ΕΣΙ ΝΕΛΣΟΝ / THE NEW YORK TIMES

Οταν ξεκίνησε ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή και οι τιμές ενέργειας εκτοξεύθηκαν στα ύψη, η Ευρώπη προετοιμάστηκε για ένα έντονο, αλλά σύντομο οικονομικό σοκ.

Τρεις και πλέον μήνες μετά, η περίοδος με τις υψηλότερες τιμές και την ασθενέστερη ανάπτυξη θα μπορούσε να διαρκέσει πολύ περισσότερο από το αναμενόμενο, καθώς το υψηλότερο κόστος ενέργειας απορροφά χρήματα από τους δημόσιους προϋπολογισμούς, απομυζώντας τις επενδύσεις για πιο παραγωγικές χρήσεις.

Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022 απέκοψε την Ευρώπη από μια κρίσιμη πηγή φυσικού αερίου και ο πληθωρισμός εκτοξεύθηκε σε διψήφια ποσοστά. Οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής αντέδρασαν αυξάνοντας επιθετικά τα επιτόκια για να εμποδίσουν την αύξηση των τιμών, αλλά αυτό φρέναρε επίσης απότομα την οικονομία.

Η ανησυχία σήμερα είναι ένα πιο ανεπαίσθητο, αλλά αρκετά δυσμενές οικονομικό πλήγμα: αισθητά υψηλότερος πληθωρισμός και επιτόκια τουλάχιστον μέχρι το επόμενο έτος. «Ενα βραχυπρόθεσμο σοκ παρατείνεται στον χρόνο.

Οσο περισσότερο συνεχίζεται η διαταραχή του ενεργειακού εφοδιασμού από τον Περσικό Κόλπο, τόσο χειρότερες γίνονται οι επιπτώσεις», λέει ο Μαριάνο Σένα, οικονομολόγος στην Barclays.

Αρχικά, μετά την επίθεση των αμερικανικών και των ισραηλινών δυνάμεων στο Ιράν, και το επακόλουθο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, οι οικονομολόγοι περίμεναν αυτό που αποκαλούν αντίκτυπο σε σχήμα V, με μια μεγάλη, αλλά σύντομη πτώση της ανάπτυξης και μια ισχυρή ανάκαμψη, δήλωσε ο Σένα. Τώρα είναι περισσότερο σε σχήμα U, όπου η οικονομία είναι ασθενέστερη για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα και η ανάκαμψη πιο αργή.

Πριν από τον πόλεμο, η πρόεδρος της ΕΚΤ Κριστίν Λαγκάρντ είχε διακηρύξει ότι τα επιτόκια και ο πληθωρισμός, και τα δύο στο 2%, βρίσκονταν σε «καλή κατάσταση». Τώρα, οι επενδυτές στοιχηματίζουν ότι η κεντρική τράπεζα θα αυξήσει τα επιτόκια αυτή την εβδομάδα κατά ένα τέταρτο της ποσοστιαίας μονάδας και ξανά μέσα στο έτος. Το συνεχιζόμενο κλείσιμο του Ορμούζ, μιας κρίσιμης πλωτής οδού για την εξαγωγή ενέργειας, λιπασμάτων και άλλων βασικών προϊόντων, έχει οδηγήσει σε ταχεία αύξηση του πληθωρισμού. Ο μέσος όρος στις 21 χώρες που χρησιμοποιούν το ευρώ ήταν 3,2% τον Μάιο, το υψηλότερο επίπεδό του από τον Σεπτέμβριο του 2023.

Παρά τις διακοπές εφοδιασμού, η Ευρώπη δεν έχει αντιμετωπίσει ακόμη ελλείψεις σε αγαθά, πληρώνει όμως πολύ περισσότερο γι’ αυτά. Από το τέλος Φεβρουαρίου η Ε.Ε. έχει δαπανήσει επιπλέον 42 δισ. ευρώ για ενέργεια – περίπου τα μισά μόνο για φυσικό αέριο. Καθώς το κόστος αυξάνεται, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει υποχωρήσει σε αυστηρούς δημοσιονομικούς κανόνες και έχει δώσει στις χώρες-μέλη ευελιξία ώστε να δαπανήσουν περισσότερα χρήματα σε μέτρα που «μειώνουν την εξάρτηση από τα εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα». Το άνοιγμα του Ορμούζ, πάντως, είναι απίθανο να μειώσει γρήγορα τις τιμές, λένε οι οικονομολόγοι.

Οι επενδυτές αναμένουν ότι οι τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου θα επιβραδυνθούν μόνο μέτρια κατά το επόμενο έτος.

Τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης για το αργό πετρέλαιο Brent, το διεθνές σημείο αναφοράς, διαπραγματεύονται περίπου στα 90 δολάρια το βαρέλι για το τέλος του τρέχοντος έτους και στα 80 δολάρια το βαρέλι στο τέλος του επόμενου έτους. Αυτές οι τιμές «είναι υψηλές, αλλά όχι ακραίες», σημειώνει ο Αλφρεντ Αρνμποργκ, αναλυτής στο think tank Europa στην Κοπεγχάγη.

Παρ’ όλα αυτά θα «επηρεάσουν οικονομίες που είναι καθαροί εισαγωγείς».

Οι κυβερνήσεις προετοιμάζονται για μια παρατεταμένη κρίση. Ορισμένες επεκτείνουν τα μέτρα ανακούφισης, όπως οι μειώσεις φόρων στα καύσιμα.

Η Πορτογαλία και η Πολωνία, λ.χ., σχεδιάζουν νέους απροσδόκητους φόρους στις εταιρείες ενέργειας. Δεν θα το έκαναν αυτό αν περίμεναν ότι η κρίση θα τελείωνε αύριο.