Στη σύγχρονη ιστορία της κυπριακής οικονομίας, η ασφάλιση στεγαστικού δανείου θεωρούνταν σχεδόν κάτι σταθερό. Μόλις ένας καταναλωτής υπέγραφε το δάνειό του, υπέγραφε ουσιαστικά και μια μακροχρόνια ασφαλιστική σχέση που ελάχιστοι σκέφτονταν να επανεξετάσουν. Η ίδια η αγορά λειτουργούσε με τη λογική ότι το δάνειο, η ασφάλιση και η τραπεζική σχέση αντιμετωπίζονταν ως ένα ενιαίο πακέτο.

Σήμερα όμως, αυτή η φιλοσοφία σταδιακά αλλάζει σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Οι εξελίξεις των τελευταίων ετών δείχνουν ξεκάθαρα ότι η ευρωπαϊκή αγορά κινείται προς ένα πιο ανοιχτό και πιο ανταγωνιστικό μοντέλο, όπου ο καταναλωτής αποκτά μεγαλύτερη δυνατότητα επιλογής, περισσότερη πληροφόρηση και ευκολότερη πρόσβαση στη σύγκριση ασφαλιστικών προϊόντων.

Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της αλλαγής είναι η Γαλλία. Μέσα από διαδοχικές νομοθετικές παρεμβάσεις και κυρίως μέσω της νομοθετικής ρύθμισης Loi Lemoine, η γαλλική αγορά προχώρησε σε σημαντικές μεταρρυθμίσεις που επιτρέπουν στους δανειολήπτες να αλλάζουν ασφαλιστική κάλυψη στεγαστικού πιο εύκολα, χωρίς ποινές και χωρίς περίπλοκες διαδικασίες.

Η ουσία αυτής της προσέγγισης είναι απλή. Η ασφάλιση στεγαστικού δεν πρέπει να λειτουργεί ως ένα “κλειδωμένο” προϊόν που ακολουθεί τον πελάτη για δεκαετίες χωρίς δυνατότητα επανεξέτασης. Αντίθετα, πρέπει να παραμένει μέρος μιας ανταγωνιστικής αγοράς, όπου ο καταναλωτής έχει το δικαίωμα να συγκρίνει, να αξιολογεί και όπου το θεωρεί αναγκαίο να αλλάζει πάροχο.

Φυσικά, αυτό δεν σημαίνει ότι η διαδικασία γίνεται ανεξέλεγκτα. Το ευρωπαϊκό πλαίσιο διατηρεί ως βασική προϋπόθεση την έννοια του “equivalence of guarantees”, δηλαδή της ισοδυναμίας καλύψεων. Με άλλα λόγια, η νέα ασφαλιστική κάλυψη πρέπει να προσφέρει τουλάχιστον το ίδιο επίπεδο προστασίας που απαιτεί η τράπεζα ως δανειστής. Αυτό είναι σημαντικό γιατί διασφαλίζει δύο πράγματα ταυτόχρονα. Aπό τη μία την ασφάλεια του χρηματοπιστωτικού συστήματος και από την άλλη το δικαίωμα του καταναλωτή στην επιλογή.

Παρόλα αυτά, η πραγματικότητα δείχνει ότι οι περισσότεροι καταναλωτές εξακολουθούν να μην αλλάζουν ασφαλιστική κάλυψη στεγαστικού. Και αυτό δεν συμβαίνει απαραίτητα επειδή είναι ικανοποιημένοι με το κόστος ή τις επιλογές τους. Συχνά, ο βασικός λόγος είναι η ίδια η πολυπλοκότητα της διαδικασίας.

Πολλοί δανειολήπτες θεωρούν (και στην Κύπρο μοιάζει να είναι η πραγματικότητα) ότι:

• η αλλαγή ασφαλιστικής είναι δύσκολη,
• απαιτεί υπερβολική γραφειοκρατία,
• μπορεί να επηρεάσει τη σχέση τους με την τράπεζα,
• ή ότι τελικά «δεν αξίζει τον κόπο».

Ας μην ξεχνάμε πως τα τελευταία χρόνια η ευρωπαϊκή νομοθεσία κινείται σταθερά προς την ενίσχυση του ελέγχου που διαθέτουν οι πολίτες πάνω στα προσωπικά τους δεδομένα. Δικαιώματα όπως η φορητότητα δεδομένων (data portability), που επιτρέπει στον καταναλωτή να λαμβάνει και να μεταφέρει τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα τα οποία έχει παράσχει σε υπεύθυνο επεξεργασίας σε άλλον υπεύθυνο επεξεργασίας, αλλά και το δικαίωμα διαγραφής (right to erasure), το οποίο επιτρέπει τη διαγραφή δεδομένων όταν δεν υπάρχει πλέον νόμιμος λόγος διατήρησής τους, έχουν ως κοινό παρονομαστή την ενδυνάμωση του καταναλωτή. Η βασική φιλοσοφία είναι ότι ο καταναλωτής δεν πρέπει να αισθάνεται «εγκλωβισμένος» σε έναν οργανισμό ή πάροχο εξαιτίας της πληροφορίας που έχει ήδη παραχωρήσει.

Στην περίπτωση της ασφάλισης στεγαστικών δανείων, η φιλοσοφία αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική. Μια υγιής αγορά δεν βασίζεται στην αδράνεια ή στη δυσκολία μετακίνησης του πελάτη, αλλά στη δυνατότητά του να συγκρίνει, να αξιολογεί και να επιλέγει ελεύθερα την καλύτερη λύση για τις ανάγκες του. Και οι ασφαλιστικές εταιρείες πρέπει να σταματήσουν να κρύβονται πίσω από το δάκτυλο τους ή πίσω από πολύπλοκες και νομικίστικες διαδικασίες.

Ένα ακόμη βήμα που θα μπορούσε να διευκολύνει σημαντικά την κινητικότητα των καταναλωτών είναι η υιοθέτηση ενός κοινά αποδεκτού προτύπου ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ τραπεζών και ασφαλιστικών εταιρειών. Μέσα από μια δημόσια διαβούλευση, η αγορά θα μπορούσε να συμφωνήσει σε ένα industry-specific template το οποίο θα επιτρέπει την ασφαλή και γρήγορη μεταφορά των απαραίτητων στοιχείων από έναν πάροχο σε έναν άλλο όταν ο καταναλωτής αιτηθεί τη μεταφορά των προσωπικών του δεδομένων σε άλλο πάροχο επεξεργασίας από αυτόν στον οποίο τα παράσχε. Μια τέτοια προσέγγιση θα ενίσχυε την «φορητότητα» (passportability) των ασφαλιστικών δεδομένων και θα επέτρεπε την ανάπτυξη πραγματικών υπηρεσιών easy switch ή white-glove switching, όπου ο καταναλωτής δεν θα χρειάζεται να διαχειρίζεται ο ίδιος τη γραφειοκρατία της αλλαγής ασφαλιστικής κάλυψης όταν επιθυμεί τέτοια αλλαγήH εξέλιξη της τεχνολογίας τα τελευταία χρόνια, μπορεί να βοηθήσει προς αυτήν την κατεύθυνση.

Η ανάπτυξη ψηφιακών εργαλείων σύγκρισης, standardized information sheets και αυτοματοποιημένων διαδικασιών αξιολόγησης περιορίζει σταδιακά την πολυπλοκότητα που παραδοσιακά χαρακτήριζε την ασφαλιστική αγορά. Όσο πιο απλή γίνεται η πληροφόρηση και όσο περισσότερο μειώνεται η γραφειοκρατία, τόσο περισσότερο αυξάνεται το δικαίωμα επιλογής, η ευελιξία, των καταναλωτών.

Σε αρκετές αγορές της Ευρώπης, ήδη αναπτύσσονται μοντέλα “white-glove switching”, όπου σημαντικό μέρος της διαδικασίας αλλαγής αναλαμβάνεται από τον ίδιο τον ασφαλιστικό πάροχο ώστε ο καταναλωτής να μην αισθάνεται ότι εισέρχεται σε μια χρονοβόρα και περίπλοκη διαδικασία.

Στην Κύπρο, η αγορά βρίσκεται ακόμη σε μεταβατικό στάδιο. Η κουλτούρα του switching παραμένει περιορισμένη, ενώ το μοντέλο bancassurance (συνδυασμός τραπεζικών και ασφαλιστικών προϊόντων) συνεχίζει να διαδραματίζει κυρίαρχο ρόλο. Ωστόσο, οι συνθήκες αρχίζουν να αλλάζουν.

Το αυξημένο κόστος ζωής, τα υψηλά επιτόκια των τελευταίων ετών, η μεγαλύτερη εξοικείωση των νεότερων καταναλωτών με τα ψηφιακά εργαλεία και η ευρύτερη ευρωπαϊκή κατεύθυνση προς μεγαλύτερη διαφάνεια δημιουργούν σταδιακά νέα δεδομένα στην αγορά.

Και αυτή η αλλαγή δεν αφορά μόνο τις ασφαλιστικές εταιρείες ή τις τράπεζες. Αφορά κυρίως τον ίδιο τον πολίτη καθώς η δυνατότητα σύγκρισης και επιλογής δεν είναι πολυτέλεια. Είναι βασικό στοιχείο μιας υγιούς αγοράς.

Τα επόμενα χρόνια, όπως γίνεται ήδη στο εξωτερικό, έτσι και στην Κύπρο, θα πρέπει να χαρακτηρίζονται από περισσότερη πληροφόρηση, μεγαλύτερη συγκρισιμότητα προϊόντων και αυξημένες επιλογές για τους καταναλωτές. Στη διαμόρφωση αυτού του περιβάλλοντος, θα πρέπει να συνδράμουν όλοι. Οι καταναλωτές θα πρέπει να πρέπει να νιώσουν ότι έχουν την στήριξη να κάνουν τις πλέον συμφέρουσες επιλογές. Είναι δουλειά της πολιτείας και των ρυθμιστικών Αρχών να προσφέρουν όλα τα εχέγγυα προς αυτήν την κατεύθυνση και η ελεύθερη αγορά θα φροντίσει για την παροχή των απαιτούμενων πληροφοριών. Όσο περισσότερο ενισχύεται αυτή η κουλτούρα, τόσο περισσότερο θα ενισχύεται και ο πραγματικός ανταγωνισμός προς όφελος των νοικοκυριών. Η ελεύθερη οικονομία έχει αποδείξει πως μια αγορά λειτουργεί καλύτερα όταν ο καταναλωτής γνωρίζει ότι έχει επιλογές.

Γιώργος Νικολαΐδης, Ιδρυτής και Διευθύνων Σύμβουλος της Gan Direct