αναγκαίο οικονομικό ανάχωμα», τόνισε η Ευρωπαία επίτροπος Περιβάλλοντος, Τζέσικα Ρόσγουολ, σε συνέντευξή της στο ειδησεογραφικό πρακτορείο Reuters.

15,6 έως και 19,1 δισ. ευρώ εκτιμάται το οικονομικό αποτύπωμα από τις φετινές πυρκαγιές στη νοτιοανατολική Ευρώπη, σύμφωνα με την AccuWeather.

Αλλαγές στον τουρισμό

«Μπορείτε να φανταστείτε τουρίστες να βολτάρουν στη νότια Ιταλία ή στην Ισπανία στους 45 βαθμούς Κελσίου; Εγώ δεν μπορώ. Επομένως, νομίζω ότι η φύση του τουρισμού θα αλλάξει», δήλωσε ο οικονομολόγος της ING, Κάρστεν Μπρζέσκι.

5 δισ. δολάρια από τις αρχές του 2026 είναι οι εκδόσεις ομολόγων φυσικών καταστροφών που καλύπτουν πυρκαγιές.

Επιπτώσεις στις τιμές

«Βλέπουμε μεγαλύτερες επιπτώσεις των ακραίων θερμοκρασιών στις τιμές των τροφίμων σε μέρη που είναι ήδη θερμότερα, οπότε αν βρίσκεστε στη νότια Ευρώπη, θα δείτε μεγαλύτερη επίδραση», τόνισε ο Μαξιμίλιαν Κοτζ, ερευνητής στο Κέντρο Υπερυπολογιστών της Βαρκελώνης.