Το χτύπημα με drone στον αεροδιάδρομο των Βρετανικών Βάσεων στο Ακρωτήρι τα ξημερώματα της Δευτέρας, επανέφερε στο προσκήνιο μια συζήτηση που εδώ και δεκαετίες παραμένει ανοικτή, το νομικό καθεστώς των Βρετανικών Βάσεων στην Κύπρο και τον βαθμό στον οποίο η Κυπριακή Δημοκρατία έχει λόγο ή έλεγχο σε όσα συμβαίνουν σε αυτές.

Ο νομικός Σίμος Αγγελίδης, μιλώντας στο νέο podcast της «Κ», εξήγησε ότι το θέμα δεν περιορίζεται μόνο στο περιστατικό αυτό καθαυτό αλλά αφορά μια ευρύτερη γεωπολιτική πραγματικότητα που επηρεάζει την Κύπρο. Ο ίδιος υπογράμμισε ότι κάθε τέτοιο περιστατικό επαναφέρει τα ίδια βασικά ερωτήματα: Ποιο είναι το νομικό καθεστώς των βάσεων και κατά πόσο η Κυπριακή Δημοκρατία έχει δυνατότητα παρέμβασης ή ελέγχου.

Οι συμφωνίες του 1960 και το καθεστώς των βάσεων

Η ύπαρξη των βρετανικών βάσεων συνδέεται άμεσα με τις συμφωνίες που υπογράφηκαν το 1960 με την ίδρυση της Κυπριακής Δημοκρατίας. Όπως εξήγησε ο κ. Αγγελίδης, «το 1960 με το δοτό Σύνταγμα υπήρξαν και διάφορες συμφωνίες. Υπήρχε η συμφωνία εγκαθίδρυσης, η συμφωνία συμμαχίας και βεβαίως η συμφωνία εγγύησης».

Μέσα από τη Συνθήκη Εγκαθίδρυσης καθορίστηκε ότι συγκεκριμένες περιοχές του νησιού δεν αποδόθηκαν ποτέ στην Κυπριακή Δημοκρατία. «Εκεί όπου βρίσκεται το Ακρωτήρι, η Επισκοπή, η Δεκέλεια και κάποια άλλα σημεία τα οποία είναι καταγεγραμμένα στο ίδιο το Σύνταγμα και στα παραρτήματα αυτού, αυτές οι περιοχές ουδέποτε αποδόθηκαν στην Κυπριακή Δημοκρατία», ανέφερε χαρακτηριστικά. Σύμφωνα με τον ίδιο, αυτό αποτελεί το βασικό νομικό δεδομένο που καθορίζει το καθεστώς των βάσεων μέχρι σήμερα.

«Οι Βρετανικές Βάσεις αυτοπροσδιορίζονται ως κυρίαρχες. Κάτι το οποίο η Κυπριακή Δημοκρατία εν πολλοίς αποδέχεται σιωπηρά, αλλά νομικά δεν είναι παραδεκτό ως ένα σημείο», σημείωσε.

Οι τρεις στιγμές όποτε και θα μπορούσε να είχε ανοίξει το θέμα

Σύμφωνα με τον κ. Αγγελίδη, υπήρξαν ορισμένες ιστορικές συγκυρίες στις οποίες το καθεστώς των βάσεων θα μπορούσε να είχε τεθεί πιο δυναμικά σε διαπραγμάτευση. Η πρώτη ήταν όταν το Ηνωμένο Βασίλειο εντάχθηκε στην τότε Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα. «Εκεί καταγράφηκε το τι ισχύει σε σχέση με την ΕΟΚ, χωρίς βεβαίως τη συμμετοχή της Κυπριακής Δημοκρατίας και με τη σιωπηρή αποδοχή των κρατών της τότε Κοινότητας», ανέφερε.

Η δεύτερη στιγμή προέκυψε κατά την ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Όπως εξήγησε, μαζί με τη Συνθήκη Προσχώρησης υιοθετήθηκαν δύο σημαντικά πρωτόκολλα, εκ των οποίων το ένα αφορούσε ειδικά τις βάσεις. Μέσα από αυτό το πλαίσιο αναγνωρίστηκε το ιδιαίτερο καθεστώς τους, το οποίο ο ίδιος χαρακτήρισε ως «ένα sui generis καθεστώς».

Η τρίτη σημαντική συγκυρία ήταν το Brexit.

«Τότε τέθηκε το ερώτημα πώς ρυθμίζεται η αποχώρηση της Αγγλίας από την Ευρωπαϊκή Ένωση, όταν υπάρχει έδαφος μέσα στην Κυπριακή Δημοκρατία που δεν ήταν ποτέ μέρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης», ανέφερε.

Κατά τον ίδιο, εκείνη την περίοδο «η Κυπριακή Δημοκρατία ίσως έχασε μια χρυσή ευκαιρία επαναδιαπραγμάτευσης».

Οι κάτοικοι των βάσεων και η καθημερινότητα

Ένα ακόμη στοιχείο που συχνά παραβλέπεται είναι ότι μέσα στις περιοχές των βάσεων ζουν Κύπριοι πολίτες. Όπως ανέφερε ο κ. Αγγελίδης, «μέσα στην επικράτεια των βάσεων υπάρχει πολύς κόσμος, Κύπριοι πολίτες που ζουν εκεί χρόνια και επηρεάζονται κατά ένα ξεκάθαρο τρόπο ακόμη και στην καθημερινότητά τους».

Μάλιστα περιέγραψε ένα περιστατικό που, όπως είπε, τον είχε εντυπωσιάσει. «Η πρώτη φορά που έμαθα ότι όταν στέλνουν επιστολή από τις αρχές των βάσεων προς έναν Κύπριο πολίτη είναι με αγγλικό γραμματόσημο, ήταν για μένα σοκ», είπε. Και πρόσθεσε ότι ακόμη και σε ψηφιακούς χάρτες «όταν μπαίνεις στο Google Maps βλέπεις ότι είναι Κυπριακή Δημοκρατία και ακριβώς δίπλα εμφανίζεται United Kingdom».

Οι υποχρεώσεις των βάσεων απέναντι στην Κυπριακή Δημοκρατία

Σύμφωνα με τον ίδιο, το βασικό συμβατικό πλαίσιο καθορίζει ότι οι βάσεις πρέπει να λειτουργούν αποκλειστικά για στρατιωτικούς σκοπούς. «Οτιδήποτε κάνουν πρέπει να περιορίζεται μόνο σε στρατιωτικούς σκοπούς», εξήγησε. Αντίθετα, η Κυπριακή Δημοκρατία έχει την υποχρέωση να διευκολύνει τη λειτουργία τους.

«Η Κυπριακή Δημοκρατία οφείλει να διευκολύνει το Ηνωμένο Βασίλειο σε αυτά που προβλέπουν οι συμβάσεις. Δεν είναι το αντίστροφο», ανέφερε.

Αυτό σημαίνει, σύμφωνα με τον ίδιο, ότι σε περιστατικά όπως αυτό με το drone στο Ακρωτήρι οι κυπριακές αρχές έχουν περιορισμένες δυνατότητες παρέμβασης. «Μπορεί ούτε καν να έχουν την υποχρέωση να μας ενημερώσουν», σημείωσε.

Ο κίνδυνος έμμεσης εμπλοκής της Κύπρου

Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα που αναδεικνύονται είναι ο κίνδυνος η Κύπρος να βρεθεί στο επίκεντρο διεθνών συγκρούσεων χωρίς να έχει ουσιαστικό λόγο στις στρατιωτικές αποφάσεις.

Όπως τόνισε ο κ. Αγγελίδης, «χωρίς να έχουμε κανέναν έλεγχο για το τι συμβαίνει και ποιες είναι οι επιχειρησιακές επιλογές των βάσεων, σύρομαστε εμείς και γινόμαστε στόχοι χωρίς κανένα όφελος». Σύμφωνα με τον ίδιο, η διάκριση μεταξύ των βάσεων και της Κυπριακής Δημοκρατίας δεν είναι πάντα σαφής στο διεθνές επίπεδο.

Μπορεί να ανοίξει ξανά η συζήτηση;

Παρά τα ερωτήματα που προκύπτουν, ο Σίμος Αγγελίδης εμφανίστηκε επιφυλακτικός ως προς το ενδεχόμενο να ανοίξει άμεσα μια νέα συζήτηση για το καθεστώς των βάσεων. Όπως εξήγησε, η διαχρονική επιλογή της Κυπριακής Δημοκρατίας ήταν να μην ανοίξει δεύτερο μέτωπο όσο παραμένει άλυτο το Κυπριακό.

Ωστόσο σημείωσε ότι υπάρχουν διεθνή παραδείγματα που δείχνουν ότι ακόμη και μικρά κράτη μπορούν να αμφισβητήσουν αποικιοκρατικά κατάλοιπα. Αναφέρθηκε συγκεκριμένα στην υπόθεση του αρχιπελάγους Τσάγκος στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης.
«Μια βραχονησίδα στη μέση του πουθενά τόλμησε, διεκδίκησε και πέτυχε», είπε, προσθέτοντας ότι «υπάρχει η τάση και η νομική βάση στο διεθνές δίκαιο που θα μπορούσε να αξιοποιηθεί».

Δείτε ολόκληρη τη συζήτηση στο νέο επεισόδιο του «UNCUT»: