Σημαντικές καθυστερήσεις στην υλοποίηση των χώρων ελλιμενισμού σκαφών αναψυχής εντόπισε η Ελεγκτική Υπηρεσία, σημειώνοντας ότι οι δικαιούχοι δεν έχουν επιπτώσεις για τις καθυστερήσεις για τις οποίες ευθύνονται, και από τις οποίες, αποδεδειγμένα, αποκομίζουν οικονομικό όφελος.

Η ΕΥ έκανε, επίσης, λόγο για διοικητική αδράνεια για το θέμα, εντοπίζοντας καθυστερήσεις στην ετοιμασία του αναγκαίου τροποποιητικού νομοσχεδίου που συντηρεί ασάφειες και αδυναμίες, καθώς και ανεπαρκή παρακολούθηση της συμμόρφωσης των οικονομικών φορέων που ανέλαβαν τα έργα, με αποτέλεσμα να επικρατεί στασιμότητα.

Στον πρόλογο της έκθεσης που δημοσιοποίησε η Ελεγκτική Υπηρεσία την Τετάρτη, ο Γενικός Ελεγκτής, Ανδρέας Παπακωνσταντίνου, αναφέρει ότι οι χώροι ελλιμενισμού σκαφών αναψυχής θεσπίστηκαν με στόχο την ενίσχυση του ναυτικού τουρισμού και την προσέλκυση επενδύσεων μέσω της οργανωμένης αξιοποίησης του παράκτιου και θαλάσσιου χώρου της Κυπριακής Δημοκρατίας. Στο πλαίσιο αυτό, το κράτος προχώρησε στην κήρυξη συγκεκριμένων θαλάσσιων χώρων και στη δημιουργία διαδικασίας αδειοδότησης, μέσω της οποίας ιδιώτες αποκτούν δικαιώματα ανάπτυξης και διαχείρισης των σχετικών έργων.

Ωστόσο, ο έλεγχος της ΕΥ καταδεικνύει ότι, παρά την πάροδο αρκετών ετών από την κήρυξη των συγκεκριμένων χώρων και την υποβολή αιτήσεων (2018-2019), η υλοποίηση των έργων παρουσιάζει σημαντικές καθυστερήσεις.

«Η πάροδος του χρόνου χωρίς ουσιαστική πρόοδο στην αδειοδότηση και υλοποίηση των έργων έχει ως αποτέλεσμα δημόσιοι θαλάσσιοι χώροι να παραμένουν δεσμευμένοι για μεγάλα χρονικά διαστήματα, ενδεχομένως στερώντας από το κράτος τη δυνατότητα να τους αξιοποιήσει για άλλους σκοπούς δημοσίου συμφέροντος», αναφέρει ο Γενικός Ελεγκτής.

Ταυτόχρονα, σημειώνει, η κατοχή των σχετικών αδειών δύναται να αποφέρει οικονομικό όφελος στους δικαιούχους, είτε μέσω ενίσχυσης της αξίας των αναπτύξεων είτε μέσω αξιοποίησής τους στο πλαίσιο επιχειρηματικών συναλλαγών.

Όπως σημειώνει ο κ. Παπακωνσταντίνου, οι αρμόδιοι φορείς και η ΕΥ προβληματίστηκαν κατά πόσο θα έπρεπε οι δικαιούχοι να καταβάλλουν ετήσιο τέλος από την έναρξη της αδειοδότησης και όχι μετά τη λειτουργία της ανάπτυξης, με τη Νομική Υπηρεσία να γνωματεύει ότι η επιβολή τέτοιου τέλους θα μπορούσε να θεωρηθεί «επαχθές και ενδεχομένως αντισυνταγματικό μέτρο».

Εισήγηση για υιοθέτηση νομοθετικής ρύθμισης, προκειμένου να καθοριστεί διαφοροποιημένο (μικρότερο) ετήσιο τέλος για την περίοδο που μεσολαβεί μέχρι την εξασφάλιση όλων των απαιτούμενων αδειών δεν έχει προχωρήσει μέχρι στιγμής, σημειώνει ο κ. Παπακωνσταντίνου, αναφέροντας ότι οι χώροι εξακολουθούν να παραμένουν δεσμευμένοι χωρίς οι δικαιούχοι να καταβάλλουν ετήσιο τέλος.

Επιπλέον, σημειώνει ότι η Ελεγκτική Υπηρεσία κρίνει αναγκαία τη θέσπιση σαφών συνεπειών σε περιπτώσεις αδικαιολόγητων καθυστερήσεων. «Η αρμόδια Αρχή θα πρέπει να διαθέτει τη δυνατότητα ανάκλησης των σχετικών αδειών ή προώθησης της αποκήρυξης των χώρων όταν οι δικαιούχοι με δική τους ευθύνη δεν συμμορφώνονται με τις υποχρεώσεις και τα χρονοδιαγράμματα», επισημαίνει.

«Μόνο μέσα από ένα σαφές, ισορροπημένο και εφαρμόσιμο πλαίσιο θα διασφαλιστεί η προστασία του δημοσίου συμφέροντος και η αποτελεσματική αξιοποίηση των συγκεκριμένων αναπτυξιακών χώρων», καταλήγει ο Γενικός Ελεγκτής.

Ευρήματα ελέγχου

Σύμφωνα με την έκθεση της ΕΥ, το 1994 το Υπουργικό Συμβούλιο υιοθέτησε μελέτη του ΚΟΤ και καθόρισε τις πέντε μεγάλες Μαρίνες (Λάρνακας, Λεμεσού, Πάφου, Αγίας Νάπας και Παραλιμνίου), μία Μαρίνα μεσαίας κλίμακας (St. Raphael) και Μαρίνες μικρής κλίμακας με περιορισμένες υπηρεσίες.

Σύμφωνα με Διάταγμα του 2007, αυτοί οι χώροι ελλιμενισμού δύναται να περιλαμβάνουν μέχρι 150 θέσεις ελλιμενισμού και να καταλαμβάνουν έως 15.000 τ.μ. θαλάσσιου χώρου, ενώ οφείλουν να διαθέτουν τις απαραίτητες λιμενικές υποδομές, κατάλληλη οδική πρόσβαση και χώρο στάθμευσης. Επίσης, επιτρέπεται περιορισμένη εμπορική ανάπτυξη επί των κυματοθραυστών, με συνολική έκταση έως 450 τ.μ., καθώς και βασικές υποδομές διοίκησης, υγιεινής και φύλαξης.

Το Υπουργικό Συμβούλιο προχώρησε κατά την περίοδο από τον Ιούνιο του 2018 έως τον Ιανουάριο του 2019, στην κήρυξη έξι θαλάσσιων χώρων ως χώρων ελλιμενισμού. Σε όλες τις περιπτώσεις, οι οικονομικοί φορείς κλήθηκαν να προχωρήσουν στην καταβολή των απαιτούμενων τελών για έκδοση της Άδειας Διαχείρισης και για το Ετήσιο Τέλος Διαχείρισης Χώρου Ελλιμενισμού.

Σύμφωνα με την ΕΥ, στην περίπτωση των αιτητών οικονομικών φορέων της μαρίνας στα Κούκλια (Venus Rocks Estates Ltd), στον Παχύαμμο (The Sunset Boulevard Tourist & Estate Company Ltd) και στο Κίτι (M. Afxentiou & A. Stylianou Developers Ltd) ζητήθηκε αναστολή της καταβολής του ετήσιου τέλους, κρίνοντας ότι η καταβολή του πριν την έκδοση των αδειών είναι επαχθής και «φορολογία καταστρεπτικής και απαγορευτικής φύσης».

Στην περίπτωση του The Sunset Boulevard Tourist & Estate Company Ltd τα απαιτούμενα τέλη τελικά καταβλήθηκαν, προκειμένου να εκδοθεί η άδεια και να μεταβιβαστεί στην εταιρεία Actinolite Ltd

Αντίστοιχα, άλλος αιτητής οικονομικός φορέας στη μαρίνα στο Κίτι (Alpha Panareti Public Ltd) είχε προχωρήσει στην καταβολή τελών και στην έκδοση της άδειας διαχείρισης, προκειμένου να καταστεί εφικτή η μεταβίβασή της στην εταιρεία Agi-Cypre Property 16 Ltd.

Στην περίπτωση της μαρίνας Αλαμινού, ο αιτητής οικονομικός φορέας (Muskita Holdings Ltd) προχώρησε στην καταβολή των τελών εξασφαλίζοντας την άδεια διαχείρισης, ωστόσο στη συνέχεια υπέβαλε αίτημα για αναστολή καταβολής του ετήσιου τέλους μέχρι και την έκδοση όλων των αναγκαίων αδειών, ζητώντας όπως τα ποσά που είχαν ήδη καταβληθεί, πιστωθούν έναντι καταβολών που θα καταστούν οφειλόμενες κατά την πραγματική παραχώρηση του χερσαίου και θαλάσσιου χώρου.

Στην περίπτωση της μαρίνας στην Πέγεια, ο αιτητής οικονομικός φορέας (Leptos Calypso Hotels Public Ltd) δεν προέβη σε καμία σχετική ενέργεια.

Το Υφυπουργείο Τουρισμού ζήτησε γνωμάτευση από τη Νομική Υπηρεσία για το αίτημα των αιτητών για την υποχρέωση καταβολής του ετήσιου τέλους και για το αίτημα πίστωσης των ποσών που έχουν καταβληθεί. Η Νομική Υπηρεσία γνωμάτευσε ότι η άδεια διαχείρισης ενεργοποιείται μόνο μετά την έκδοση όλων των απαιτούμενων επιμέρους αδειών και μέχρι τότε ο κάτοχος της άδειας διαχείρισης δεν μπορεί να ξεκινήσει τη διαχείριση του χώρου ελλιμενισμού.

«Προς το δημόσιο συμφέρον η καταβολή ετήσιου τέλους μετά την ενεργοποίηση της άδειας διαχείρισης»

Επιπλέον, η Νομική Υπηρεσία γνωμοδότησε ότι είναι προς το δημόσιο συμφέρον η καταβολή του ετήσιου τέλους να γίνεται μετά την ενεργοποίηση της άδειας διαχείρισης, μειώνοντας τον κίνδυνο αντισυνταγματικότητας και έκρινε δικαιολογημένη την αναστολή καταβολής του τέλους μέχρι την ολοκλήρωση της αδειοδότησης, προτείνοντας παράλληλα τροποποίηση της σχετικής νομοθεσίας για σκοπούς μεγαλύτερης σαφήνειας και συμμόρφωσης με τις αρχές της χρηστής διοίκησης.

Σύμφωνα με την ΕΥ, σε συνεδριάσεις των Επιτροπών Αξιολόγησης Χώρων Ελλιμενισμού Σκαφών Αναψυχής, την περίοδο 2021-2025, η γνωμάτευση της ΝΥ αποτέλεσε αντικείμενο συζητήσεων, ενώ εκφράστηκε ο προβληματισμός ότι πέραν της απώλειας είσπραξης ετήσιου τέλους από τους οικονομικούς φορείς, το Κράτος αποστερείται της δυνατότητας εκμετάλλευσης και αξιοποίησης του χώρου για οποιαδήποτε άλλη χρήση, ενώ ο αιτητής αποκτά συναφή δικαιώματα και δύναται να εκμεταλλευτεί την άδεια διαχείρισης προς όφελός του.

Ειδικότερα, επισημάνθηκε ότι η άδεια διαχείρισης όχι μόνο προσδίδει αξία στην ιδιωτική γη του αιτητή προσελκύοντας επενδυτές/αγοραστές, αλλά αποδεδειγμένα μπορεί να αποτελέσει και αντικείμενο οικονομικής συνδιαλλαγής στο πλαίσιο αναδιάρθρωσης δανείων, όπως έγινε στις δύο περιπτώσεις μεταβίβασης των αδειών διαχείρισης.

Στη βάση των πιο πάνω θέσεων, τον Σεπτέμβριο του 2023 υποβλήθηκε εισήγηση για διαχωρισμό της αρχικής άδειας διαχείρισης από την τελική άδεια διαχείρισης, με στόχο τη διασφάλιση καταβολής ετήσιου τέλους μικρότερου ύψους κατά την περίοδο πριν την εξασφάλιση όλων των απαιτούμενων αδειών, ώστε να μην έχει καταστρεπτική ή απαγορευτική επίδραση στους αιτητές. Παρά τις αναφορές για ετοιμασία τροποποιητικού νομοσχεδίου από το 2022 για το θέμα, η εκκρεμότητα παραμένει.

Στο πλαίσιο του ελέγχου της, η ΕΥ απευθύνθηκε εκ νέου στη Νομική Υπηρεσία για τη νομιμότητα της μη καταβολής του ετήσιου τέλους. Στην απάντησή της, η ΝΥ επανέλαβε εκ νέου ότι η επιβολή του πριν από τη νόμιμη έναρξη λειτουργίας ενός χώρου συνιστά «ιδιαίτερα επαχθές και πιθανώς αντισυνταγματικό μέτρο».

«Ως αποτέλεσμα του ελέγχου και με δεδομένη τη γνωμάτευση της ΝΥ, στην παρούσα Ειδική Έκθεση καταγράφονται διαπιστώσεις που καταδεικνύουν διοικητική αδράνεια ως προς την ολοκλήρωση και την αποτελεσματική εφαρμογή της διαδικασίας αδειοδότησης των χώρων ελλιμενισμού» αναφέρεται στην έκθεση.

Ειδικότερα, σημειώνει ότι παρατηρείται καθυστέρηση στην ετοιμασία του αναγκαίου νομοσχεδίου για τροποποίηση του ισχύοντος νομοθετικού πλαισίου, γεγονός που συντηρεί υφιστάμενες ασάφειες και αδυναμίες στην αποτελεσματική εφαρμογή του. Παράλληλα, διαπιστώνεται ανεπαρκής παρακολούθηση της συμμόρφωσης των οικονομικών φορέων προς τις σχετικές υποχρεώσεις τους, με αποτέλεσμα να επικρατεί στασιμότητα στην ανάπτυξη των εν λόγω έργων.

Ως συνέπεια των πιο πάνω, «το Κράτος προφανώς στερείται εσόδων, ενώ προκύπτει παρατεταμένη δέσμευση δημόσιων θαλάσσιων χώρων χωρίς την πλήρη ολοκλήρωση ή ανανέωση της απαιτούμενης αδειοδότησης», υπογραμμίζει η ΕΥ. Όπως σημειώνει, η κατάσταση αυτή ενδεχομένως περιορίζει ουσιωδώς τη δυνατότητα του Κράτους να αξιοποιήσει τους εν λόγω χώρους για άλλους σκοπούς δημοσίου συμφέροντος, στο πλαίσιο του ευρύτερου θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού.

«Το Υφυπουργείο Τουρισμού να προχωρήσει άμεσα στην ετοιμασία του σχετικού τροποποιητικού νομοσχεδίου»

Η ΕΥ εισηγείται το Υφυπουργείο Τουρισμού να προχωρήσει άμεσα και χωρίς οποιαδήποτε άλλη καθυστέρηση, στην ετοιμασία του σχετικού τροποποιητικού νομοσχεδίου, ώστε να θεσπιστεί η δυνατότητα καθορισμού διαφοροποιημένου ετήσιου τέλους κατά το στάδιο πριν από την εξασφάλιση όλων των απαιτούμενων αδειών, σε ποσό χαμηλότερο από εκείνο που θα επιβάλλεται μετά την ολοκλήρωση της αδειοδοτικής διαδικασίας, αλλά σε ύψος που να αντανακλά επαρκώς την οικονομική αξία της παραχωρούμενης θαλάσσιας έκτασης αλλά και να αποτελεί αντικίνητρο για τους οικονομικούς φορείς να καθυστερούν την υλοποίηση των υποχρεώσεών τους.

Παράλληλα, θεωρεί ως αναγκαία τη συνολική αναθεώρηση των διατάξεων της σχετικής νομοθεσίας, με στόχο την αποσαφήνιση υφιστάμενων κενών ή ασαφειών και την εισαγωγή νέων ρυθμίσεων για αντιμετώπιση ζητημάτων που κατά το παρελθόν δημιούργησαν αμφισβητήσεις ως προς τη νομιμότητα ή/και την ορθότητα αποφάσεων της επιτροπής αξιολόγησης.

Επιπρόσθετα, προτείνει την εισαγωγή πρόνοιας που να παρέχει στην αρμόδια αρχή τη δυνατότητα υποβολής πρότασης προς το ΥΣ για αποκήρυξη χώρου ελλιμενισμού σε περιπτώσεις μη συμμόρφωσης αιτητών/διαχειριστών με τις προβλεπόμενες υποχρεώσεις και προθεσμίες για καταβολή τελών και εξασφάλιση άδειας διαχείρισης, έκδοση επιμέρους αδειών και ολοκλήρωση των απαιτούμενων εργασιών.

Στο ίδιο πλαίσιο, σύμφωνα με την ΕΥ, κρίνεται απαραίτητος ο καθορισμός ανώτατου χρονικού διαστήματος κατά το οποίο ένας χώρος δύναται να παραμένει κηρυγμένος ως χώρος ελλιμενισμού χωρίς ενεργή προώθηση της ανάπτυξής του, προς αποφυγή επ’ αόριστον δέσμευσης θαλάσσιων περιοχών και για τη διασφάλιση της δυνατότητας εναλλακτικής αξιοποίησής τους στο πλαίσιο του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού.

Η ΕΥ εισηγείται επίσης όπως, με την ψήφιση του τροποποιητικού νομοσχεδίου, παραχωρηθεί εύλογη προθεσμία, τόσο στους αιτητές οικονομικούς φορείς που δεν έχουν εξασφαλίσει άδεια διαχείρισης για τον χώρο που έχει ήδη κηρυχθεί ως χώρος ελλιμενισμού, όσο και στους κατόχους άδειας διαχείρισης που δεν έχουν ολοκληρώσει τις απαιτούμενες διαδικασίες αδειοδότησης, προκειμένου να συμμορφωθούν με τις σχετικές τους υποχρεώσεις. Σε περίπτωση μη συμμόρφωσής τους εντός των προβλεπόμενων προθεσμιών, το Υφυπουργείο Τουρισμού θα πρέπει να υποβάλει πρόταση προς το ΥΣ για αποκήρυξη των σχετικών χώρων.

Δείτε αναλυτικά την έκθεση εδώ.