Η προεκλογική εκστρατεία για τις ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ θεωρείται η ακριβότερη στην ιστορία της χώρας, με το συνολικό κόστος να εκτιμάται περίπου στα 12 δισ. δολάρια, σύμφωνα με την ανεξάρτητη οργάνωση OpenSecrets, η οποία παρακολουθεί τη χρηματοδότηση των πολιτικών εκστρατειών.

Μεγαλύτερο από ποτέ είναι και το ποσοστό των χρημάτων που διακινούνται χωρίς να αποκαλύπτεται η προέλευσή τους, γνωστά ως «σκοτεινό χρήμα» (dark money). Αυτό καθιστά αδύνατη την πλήρη καταγραφή των προσώπων και των οργανισμών που δαπανούν αστρονομικά ποσά, επιχειρώντας να επηρεάσουν μία εκλογική αναμέτρηση η οποία θα μπορούσε να συνιστά κρίσιμο θεσμικό αντίβαρο στη δεύτερη θητεία του Ντόναλντ Τραμπ.

Το μεγαλύτερο μέρος των δαπανών προέρχεται από εξωκομματικές πολιτικές οργανώσεις, γνωστές ως Super PACs, οι οποίες διοχέτευσαν τεράστια χρηματικά ποσά σε κρίσιμες εκλογικές αναμετρήσεις πριν από την 3η Νοεμβρίου.

Οι φετινές ενδιάμεσες εκλογές αναδεικνύουν, επίσης, τον τρόπο με τον οποίο αλλάζει το τοπίο της πολιτικής χρηματοδότησης στις ΗΠΑ. Οι μεγιστάνες της τεχνολογίας αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη επιρροή ως χρηματοδότες, ενώ οι εκλογικές δαπάνες συγκεντρώνονται σε έναν όλο και μικρότερο αριθμό ισχυρών ιδιωτών και επιχειρήσεων.

Στην κορυφή της λίστας των χρηματοδοτών βρίσκεται ο τρισεκατομμυριούχος επιχειρηματίας Ελον Μασκ, ο οποίος έχει διαθέσει σχεδόν μισό δισεκατομμύριο δολάρια για τη στήριξη Ρεπουμπλικανών υποψηφίων. Ιδιαίτερη έμφαση έχει δώσει στο Τέξας, όπου εδρεύει μεγάλο μέρος των επιχειρήσεών του.

Πόσα χρήματα έχουν δαπανηθεί;

Η αμερικανική νομοθεσία θέτει όρια στα ποσά που μπορούν να προσφέρουν απευθείας σε υποψηφίους ιδιώτες, πολιτικά κόμματα και επιτροπές πολιτικής δράσης (PACs).

Οι Super PACs, ωστόσο, λειτουργούν με διαφορετικούς κανόνες: μπορούν να δέχονται απεριόριστες χρηματικές συνεισφορές από ιδιώτες, επιχειρήσεις, συνδικαλιστικές οργανώσεις και άλλες πολιτικές επιτροπές. Δεν επιτρέπεται να διοχετεύουν απευθείας αυτά τα χρήματα στους υποψηφίους, μπορούν όμως να χρηματοδοτούν ανεξάρτητες δράσεις και εκστρατείες για την έμμεση υποστήριξή τους.

Σύμφωνα με πρόσφατες δηλώσεις που είχαν υποβληθεί στην Ομοσπονδιακή Εκλογική Επιτροπή (FEC) έως τα μέσα Οκτωβρίου, οι συνολικές δαπάνες για τον τρέχοντα εκλογικό κύκλο είχαν ήδη ξεπεράσει τα 9,5 δισ. δολάρια.

Περισσότερα από τα μισά χρήματα, περίπου 5,5 δισ. δολάρια, προέρχονται από PACs και Super PACs, ενώ οι δαπάνες τους κατά τους τελευταίους δύο μήνες σχεδόν διπλασιάστηκαν.

Οπως προκύπτει από ανάλυση του Brennan Center for Justice, ενός μη κομματικού ερευνητικού ινστιτούτου που προωθεί τη μεταρρύθμιση του συστήματος χρηματοδότησης των πολιτικών εκστρατειών, οι 40 μεγαλύτεροι χρηματοδότες έχουν διαθέσει περισσότερα χρήματα από ποτέ: έως τα μέσα Οκτωβρίου είχαν προσφέρει συνολικά 2,4 δισ. δολάρια, ποσό επταπλάσιο σε πραγματικούς όρους, προσαρμοσμένο δηλαδή στον πληθωρισμό, σε σύγκριση με όσα είχαν προσφέρει οι 40 μεγαλύτεροι δωρητές το 2014.

Μάλιστα, οι δαπάνες των Super PACs είχαν ήδη ξεπεράσει τα 2 δισ. δολάρια έως το τέλος Σεπτεμβρίου. Πρόκειται για αύξηση 51% σε σύγκριση με τον προηγούμενο εκλογικό κύκλο των ενδιάμεσων εκλογών, αφού ληφθεί υπόψη ο πληθωρισμός.

Παράλληλα, σύμφωνα με καταμέτρηση των New York Times, οι οργανώσεις που διακινούν «σκοτεινό χρήμα» είχαν δαπανήσει τουλάχιστον 1 δισ. δολάρια έως το τέλος Αυγούστου.

Υποψήφιοι, πολιτικά κόμματα και εξωκομματικές οργανώσεις υποχρεούνται να δηλώνουν τις δαπάνες τους στην FEC. Ωστόσο, η πλήρης εικόνα της χρηματοδότησης θα είναι διαθέσιμη μόνο μετά την ολοκλήρωση των ενδιάμεσων εκλογών.

Η OpenSecrets εκτιμά, με βάση τις τάσεις που καταγράφηκαν σε προηγούμενους εκλογικούς κύκλους, ότι το τελικό ποσό θα φτάσει τα 11,9 δισ. δολάρια.

Η AdImpact, εταιρεία που παρακολουθεί την αγορά πολιτικής διαφήμισης, εκτιμά ότι οι δαπάνες για διαφημίσεις κατά τον τρέχοντα εκλογικό κύκλο θα φτάσουν τα 11,6 δισ. δολάρια.

Και στις δύο εκτιμήσεις το ποσό ξεπερνά τα 11,2 δισ. δολάρια που δαπανήθηκαν στις προεδρικές εκλογές του 2024.

Το «σκοτεινό χρήμα» διεισδύει στο εκλογικό τοπίο

Η διοχέτευση αδιαφανούς πολιτικού χρήματος δεν περιορίζεται πλέον στις μεγάλες εκλογικές αναμετρήσεις, αλλά επεκτείνεται όλο και περισσότερο και σε μικρότερης προβολής εκλογικές μάχες σε ολόκληρη τη χώρα, ακόμη και στις εσωκομματικές προκριματικές εκλογές.

Η πρόσφατη ανάλυση του Brennan Center αποτυπώνει την έκταση του φαινομένου: οι οργανώσεις που διακινούν «σκοτεινό χρήμα» αντιπροσωπεύουν πλέον το 29% της συνολικής χρηματοδότησης που προέρχεται από τους 40 μεγαλύτερους δωρητές, ποσοστό χωρίς προηγούμενο. Από τα συνολικά 2,4 δισ. δολάρια, περίπου 699 εκατ. παραμένουν σε μεγάλο βαθμό μη ανιχνεύσιμα ως προς την πραγματική τους προέλευση.

Καθοριστική τομή στο αμερικανικό σύστημα χρηματοδότησης των εκλογών αποτέλεσε η ιστορική απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου των ΗΠΑ στην υπόθεση Citizens United, το 2010. Με την απόφαση αυτή δόθηκε σε επιχειρήσεις και συνδικαλιστικές οργανώσεις η δυνατότητα να δαπανούν απεριόριστα ποσά για πολιτικές εκστρατείες, υπό την προϋπόθεση ότι οι σχετικές δαπάνες είναι ανεξάρτητες από τους υποψηφίους και τις εκστρατείες τους.

Ωστόσο, οι κανόνες που απαγορεύουν στις Super PACs να συντονίζουν στενά τη δράση τους με υποψηφίους και προεκλογικά επιτελεία, προκειμένου να περιοριστεί ο κίνδυνος διαφθοράς από την απεριόριστη ανεξάρτητη χρηματοδότηση, παραβιάζονται επανειλημμένα, χωρίς να επιβάλλονται ουσιαστικές κυρώσεις.

Οι μεγιστάνες που διαμορφώνουν τις πολιτικές ισορροπίες

Τα ιδεολογικά κίνητρα και τα προσωπικά επιχειρηματικά συμφέροντα του Eλον Μασκ είναι ευρέως γνωστά. Ωστόσο, άλλοι μεγαλοδωρητές με σημαντική οικονομική επιρροή στην αμερικανική πολιτική σκηνή παραμένουν εκτός δημόσιας συζήτησης.

Ο Τζορτζ Σόρος είναι μία από τις ελάχιστες περιπτώσεις μεταξύ των 40 μεγαλύτερων μεμονωμένων χρηματοδοτών που στηρίζουν κατά κύριο λόγο τους Δημοκρατικούς. Αντίθετα, δισεκατομμυριούχοι όπως ο Τζέφρι Γιας, από τον χώρο της Wall Street, και η οικογένεια Ούλιν, ιδιοκτήτρια του κολοσσού μεταφορών και εφοδιασμού Uline, αποτελούν διαχρονικούς μεγάλους χρηματοδότες των Ρεπουμπλικανών. Ο Γιας κατευθύνει τις δωρεές του κυρίως στην προώθηση πολιτικών που ενισχύουν τη δυνατότητα των γονέων να επιλέγουν σχολείο για τα παιδιά τους, ενώ η οικογένεια Ούλιν στηρίζει διαχρονικά υπερσυντηρητικές πολιτικές θέσεις και οργανώσεις. Μαζί, οι δύο οικογένειες έχουν διαθέσει τουλάχιστον 260 εκατ. δολάρια κατά τον εκλογικό κύκλο του 2026.

Στους μεγάλους χρηματοδότες συγκαταλέγονται επίσης οι ισχυροί παράγοντες του κλάδου της τεχνητής νοημοσύνης Μαρκ Αντρίσεν και Μπεν Χόροβιτς, οι οποίοι κατευθύνουν τις δωρεές τους στην απορρύθμιση της αγοράς, στην προώθηση της βιομηχανίας κρυπτονομισμάτων και στην εκλογή υποψηφίων που στηρίζουν την ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης.

Η ισραηλινοαμερικανή επιχειρηματίας Μίριαμ Αντελσον, γνωστή μεταξύ άλλων για την επιρροή που ασκεί στη διαμόρφωση της πολιτικής του Τραμπ απέναντι στο Ισραήλ, έχει προσφέρει 67 εκατ. δολάρια στον τρέχοντα εκλογικό κύκλο.

Οι τρεις ακριβότερες αναμετρήσεις για τη Γερουσία
Ανάμεσα στις ακριβότερες εκλογικές μάχες συγκαταλέγονται εκείνες για τις έδρες της Γερουσίας που θεωρούνται αμφίρροπες. Οι αναμετρήσεις στο Τέξας, το Οχάιο και το Μίσιγκαν καταγράφουν τις υψηλότερες δαπάνες.

Ειδικά στο Τέξας, η εκλογική μάχη αναμένεται να καταρρίψει κάθε προηγούμενο ρεκόρ δαπανών για μια θέση στη Γερουσία. Οι Δημοκρατικοί έχουν να κερδίσουν εκλογές για πολιτειακό αξίωμα στο Τέξας από το 1994, ωστόσο ο υποψήφιος του κόμματος για τη Γερουσία, Τζέιμς Ταλαρίκο, φιλοδοξεί να βάλει τέλος σε αυτό το σερί εκλογικών ηττών.

Σχεδόν όλες οι μεγάλες δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι ο Ταλαρίκο διατηρεί μικρό προβάδισμα έναντι του Ρεπουμπλικανού αντιπάλου του, του γενικού εισαγγελέα του Τέξας, Κεν Πάξτον. Ενδεικτικά, δημοσκόπηση του CNN στο τέλος Οκτωβρίου κατέγραφε την υποστήριξη προς τον Ταλαρίκο στο 49%, έναντι 43% για τον Πάξτον.

Κατά τον τρέχοντα εκλογικό κύκλο, οι προεκλογικές εκστρατείες των υποψηφίων και οι εξωκομματικές πολιτικές οργανώσεις έχουν δαπανήσει περισσότερα από 534 εκατ. δολάρια για την εκλογική αναμέτρηση στο Τέξας.

Υπέρ του Δημοκρατικού υποψηφίου έχουν συγκεντρωθεί 146 εκατ. δολάρια, έναντι περίπου 22 εκατ. δολαρίων του Πάξτον. Ωστόσο, ο Ρεπουμπλικανός έχει δεχθεί πολύ μεγαλύτερη οικονομική στήριξη από εξωκομματικές οργανώσεις, οι οποίες έχουν δαπανήσει σχεδόν 300 εκατ. δολάρια για την υποστήριξή του, έναντι περίπου 80 εκατ. δολαρίων για τον Ταλαρίκο.

Από τα ποσά που έχουν διατεθεί υπέρ του Πάξτον, τα 37 εκατ. δολάρια προέρχονται από το MAGA, τη Super PAC που πρόσκειται στον Ντόναλντ Τραμπ.

Η δεύτερη ακριβότερη εκλογική αναμέτρηση για τη Γερουσία διεξάγεται στο Οχάιο. Περισσότερα από 435 εκατ. δολάρια έχουν ήδη δαπανηθεί για την αναμέτρηση μεταξύ του Δημοκρατικού Σέροντ Μπράουν και του Ρεπουμπλικανού Τζον Χάστεντ.

Μέχρι στιγμής, σύμφωνα με τις διαθέσιμες αναφορές, περίπου 248 εκατ. δολάρια έχουν δαπανηθεί υπέρ του Ρεπουμπλικανού Χάστεντ, έναντι 187 εκατ. δολαρίων υπέρ του Δημοκρατικού Μπράουν.

Ρεκόρ δαπανών καταγράφεται και στο Μίσιγκαν, όπου διεξάγεται η εκλογική αναμέτρηση για τη Γερουσία μεταξύ του Ρεπουμπλικανού Μάικ Ρότζερς και του Δημοκρατικού Αμπντούλ Ελ-Σαγιέντ.

Οι δαπάνες για τη συγκεκριμένη αναμέτρηση εκτιμάται ότι έχουν φτάσει τα 333 εκατ. δολάρια. Οπως και στο Τέξας, ο Δημοκρατικός Ελ-Σαγιέντ έχει συγκεντρώσει περισσότερα χρήματα μέσω της προεκλογικής του εκστρατείας, αλλά υπολείπεται του Ρεπουμπλικανού αντιπάλου του ως προς τις δαπάνες των εξωκομματικών οργανώσεων για την υποστήριξή του.

Ο Ρότζερς έχει συγκεντρώσει περίπου 23 εκατ. δολάρια, ενώ τα έσοδα της προεκλογικής εκστρατείας του Ελ-Σαγιέντ ανέρχονται σε περίπου 54 εκατ. δολάρια. Την ίδια στιγμή, εξωκομματικές οργανώσεις έχουν δαπανήσει περίπου 169 εκατ. δολάρια για την υποστήριξη του Ρότζερς και περίπου 94 εκατ. δολάρια υπέρ του Ελ-Σαγιέντ.

Με πληροφορίες από BBC / Guardian / New York Times / CNN / Al Jazeera