Στις 29 Αυγούστου, κατά τη συνάντησή του με το προσωπικό και τους φοιτητές ενός πανεπιστημίου στη Μόσχα, ο Βλαντιμίρ Πούτιν έκανε, μεταξύ άλλων, έναν παραλληλισμό του πολέμου με τις όρκες οι οποίες «τρέφονται» με πολικές αρκούδες. «Αυτή είναι η τροφική αλυσίδα. Πρέπει να διδάσκονται τα παιδιά για αυτό, ώστε να κατανοήσουν σε τι είδους κόσμο ζούμε και γιατί διεξάγουμε την ειδική στρατιωτική επιχείρηση», είπε ο Ρώσος πρόεδρος, αναφερόμενος στον πόλεμο της Ουκρανίας.

Μπορεί να μην υπάρχει γνωστή περίπτωση όρκας που να έχει φάει πολική αρκούδα, αλλά η παρομοίωση είναι ενδεικτική της κοσμοθεωρίας του Πούτιν για τις διεθνείς σχέσεις.

Ο ρωσικός στρατός βρίσκεται σε μεγάλο βαθμό σε αδιέξοδο στην Ουκρανία εδώ και χρόνια, με δεκάδες χιλιάδες άνδρες να σκοτώνονται ή να τραυματίζονται σοβαρά κάθε μήνα. Ο πόλεμος έχει μετατραπεί σε μια καταστροφική αναμέτρηση επιθέσεων με drones και πυραύλους, οι οποίες προκαλούν πλέον ορατές ζημιές και στη Ρωσία. Ωστόσο, ο Πούτιν δεν δείχνει κανένα σημάδι υποχώρησης. Η ανησυχία της Δύσης είναι ότι μπορεί να προσπαθήσει να ξεφύγει από αυτό που οι Ρώσοι αποκαλούν «tupik» (αδιέξοδο), όπως έχει κάνει και στο παρελθόν: βρίσκοντας κάποιον νέο τρόπο να κλιμακώσει τη σύγκρουση.

Ανησυχία στη Δύση
Οι ενδείξεις ότι η Δύση πράγματι ανησυχεί για ένα τέτοιο σενάριο έχουν πυκνώσει τις τελευταίες εβδομάδες. Στις 25 Αυγούστου, ο Τζον Ράτκλιφ, διευθυντής της CIA, ταξίδεψε εκτός επίσημου προγράμματος στη Μόσχα. Οι απόψεις διίστανται ως προς το αν πήγε για να προειδοποιήσει τον Πούτιν να μην επιτεθεί σε χώρες του ΝΑΤΟ ή για να παρουσιάσει μια απαισιόδοξη εκτίμηση για τις προοπτικές της Ρωσίας στον πόλεμο της Ουκρανίας και να τον πείσει να διαπραγματευτεί.

Τρεις ημέρες αργότερα, η Φινλανδία ζήτησε τη βοήθεια σουηδικών αεροσκαφών και πολεμικών πλοίων για την παρακολούθηση των συνόρων της με τη Ρωσία. Παράλληλα, η Γερμανία ετοιμάζεται να κατηγορήσει ανοιχτά τη Ρωσία για μια επίθεση με drone στο αεροδρόμιο της Λειψίας στις 4 Αυγούστου και πιθανότατα θα επιβάλει περαιτέρω κυρώσεις. Στις 20 Αυγούστου, η Ρουμανία δήλωσε ότι κατέστρεψε ένα ρωσικό ναυτικό drone που είχε στοχεύσει μια πλατφόρμα γεώτρησης στα ύδατά της. Στις 25 Αυγούστου, η Σλοβακία απέτρεψε μια εμπρηστική επίθεση σε εργοστάσιο κατασκευής drones.

Ανοιξε το «κουτί της Πανδώρας»

Εν τω μεταξύ, ο Πούτιν έθεσε τέλος στη μακρά σιωπή του σχετικά με τις ολοένα και πιο επιτυχημένες επιθέσεις με drones της Ουκρανίας εναντίον ρωσικών διυλιστηρίων πετρελαίου και αποθηκών. Σε ομιλία του στις 22 Αυγούστου κατηγόρησε την Ουκρανία ότι άνοιξε το «κουτί της Πανδώρας» και υποσχέθηκε «επιπτώσεις στους πιο ευαίσθητους τομείς της οικονομίας» του Κιέβου. Νωρίτερα την ίδια μέρα, απέρριψε κάθε ιδέα τερματισμού του πολέμου. «Η ειδική στρατιωτική επιχείρηση συνεχίζεται. Θα προχωρήσουμε μόνο μπροστά», δεσμεύτηκε.

Πηγές κοντά στο Κρεμλίνο αναφέρουν ότι, μετά από αρκετές εβδομάδες σκέψης, ο Πούτιν φαίνεται να επέλεξε να προχωρήσει σε κλιμάκωση. Eνας μακροχρόνιος συνεργάτης του Ρώσου προέδρου ανέφερε ότι ο ίδιος πιθανότατα ερμήνευσε την επίσκεψη του Ράτκλιφ ως ένδειξη αμερικανικής αδυναμίας. Αυτή, σύμφωνα με την πηγή, ήταν η ερμηνεία που έδωσε ο Πούτιν στην επίσκεψη που πραγματοποίησε στη Μόσχα τον Νοέμβριο του 2021 ο Μπιλ Μπερνς -διευθυντής της CIA επί Τζο Μπάιντεν- για να τον προειδοποιήσει να μην εισβάλει στην Ουκρανία. Τελικά, προχώρησε στην εισβολή τρεις μήνες αργότερα.

Εσωτερική δυσαρέσκεια

Σήμερα, το Κρεμλίνο ανησυχεί πλέον για τα ποσοστά σιωπηρής συναίνεσης των Ρώσων με τον πόλεμο στην Ουκρανία. Οι σοβαρές επιθέσεις ουκρανικών drones εντός ρωσικού εδάφους, σε συνδυασμό με τους περιορισμούς στο διαδίκτυο που επιβάλλονται από τις υπηρεσίες ασφαλείας, έχουν περιορίσει την αίσθηση κανονικότητας στην καθημερινότητα. Το Κέντρο Λεβάδα, ένας ανεξάρτητος οργανισμός δημοσκοπήσεων, αναφέρει ότι το 57% των Ρώσων περιγράφει την κατάσταση ως «τεταμένη». Η εμπιστοσύνη του κοινού στην τηλεοπτική προπαγάνδα μειώνεται, ενώ οι νέοι δημοσιεύουν αναρτήσεις για τον τερματισμό του πολέμου στα κοινωνικά δίκτυα. Παράλληλα, το ποσοστό αποδοχής του Πούτιν βρίσκεται σε πτώση.

Oσον αφορά τη ρωσική ελίτ, εκεί η δυσαρέσκεια είναι ακόμα πιο έντονη. Το μεγαλύτερο πρόβλημα, σύμφωνα με πηγή, δεν είναι τόσο η οικονομία ή η έλλειψη στρατιωτικών επιτυχιών, όσο ο χρόνος που έχει χαθεί λόγω του πολέμου: όποια και αν είναι η έκβαση της σύγκρουσης, το γεγονός ότι έχει κρατήσει σχεδόν πέντε χρόνια αποτελεί αποτυχία.

Το ρωσικό σύστημα, όπως έχει δομηθεί τις τελευταίες δεκαετίες, έχει μεγάλη ανοχή στη βία, αλλά δεν συγχωρεί την αποτυχία. Μπορεί ο Πούτιν να εκφράζει τους στόχους του κυρίως με γεωπολιτικούς όρους, ωστόσο, στον πυρήνα της λογικής του Κρεμλίνου βρίσκεται η εξής αρχή: να μην δείχνει ποτέ αδυναμία.

Ο Ρώσος πρόεδρος πιθανότατα πιστεύει ότι το να τερματίσει τον πόλεμο χωρίς να επιτύχει ούτε καν τον ελάχιστο στόχο του, δηλαδή την κατάληψη ολόκληρης της ανατολικής περιοχής του Ντονμπάς στην Ουκρανία, θα έδειχνε αδυναμία και θα έθετε ακόμα και τη σωματική του ακεραιότητα σε κίνδυνο. «Θα με κρεμάσουν», φέρεται να είπε σε μερικούς από τους στενούς του συνεργάτες κάποια στιγμή κατά τη διάρκεια του πολέμου, σύμφωνα με πληροφοριοδότη.

Η κλιμάκωση γίνεται ελκυστική

Η συνέχιση του πολέμου με τη σημερινή του μορφή, εν τω μεταξύ, δεν αποτελεί λύση. «Τα σενάρια που καθοδηγούνται από την αδράνεια είναι δυσμενή για το Κρεμλίνο», λέει ένα μέλος της ρωσικής ελίτ. «Απλώς καταναλώνουν οικονομικούς πόρους και σπαταλούν πολιτικό κεφάλαιο», συνεχίζει.

Oλα αυτά μπορεί να κάνουν την κλιμάκωση να φαίνεται ελκυστική. Η Ρωσία είναι πιθανό να εντείνει τον υβριδικό πόλεμο και τις δολιοφθορές εναντίον των συμμάχων της Ουκρανίας καθώς και να στοχεύσει τις διαδρομές ανεφοδιασμού από την Ευρώπη προς την Ουκρανία. Οι δυτικές υπηρεσίες πληροφοριών ανησυχούν ότι η Ρωσία ενδέχεται να στοχεύσει εργοστάσια στην Ευρώπη που κατασκευάζουν υλικό για τον πόλεμο της Ουκρανίας. Ωστόσο, πιστεύουν ότι ο Πούτιν δεν επιθυμεί μια άμεση στρατιωτική αντιπαράθεση με το ΝΑΤΟ.

Στο εσωτερικό της Ουκρανίας, η κλιμάκωση σημαίνει σε μεγάλο βαθμό την ενίσχυση των ρωσικών επιθέσεων. Στις 30 Αυγούστου, το ρωσικό υπουργείο Αμυνας ανακοίνωσε ότι προετοιμάζει μαζική επίθεση κατά των ενεργειακών υποδομών της Ουκρανίας. Οσον αφορά τον πόλεμο επί του πεδίου, ρωσικές πηγές αναφέρουν ότι ο Πούτιν είναι αποφασισμένος να ρίξει επιπλέον 300.000 με 400.000 άνδρες στον πόλεμο. Οι επιπλέον άνδρες θα στρατολογηθούν πιθανώς με τη χρήση εξαναγκασμού από τις περιφερειακές κυβερνήσεις, προκειμένου να περιοριστεί τυχόν πολιτική δυσαρέσκεια σε τοπικό επίπεδο. Ο Πούτιν ενδέχεται επίσης να εντείνει την καταστολή των «εσωτερικών εχθρών», όχι επειδή αποτελούν απειλή για την εξουσία του, αλλά επειδή χρειάζεται να επιδείξει ισχύ.

Με πληροφορίες από Economist