Επιστολή απέστειλε ο δρ Ουράνιος Τζαμαλούκας, αναπληρωτής καθηγητής στο Τμήμα Γεωπονικών Επιστημών, Βιοτεχνολογίας και Επιστήμης Τροφίμων, του Τεχνολογικού Πανεπιστημίου Κύπρου, μαζί με την καθηγήτρια Δέσποινα Μιλτιάδου, σχετικά με την προστασία της ντόπιας φυλής βοοειδών στο πλαίσιο της διαχείρισης του αφθώδους πυρετού.

Η επιστολή απευθύνεται προς την ηγεσία του υπουργείου Γεωργίας και τους διευθυντές του Τμήματος Γεωργίας και των Κτηνιατρικών Υπηρεσιών. Στην επιστολή του ο δρ Τζαμαλούκας προβαίνει σε τέσσερις εισηγήσεις για την προστασία της Ντόπιας Φυλής Βοοειδών (Cyprus Bovine Breed), εξηγώντας σε έκταση τους λόγους για καθεμία από τις εισηγήσεις τους, παραμένοντας στη διάθεση των αρμοδίων αρχών για περαιτέρω εξηγήσεις. 

Οι δύο ακαδημαϊκοί εισηγούνται να πραγματοποιηθούν εμβολιασμοί για τον αφθώδη σε όλα τα ζώα αυτής της φυλής σε όλη την Κύπρο, να χορηγηθούν στους εκτροφείς ζωοτροφές ή/και έκτακτη στήριξη για τη διατήρηση των ζώων στις εκτροφές και συνέχιση της παραγωγής και αναπαραγωγής τους, να απαγορευθεί η μετακίνηση ανθρώπων σε περιοχές που υπάρχουν εκτροφές αυτών των ζώων, και να μην εφαρμοστεί η ολική σφαγή των ζώων μιας μονάδας, αλλά κατ’ εξαίρεση το κοπάδι να μπει σε αυστηρή βιοασφάλεια/καραντίνα και να παρακολουθείται κλινικά.

Αναλυτικότερα στην επιστολή αναφέρονται:

(α) να πραγματοποιηθούν εμβολιασμοί για τον αφθώδη σε όλα τα ζώα αυτής της φυλής σε όλη την Κύπρο, δίνοντας προτεραιότητα σε αυτά τα ζώα, και να μην περιοριστούν οι εμβολιασμοί μόνο σε εκτροφές που γειτνιάζουν με περιοχές που έχουν εμφανιστεί κρούσματα (πχ ζώνη 10 χιλιομέτρων)

(β) να ληφθούν πρόσθετα μέτρα λόγω της εκτατικής μορφής αυτών των εκτροφών που βασίζονται κατά κύριο λόγω στην βόσκηση, που έχει από τις 26/02 απαγορευθεί στην Κύπρο. Δηλαδή προτείνουμε να τους χορηγηθούν ζωοτροφές ή/και έκτακτη στήριξη για τη διατήρηση των ζώων στις εκτροφές και συνέχιση της παραγωγής και αναπαραγωγής τους

(γ) να απαγορευθεί η μετακίνηση ανθρώπων και οχημάτων για άλλες δραστηριότητες αναψυχής, πχ πτηνοπαρατήρηση, σε περιοχές που υπάρχουν εκτροφές αυτών των ζώων πχ Λιβάδι Ακρωτηρίου (Akrotiri Marsh) .

(δ) να μην εφαρμοστεί η ολική σφαγή των ζώων μιας μονάδας που εκτρέφει τέτοια ζώα, έστω και αν παρουσιαστούν κρούσματα σε αυτήν τη μονάδα, αλλά κατ’ εξαίρεση το κοπάδι να μπει σε αυστηρή βιοασφάλεια/καραντίνα και να παρακολουθείται κλινικά.

H κυπριακή φυλή βοοειδών είναι μοναδική στον κόσμο, επιδοτείται σαν σπάνια φυλή από την Ε.Ε.

Οι λόγοι που επιβάλουν τα παραπάνω είναι: 

Αυτή η φυλή είναι μοναδική στον κόσμο, επιδοτείται σαν σπάνια φυλή από την ΕΕ και είναι ένας γενετικός πλούτος για την Κύπρο που πρέπει κατά προτεραιότητα να προφυλαχθεί. Δημοσιεύσεις του εργαστηρίου μας αλλά και συναδέλφων ερευνητών το έχουν αναδείξει αυτό, αποδεικνύοντας ότι δεν υπάρχει η δυνατότητα ανανέωσης ή ανασύστασης της φυλής από το εξωτερικό ή αλλού (πχ κατεχόμενα).

Ο αριθμός αυτών των ζώων είναι μικρός, δηλαδή αριθμεί σήμερα μόνο 1304 ζώα σε όλη την Κύπρο (με 737 θηλυκά και 82 αρσενικά άνω των 2 ετών, σύμφωνα με την τελευταία καταμέτρηση του υπουργείου, 2024) επιτρέποντας τον εμβολιασμό όλων των ατόμων της φυλής κατά προτεραιότητα. Σημειώνεται ότι αν αυτός ο αριθμός των ζώων μειωθεί, τότε κινδυνεύει η φυλή από γενετική κατάρρευση και σοβαρή ομομειξία (inbreeding) που θα θέσει σε κίνδυνο τη φυλή στο μέλλον και απώλεια αυτού γενετικού πλούτου για την Κύπρο.

Το μέτρο εγκλεισμού των ζώων σε εσωτερικό χώρο δεν εφαρμόζεται σε αυτές τις εκτροφές. Ο τρόπος εκτροφής αυτής της φυλής είναι εκτατικός, δηλαδή οι περισσότεροι παραγωγοί, διαθέτουν υποτυπώδη υποστατικά και επομένως δεν υπάρχει εσωτερικός χώρος που μπορεί να τα φιλοξενήσει, παρά, τις περισσότερες φορές, μόνο ένα απλό στέγαστρο. Αυτό επιβάλει τον καθολικό εμβολιασμό όλου του πληθυσμού κατά προτεραιότητα.

Η απαγόρευση βόσκησης

Το μέτρο για την απαγόρευση βόσκησης θα επηρεάσει περισσότερο αυτούς τους παραγωγούς οικονομικά γιατί οι εκτατικές εκτροφές βασίζονται στη βόσκηση και την κατανάλωση χονδροειδών ζωοτροφών. Όπως έχουμε πρόσφατα πληροφορηθεί, οι εκτροφείς αυτών των ζώων καταφεύγουν σήμερα σε μαζικές σφαγές νεαρών ζώων γιατί η διατήρηση και παραγωγή με συμπυκνωμένες και χονδροειδής ζωοτροφές που αγοράζονται είναι ασύμφορη. Μόνο ο καθολικός εμβολιασμός όλων των ζώων και η έκτακτη στήριξη για αγορά ζωοτροφών θα τους σταματήσει από τις άμεσες σφαγές που πραγματοποιούν που οδηγεί σε μείωση των ζώων των εκτροφών και των ζώων αντικατάστασης.

Όχι στη σφαγή

Το μέτρο για τη σφαγή όλων των ζώων μιας μονάδας που βρέθηκε κρούσμα δεν πρέπει να εφαρμοστεί σε εκτροφές αυτής της σπάνιας φυλής. Σε περίπτωση επιμόλυνσης και σφαγής σε μια ή δύο μονάδες που διαθέτουν μεγάλο αριθμό ζώων θα θέσει σε κίνδυνο την ύπαρξη αυτής της φυλής σε όλη τη χώρα. Αυτό οφείλεται στην ανισοκατανομή των ζώων στις μονάδες εκτροφής που υπάρχουν σήμερα στο νησί. Για παράδειγμα υπάρχει παραγωγός στην περιοχή της Κοφίνου που διαθέτει πάνω από το 10% των συνολικών ζώων στην χώρα, και έτσι μια εφαρμοζόμενη ολική σφαγή σε αυτήν την μονάδα θα μειώσει το συνολικό πληθυσμό κάτω από όρια που εξασφαλίζει τη διατήρησή της φυλής. 

Εμβολιασμός

Το μέτρο για τον εμβολιασμό μόνο μιας περιμετρικής περιοχής γύρω από τις εκτροφές με κρούσματα (πχ 10 χλμ) δεν μπορεί να εφαρμοστεί αλλά πρέπει να εμβολιαστούν όλα τα ζώα της φυλής. Οι εκτροφείς των ντόπιων βοοειδών έχουν σαν μοναδικό έσοδο την πώληση του κρέατος (δεν αρμέγονται για παραγωγή γάλακτος) και έτσι βασίζονται στην αναπαραγωγή και την ανταλλαγή αναπαραγωγικών ζώων μεταξύ τους για αποφυγή ομομειξίας (δεν εφαρμόζεται τεχνητή σπερματέγχυση).

 Στην Ε.Ε.

Τέλος αναφέρουμε ότι κάποια από τα παραπάνω μέτρα έχουν εφαρμοστεί σε αντίστοιχες περιπτώσεις σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες και έχουν εκδοθεί και κανονισμοί της ΕΕ που προβλέπουν κάποιες από τις προτεινόμενες εισηγήσεις. Για παράδειγμα αναφέρεται ο Κανονισμός (ΕΕ) 2020/687 της Επιτροπής για νοσήματα Κατηγορίας Α, όπως ο αφθώδης πυρετός, όπου το Άρθρο 13 και Άρθρο 14 αναφέρει ρητά τις παρεκκλίσεις από τη θανάτωση. Επιτρέπεται δηλαδή στις αρμόδιες αρχές, όπως αναφέρει, να ΜΗΝ θανατώσουν ένα κοπάδι, εφόσον τα ζώα είναι "επίσημα καταχωρισμένα εκ των προτέρων ως σπάνιες φυλές" ή αποτελούν "ζώα με δεόντως αιτιολογημένη υψηλή γενετική, πολιτιστική ή εκπαιδευτική αξία". Για να ισχύσει η εξαίρεση, το κοπάδι πρέπει να μπει σε αυστηρή βιοασφάλεια/καραντίνα και να παρακολουθείται κλινικά.