ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ – ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗ. Αντίστροφα μετράει ο χρόνος για την παρουσίαση εκ μέρους των Βρυξελλών της «εργαλειοθήκης» για την αντιμετώπιση της νέας ενεργειακής κρίσης, που προκαλεί η συνεχιζόμενη γεωπολιτική ένταση στη Μέση Ανατολή και ο πόλεμος στο Ιράν. Ωστόσο η Κομισιόν εντείνει παράλληλα τις παρεμβάσεις της προς τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ενωσης, προειδοποιώντας για τους κινδύνους που εγκυμονεί η ανεξέλεγκτη δημοσιονομική στήριξη ως προς τη διαχείριση του ενεργειακού «σοκ», απότοκου της απότομης αύξησης των τιμών ενέργειας, η οποία εκτιμάται ότι αγγίζει το 60% για πετρέλαιο και φυσικό αέριο, δημιουργώντας έντονες πληθωριστικές πιέσεις και ανησυχίες μιας ευρύτερης οικονομικής αποσταθεροποίησης.

Το τελευταίο διάστημα οι συζητήσεις μεταξύ Βρυξελλών και εθνικών κυβερνήσεων έχουν εντατικοποιηθεί, με την Κομισιόν να ασκεί «πιέσεις» ώστε να αποφευχθούν εκτεταμένα μέτρα όπως γενικευμένες επιδοτήσεις, μεγάλες φορολογικές ελαφρύνσεις και μακροπρόθεσμα πλαφόν στις τιμές. Αντίθετα, επιμένει ότι οποιαδήποτε παρέμβαση πρέπει να είναι περιορισμένη χρονικά και αυστηρά στοχευμένη, ώστε να μην επαναληφθούν τα φαινόμενα της ενεργειακής κρίσης του 2022, όταν δηλαδή γενικευμένες κρατικές ενισχύσεις συνέβαλαν στην εκτίναξη των ελλειμμάτων και του πληθωρισμού.

Χαρακτηριστικές ήταν οι πρόσφατες δηλώσεις του επιτρόπου Ενέργειας Νταν Γιόργκενσεν, ο οποίος μιλώντας στους Financial Times τόνισε πως «ό,τι συμβαίνει σε έναν τομέα της οικονομίας μπορεί να διαχυθεί στο σύνολο της κοινωνίας». Οπως επισήμανε, η σύγκρουση ενέχει «μεγάλο κίνδυνο να οδηγήσει σε υψηλότερο πληθωρισμό με όλες τις αρνητικές συνέπειες», υπογραμμίζοντας την ανάγκη συντονισμού στις πολιτικές αντιμετώπισης της κρίσης. Παράλληλα, αναγνώρισε ότι σε έκτακτες συνθήκες οι κυβερνήσεις ενδέχεται να χρειαστεί να στηρίξουν ακόμη και τομείς που υπό κανονικές συνθήκες δεν θα επιδοτούσαν, διευκρινίζοντας ωστόσο ότι αυτό πρέπει να γίνει μόνο σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα.

Είχε προηγηθεί ανάλογη παρέμβαση και από τον επίτροπο Οικονομίας Βάλντις Ντομπρόβσκις, όπου μετά το τέλος του άτυπου Eurogroup πριν από λίγες ημέρες, προειδοποίησε σαφώς ότι τα περιθώρια ελιγμών είναι πλέον περιορισμένα. Οπως σημείωσε, οι προηγούμενες κρίσεις –η πανδημία και η ενεργειακή αναταραχή μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία– σε συνδυασμό με την αύξηση των αμυντικών δαπανών έχουν ήδη επιβαρύνει σημαντικά τα δημόσια οικονομικά των κρατών-μελών. Για τον λόγο αυτό, υπογράμμισε ότι τα μέτρα που θα ληφθούν πρέπει να είναι «συνεκτικά», «προσωρινά» και «στοχευμένα», προκειμένου να αποφευχθούν σοβαρές δημοσιονομικές επιπτώσεις.

Η ανησυχία της Κομισιόν εδράζεται κυρίως στον κίνδυνο που δημιουργούν τα μεμονωμένα εθνικά μέτρα. Η έλλειψη συντονισμού μπορεί δηλαδή, όπως προειδοποιούν Ευρωπαίοι αξιωματούχοι, να οδηγήσει σε στρεβλώσεις στην ενιαία αγορά, να ενισχύσει ανισορροπίες μεταξύ των οικονομιών της Ε.Ε. και να υπονομεύσει τη συνολική αποτελεσματικότητα της ευρωπαϊκής απάντησης. Επιπλέον, γενικευμένες παρεμβάσεις ενδέχεται να αυξήσουν τη ζήτηση υπέρμετρα, ενισχύοντας περαιτέρω τον πληθωρισμό, αντί να τον περιορίσουν.

Ηδη αρκετά κράτη-μέλη έχουν προχωρήσει σε μέτρα για την ανακούφιση των πολιτών και των επιχειρήσεων. Η Ιταλία, η Πολωνία και η Ισπανία έχουν, για παράδειγμα, μειώσει τους φόρους στα καύσιμα, ενώ η Πολωνία έχει περιορίσει τον ΦΠΑ και τους ειδικούς φόρους κατανάλωσης, προκαλώντας απώλειες εσόδων που ανέρχονται σε περίπου 370 εκατ. ευρώ μηνιαίως.

Την ίδια στιγμή, ορισμένες κυβερνήσεις, όπως και η Ελλάδα, πιέζουν για χαλάρωση των δημοσιονομικών κανόνων της Ε.Ε., με την Ιταλία –μέσω του αρμόδιου υπουργού της Τζιανκάρλο Τζορτζέτι– να θεωρεί αναπόφευκτη μια πιο ευέλικτη προσέγγιση, καθώς το έλλειμμά της κινείται ήδη πάνω από το όριο του 3% του ΑΕΠ. Παράλληλα, πέντε χώρες –μεταξύ των οποίων η Γερμανία, η Ισπανία και η Ιταλία– προτείνουν την επιβολή πανευρωπαϊκού φόρου στα υπερκέρδη των ενεργειακών επιχειρήσεων, κατά το πρότυπο των μέτρων του 2022.

Συνολικά, οι Βρυξέλλες επιχειρούν να αποτρέψουν την εξέλιξη της τρέχουσας κρίσης σε δημοσιονομική αστάθεια. Με το δημόσιο χρέος της Ε.Ε. να έχει ήδη αυξηθεί αισθητά τα τελευταία χρόνια, η Κομισιόν επιδιώκει να εξασφαλίσει μια εξισορροπημένη προσέγγιση μεταξύ στήριξης και πειθαρχίας, ώστε η τρέχουσα κατάσταση να μη μετατραπεί σε μια νέα, ευρύτερη οικονομική κρίση για την Ενωση.