Μπορεί η Ιταλία να διαθέτει σχεδόν 8.000 χιλιόμετρα ακτογραμμής, όμως για όσους θέλουν να απολαύσουν μια μέρα στην παραλία, το να βρουν μια θέση στην άμμο δεν είναι πάντα απλή υπόθεση.

Σε μεγάλα κομμάτια της ακτογραμμής, η πρόσβαση στη θάλασσα βρίσκεται υπό τη διαχείριση ιδιωτικών επιχειρήσεων που έχουν εξασφαλίσει τις σχετικές παραχωρήσεις, μετατρέποντας τις παραλίες σε μια βιομηχανία αξίας δισεκατομμυρίων ευρώ.

Το αποτέλεσμα είναι ένα ατελείωτο «δάσος» από ομπρέλες και ξαπλώστρες, που νοικιάζονται σε τιμές ακόμα και υψηλότερες των 35 ευρώ την ημέρα.

Σύμφωνα με την ιταλική περιβαλλοντική ένωση Legambiente, αυτές οι ιδιωτικές επιχειρήσεις καταλαμβάνουν πάνω από το 42% της ακτογραμμής της χώρας. Το υπουργείο Υποδομών της Ιταλίας τοποθετεί το ποσοστό στο 33%, με τη διαφορά να οφείλεται, σύμφωνα με την El Pais, στα κριτήρια που χρησιμοποιούνται για τον υπολογισμό. Τα επίσημα κρατικά στοιχεία λαμβάνουν υπόψη τους ολόκληρη την ακτογραμμή της χώρας και όχι μόνο τις περιοχές που είναι κατάλληλες για κολύμβηση.

Τώρα, αυτό το μοντέλο των παραχωρήσεων, που χαρακτηρίζεται από έντονες παρατυπίες, πρόκειται να αλλάξει, έπειτα από πολλές καθυστερήσεις αλλά και πιέσεις από τις Βρυξέλλες.

Εδώ και δεκαετίες, τις παραλίες διαχειρίζονται κατά κανόνα οικογενειακές επιχειρήσεις –αφού οι παραχωρήσεις συνήθως κληρονομούνται– οι οποίες καταβάλλουν στο κράτος σχετικά χαμηλό αντίτιμο για να εκμεταλλευτούν τον δημόσιο χώρο, παρότι το κόστος για τους πελάτες έχει αυξηθεί σημαντικά.

Ειδικότερα, το κράτος εισπράττει μεταξύ 80 και 100 εκατομμυρίων ευρώ ετησίως από παραχωρήσεις, ενώ ο κλάδος –που χαρακτηρίζεται από μεγάλη αδιαφάνεια– υπολογίζεται ότι κερδίζει περισσότερα από 2 δισεκατομμύρια ευρώ τον χρόνο. Το ίδιο το Ιταλικό Ελεγκτικό Συνέδριο έχει προειδοποιήσει ότι τα ποσά που καταβάλλουν οι επιχειρηματίες δεν είναι συνήθως ανάλογα με το εισόδημα που αποκτούν.

Οι εταιρείες προσφέρουν υπηρεσίες όπως τουαλέτες, ντους, αποδυτήρια, πάρκινγκ και ναυαγοσώστες, ενώ νοικιάζουν ομπρέλες και ξαπλώστρες και λειτουργούν beach bar και καφετέριες.

Αντίθετα, οι δημόσιες παραλίες είναι συχνά παραμελημένες και βρώμικες, χωρίς τις βασικές υπηρεσίες.

Το αποτέλεσμα είναι ότι το ευαίσθητο αυτό ζήτημα διχάζει την κοινή γνώμη στην Ιταλία. Για ορισμένους, οι επί πληρωμή παραλίες εγγυώνται τάξη, καθαριότητα και άνεση, ενώ για άλλους αντιπροσωπεύουν την ιδιωτικοποίηση ενός δημόσιου αγαθού στο οποίο θα έπρεπε όλοι να έχουν πρόσβαση.

Ιδιαίτερα αμφιλεγόμενο είναι το γεγονός ότι οι παραχωρήσεις ανανεώνονται αυτόματα, χωρίς ανοικτό διαγωνισμό, χωρίς ανταγωνισμό και χωρίς έλεγχο ή διαφάνεια.

Για αυτό και οι Βρυξέλλες ζητούν εδώ και χρόνια την αλλαγή του συστήματος, με την Κομισιόν να θεωρεί ότι η Ιταλία βρίσκεται σε παραβίαση της οδηγίας περί ελεύθερου ανταγωνισμού σε αυτού του είδους τις παραχωρήσεις.

Επειτα από δεκαετίες αναβολών και συγκρούσεων, η κυβέρνηση της Τζόρτζια Μελόνι αντιμετωπίζει τώρα το ζήτημα, εγκρίνοντας μια μεταρρύθμιση που υπαγορεύει τη διενέργεια δημόσιου διαγωνισμού και για τις 12.000 παραχωρήσεις παραλιών, έως τις 30 Σεπτεμβρίου του 2027. Οι συμβάσεις θα έχουν περιορισμένη διάρκεια, από 5 έως 20 χρόνια, ενώ προβλέπονται αποζημιώσεις για τυχόν επενδύσεις που έχουν κάνει οι σημερινοί παραχωρησιούχοι.

Ωστόσο, η προοπτική ανοίγματος της αγοράς έχει προκαλέσει ανησυχία σε πολλούς στον κλάδο και φόβους ότι οι διαγωνισμοί θα ευνοήσουν μεγάλους τουριστικούς ομίλους ή επενδυτικά funds, παραγκωνίζοντας τις οικογενειακές επιχειρήσεις που παραδοσιακά κυριαρχούσαν στις ιταλικές ακτές.