«Ο μύθος του MAGA έχει φτάσει στο αποκορύφωμά του», εκτιμά ο Μαρκ Μέντις, σχολιάζοντας το εκλογικό αποτέλεσμα που συνιστά ηχηρή αποδοκιμασία της ηγεσίας του Ντόναλντ Τραμπ. Ο Αμερικανός πολιτικός αναλυτής, με μακρά εμπειρία στην Ουάσιγκτον και πρώην συνεργάτης του προέδρου Μπιλ Κλίντον, διαβάζει το «μπλε κύμα» ως ψήφο δυσπιστίας απέναντι στον Τραμπ, αλλά και ως προειδοποίηση ότι η οικονομία και το κόστος ζωής παραμένουν καθοριστικοί παράγοντες για τους Αμερικανούς ψηφοφόρους.

Προειδοποιεί, ωστόσο, ότι η νίκη των Δημοκρατικών δεν εγγυάται την πολιτική τους επικράτηση το 2028: εάν εγκλωβιστούν σε έναν εσωτερικό εμφύλιο μεταξύ προοδευτικών και μετριοπαθών, κινδυνεύουν να αυτοϋπονομευθούν. O Μαρκ Μέντις έχει περισσότερα από 30 χρόνια εμπειρίας στη δημόσια διοίκηση και τις διεθνείς υποθέσεις, υπήρξε στενός συνεργάτης του προέδρου Μπιλ Κλίντον, υπηρετώντας ως ανώτερος διευθυντής στο Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας του Λευκού Οίκου ενώ σήμερα είναι αντιπρόεδρος της εταιρείας στρατηγικής συμβουλευτικής Panterra.

Συνέντευξη στον Απόστολο Μαγγηριάδη

– Ποια είναι τα βασικά συμπεράσματα από τη χθεσινή βραδιά; Είναι αυτή η αρχή του τέλους της εποχής Τραμπ;

– Πρόκειται αναμφίβολα για μια τεράστια αποδοκιμασία του ίδιου του Ντόναλντ Τραμπ. Πιστεύω επίσης ότι ο μύθος του MAGA έχει φτάσει στο αποκορύφωμά του. Για μένα, είναι μια πολύ ισχυρή ένδειξη ότι η κοινή λογική εξακολουθεί να έχει υγεία στις Ηνωμένες Πολιτείες. Οι πολίτες μίλησαν και έστειλαν ένα σαφές μήνυμα. Το έκαναν με βάση ζητήματα που τους απασχολούν άμεσα, κυρίως το οικονομικό κόστος της καθημερινότητας και την προσιτότητα των βασικών αγαθών και υπηρεσιών. Και το έκαναν με εμφατικό τρόπο, σε ολόκληρη τη χώρα, σε πολλές περιφέρειες και περιοχές. Είδαμε επίσης ενδιαφέρουσες μετατοπίσεις μεταξύ των ψηφοφόρων. Πολλοί από εκείνους που είχαν δοκιμάσει την επιλογή Τραμπ το 2024 επανεξέτασαν τη στάση τους και επέστρεψαν σε διαφορετικές πολιτικές επιλογές. Αυτή είναι η μεγάλη είδηση. Ο Τραμπ ήταν ανέκαθεν ένας πρόεδρος που στηριζόταν ουσιαστικά σε μια μειοψηφία του εκλογικού σώματος. Ωστόσο, κυβερνούσε σαν να είχε λάβει μια συντριπτική λαϊκή εντολή. Από τη στιγμή που δόθηκε στους πολίτες η ευκαιρία να εκφραστούν πιο καθαρά, το αποτέλεσμα ήταν σχεδόν αναπόφευκτο. Ο Τραμπ δεν πέτυχε όσα είχε υποσχεθεί. Αν είχε κυβερνήσει καλύτερα, ίσως να είχε καταφέρει να εξασφαλίσει πραγματική πλειοψηφική υποστήριξη. Αντί γι’ αυτό, κυβέρνησε με απερισκεψία, δείχνοντας ότι δεν αντιλαμβανόταν πραγματικά τις ανησυχίες της κοινωνίας. Αυτό είναι το τίμημα που πληρώνει τώρα.

– Γιατί είδαμε αυτό το «μπλε κύμα», που στην πραγματικότητα εξελίχθηκε σε τσουνάμι; Πρόκειται για μια θετική στροφή υπέρ των Δημοκρατικών ή για μια αρνητική ψήφο κατά των Ρεπουμπλικανών και του Τραμπ; Ήταν ένα δημοψήφισμα κατά του Τραμπ;

– Νομίζω ότι ισχύουν πολλά από αυτά ταυτόχρονα. Δεν αλληλοαποκλείονται. Ηταν ασφαλώς μια αρνητική ψήφος για την ηγεσία του Τραμπ. Ηταν επίσης μια ψήφος δυσπιστίας απέναντι στην ικανότητά του να παράγει αποτελέσματα. Αυτό είναι αρκετά σαφές. Βεβαίως, το μήνυμα μεταφέρθηκε και στο τοπικό επίπεδο, καθώς επρόκειτο για πολιτειακές και τοπικές εκλογές, όχι για προεδρικές. Αυτό, όμως, είναι η φύση της δημοκρατίας. Πρόκειται για ψήφο δυσπιστίας απέναντι στην ηγεσία του, αλλά και απέναντι σε πολλούς υποψηφίους που ο ίδιος είχε προσωπικά υποστηρίξει. Παράλληλα, καταγράφεται μια διάθεση των ψηφοφόρων να δοκιμάσουν ένα ευρύ φάσμα Δημοκρατικών υποψηφίων. Ορισμένοι κινούνται πιο προοδευτικά, άλλοι στον χώρο της κεντροαριστεράς και άλλοι είναι περισσότερο κεντρώοι. Υπάρχει, επομένως, μια προθυμία να δοκιμαστεί κάτι διαφορετικό, ακόμη κι αν το βασικό κίνητρο πολλών ψηφοφόρων ήταν η διαμαρτυρία απέναντι στον Τραμπ.

– Σε αυτό το πλαίσιο, θα ενισχύσει αυτή η νίκη την πιο ριζοσπαστική, αριστερή πτέρυγα του Δημοκρατικού Κόμματος; Ή μήπως αποτελεί την αφετηρία για να ενώσει το κόμμα τα κομμάτια του και να καταλήξει το 2028 σε μια υποψηφιότητα ευρύτερης πολιτικής αποδοχής;

– Είναι ένα πολύ ουσιαστικό ερώτημα. Και η ευκαιρία που περιγράφετε εμπεριέχεται ήδη στην ίδια την ερώτηση. Εάν οι Δημοκρατικοί μετατρέψουν αυτή τη συγκυρία σε έναν εσωτερικό εμφύλιο πόλεμο, θα οδηγηθούν μόνοι τους στην ήττα. Αν, αντίθετα, βρουν έναν ηγέτη που θα μπορέσει να ενώσει το κόμμα σε ολόκληρο το πολιτικό του φάσμα, τότε θα έχουν πολύ μεγαλύτερες πιθανότητες να κερδίσουν. Είναι τόσο απλό. Αρκεί να δει κανείς την ιστορία της αμερικανικής πολιτικής για να βρει πολλά παραδείγματα. Ο Ρόναλντ Ρίγκαν και ο Τζορτζ Μπους δεν συμπαθούσαν ο ένας τον άλλον. Εκπροσωπούσαν διαφορετικές πτέρυγες του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος. Οταν όμως ο Ρίγκαν κέρδισε το προεδρικό χρίσμα, επέλεξε τον Τζορτζ Χ. Ου. Μπους ως υποψήφιο αντιπρόεδρό του. Με αυτόν τον τρόπο ένωσε το κόμμα. Αν είχε επιλέξει κάποιον που του έμοιαζε περισσότερο πολιτικά, θα μπορούσε να είχε προκαλέσει διάσπαση. Αυτό είναι ένα πρόβλημα που οι Δημοκρατικοί αντιμετωπίζουν επανειλημμένα. Οταν η Χίλαρι Κλίντον κέρδισε δίκαια το χρίσμα έναντι του Μπέρνι Σάντερς, τι έκανε; Επέλεξε έναν μετριοπαθή υποψήφιο για την αντιπροεδρία και ουσιαστικά προσέβαλε όλους τους υποστηρικτές του Σάντερς. Κάτι αντίστοιχο συνέβη και με τον Τζο Μπάιντεν. Ο Μπάιντεν θα μπορούσε να είχε ηττηθεί από τον Μπέρνι Σάντερς. Για ένα διάστημα, μάλιστα, φαινόταν ότι ο Σάντερς θα επικρατούσε. Τελικά, ο Μπάιντεν κέρδισε χάρη στη νίκη του στη Νότια Καρολίνα. Και τι έκανε στη συνέχεια; Δεν επέλεξε τον Μπέρνι Σάντερς. Το δίδαγμα είναι σαφές: είτε μαθαίνεις ότι χρειάζεται να ενώσεις ένα ευρύτερο πολιτικό φάσμα, επιδεικνύοντας πραγματική ηγετική ικανότητα, είτε, αν αντιμετωπίσεις την κατάσταση ως εσωτερικό εμφύλιο πόλεμο, θα διχάσεις το κόμμα σου.

– Ποιες είναι τώρα οι συνέπειες για τους Ρεπουμπλικανούς; Παραμένει ανθεκτικό το κίνημα MAGA ή εκτιμάτε ότι η πιο συντηρητική, παραδοσιακή πτέρυγα του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος μπορεί να ανακτήσει την επιρροή της;

– Το MAGA δεν έχει εξαφανιστεί. Εξακολουθεί να υπάρχει. Πιστεύω, όμως, ότι η κορύφωση της επιρροής του βρίσκεται πλέον πίσω μας. Ανοίγει ένα νέο παράθυρο ευκαιρίας για αυτό που θα αποκαλούσαμε παραδοσιακούς, πιο μετριοπαθείς και θεσμικούς Ρεπουμπλικανούς, σε αντιδιαστολή με τους εκπροσώπους του κινήματος MAGA. Το πρόβλημα είναι ότι πρέπει να διαμορφώσουν μια σαφή πολιτική πρόταση και να βρουν τους κατάλληλους υποψηφίους. Πολλοί σκέφτονται, για παράδειγμα, τον Μάρκο Ρούμπιο. Ομως, ας μην ξεχνάμε ότι έχει ταυτιστεί σε μεγάλο βαθμό με την κυβέρνηση Τραμπ. Ποιος θα είναι, λοιπόν, ο υποψήφιος; Θα μπορέσει ο Τζέι Ντι Βανς να κάνει κάποια πολιτική στροφή; Νομίζω ότι αυτό θα είναι δύσκολο, δεδομένων όλων όσων έχει κάνει κατά τη διάρκεια αυτής της προεκλογικής περιόδου. Θα αναδειχθεί κάποιο άλλο πρόσωπο; Δεν γνωρίζω. Είναι ακόμη πολύ νωρίς για να μιλήσουμε με όρους προεδρικών εκλογών του 2028.

– Πώς θα αντιδράσει τώρα ο Τραμπ;

Κανονικά, θα περιμέναμε από έναν πρόεδρο που έχει υποστεί μια τέτοια ήττα στις ενδιάμεσες εκλογές να μετριάσει τη στάση του και να αναζητήσει πεδία συμβιβασμού. Έχουμε δει και Δημοκρατικούς και Ρεπουμπλικανούς προέδρους να το κάνουν στο παρελθόν. Ο Μπιλ Κλίντον, με τον οποίο είχα συνεργαστεί, ο Τζορτζ Ου. Μπους και ο Μπαράκ Ομπάμα υπέστησαν αντίστοιχες απώλειες στις ενδιάμεσες εκλογές. Προσαρμόστηκαν και κατάφεραν να προωθήσουν ορισμένες πολιτικές. Στην περίπτωση του Τραμπ, όμως, παραμένει ανοιχτό το ερώτημα. Είναι τόσο ακραίος και τόσο ναρκισσιστής. Είναι ικανός να κάνει μια τέτοια στροφή; Θα υπάρξει κάποιος που θα θελήσει να συνεργαστεί μαζί του; Οι συνέπειες για τη χώρα είναι πολύ σημαντικές. Παρά τη σημαντική νίκη των Δημοκρατικών, για όλους τους λόγους που ήδη αναφέραμε, το πραγματικό ερώτημα είναι πώς θα κυβερνηθεί η χώρα. Θα οδηγηθούμε σε πολιτικό αδιέξοδο, με διχασμένη εξουσία, και ενδεχομένως σε χάος, εάν ο Τραμπ αρνηθεί να συνεργαστεί και επιλέξει να χρησιμοποιήσει τις εκτελεστικές εξουσίες του μονομερώς, όπως έχει κάνει μέχρι σήμερα; Δεν είναι ακόμη σαφές τι σημαίνουν όλα αυτά για τις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά και για τον υπόλοιπο κόσμο.

– Για τους ξένους παρατηρητές υπάρχει και μια ιδιαιτερότητα του αμερικανικού πολιτικού ημερολογίου. Παρά τα αποτελέσματα, θα χρειαστούν ακόμη δύο μήνες μέχρι να αναλάβει καθήκοντα το νέο Κογκρέσο. Πώς επηρεάζει αυτό τις εξελίξεις;

– Αυτό που πρέπει να έχουν υπόψη τους όσοι παρακολουθούν τις εξελίξεις από το εξωτερικό είναι η ιδιαιτερότητα του αμερικανικού πολιτικού ημερολογίου. Παρά το ξεκάθαρο αποτέλεσμα των εκλογών, με τους Δημοκρατικούς να εξασφαλίζουν την πλειοψηφία και στα δύο σώματα, θα χρειαστούν ακόμη δύο μήνες μέχρι να συγκροτηθεί το νέο Κογκρέσο, στις 3 Ιανουαρίου. Μέχρι τότε, θα έχουμε την περίοδο του λεγόμενου «lame duck Congress», δηλαδή το διάστημα κατά το οποίο λειτουργεί το απερχόμενο Κογκρέσο, με τις Ρεπουμπλικανικές πλειοψηφίες. Το ερώτημα είναι τι θα επιχειρήσουν να κάνουν οι Ρεπουμπλικανοί σε αυτό το διάστημα. Και στη συνέχεια θα απομένουν ακόμη δύο χρόνια μέχρι τις επόμενες προεδρικές εκλογές. Είναι ένα πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα.

– Σε αυτό το πλαίσιο, εκτιμάτε ότι τα επόμενα δύο χρόνια ο Τραμπ θα έχει περιορισμένες δυνατότητες στο εσωτερικό, καθώς το νομοθετικό σώμα θα ελέγχεται από τους Δημοκρατικούς; Θα έχει, όμως, μεγαλύτερη ευχέρεια κινήσεων στην εξωτερική πολιτική; Θα μπορούσαμε να δούμε νέες αντιδράσεις ή μονομερείς ενέργειες, για παράδειγμα στην Κούβα ή σε άλλες περιοχές;

– Υπάρχουν δύο διαφορετικές πλευρές σε αυτό το ερώτημα. Ας μιλήσουμε πρώτα για τον προϋπολογισμό. Εχετε απόλυτο δίκιο ότι ο Τραμπ ενδέχεται να μην μπορέσει να εξασφαλίσει τους προϋπολογισμούς που επιθυμεί. Από την άλλη πλευρά, όμως, αυτό δημιουργεί και έναν πολιτικό κίνδυνο για τους Δημοκρατικούς. Ας σκεφτούμε ότι η εκλογική τους νίκη τούς δίνει πλέον τη δυνατότητα να επιχειρήσουν να παράγουν αποτελέσματα. Αν, όμως, δεν καταφέρουν να εγκρίνουν προϋπολογισμούς, τότε κινδυνεύουν να βρεθούν αντιμέτωποι με το εκλογικό σώμα σε δύο χρόνια, χωρίς να έχουν να επιδείξουν κανένα ουσιαστικό αποτέλεσμα. Είναι, λοιπόν, ένα δίκοπο μαχαίρι. Σε ό,τι αφορά την εξωτερική πολιτική και την εθνική ασφάλεια, συμμερίζομαι την ανησυχία ότι ο πρόεδρος των ΗΠΑ διαθέτει τεράστιες εξουσίες διακριτικής ευχέρειας. Ο Τραμπ δεν ζήτησε άδεια για τις ενέργειες στη Βενεζουέλα. Δεν ζήτησε άδεια για το Ιράν. Δεν ζήτησε άδεια για να ξεκινήσει την επιθετική του εκστρατεία σχετικά με τη Γροιλανδία. Επομένως, εξακολουθεί να υπάρχει ο κίνδυνος να προχωρήσει σε μονομερείς ενέργειες. Αυτή είναι, άλλωστε, η μεθοδολογία του: ενεργεί μονομερώς και στη συνέχεια αφήνει τους άλλους να διαμαρτύρονται εκ των υστέρων. Ας προσφύγουν στα δικαστήρια ή ας προσπαθήσουν να περάσουν έναν νόμο που θα περιορίζει τις εξουσίες του. Εκείνος, όμως, έχει ήδη προχωρήσει στην ενέργεια. Αυτός ο κίνδυνος εξακολουθεί να υπάρχει. Και για όλους μας, τόσο για τους Αμερικανούς όσο και για τους Ευρωπαίους συμμάχους, αυτό που πραγματικά χρειαζόμαστε είναι ένας πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών που θα ενεργεί υπεύθυνα και θα προσπαθεί να επιλύει τα προβλήματα, αντί να τα επιδεινώνει.

– Επομένως, εμείς στην Ευρώπη δεν θα πρέπει να ανησυχούμε υπερβολικά για την άνοδο των δεξιών και ακροδεξιών κομμάτων; Μήπως τελικά ο λαϊκισμός φτάνει κάποια στιγμή στο σημείο να αυτοαναιρείται, όπως φαίνεται να συμβαίνει σε διάφορες περιοχές του κόσμου;

– Νομίζω ότι ο λαϊκισμός σχεδόν πάντα αποδεικνύεται τελικά αυτοκαταστροφικός. Το ερώτημα είναι πόσος χρόνος χρειάζεται για να συμβεί αυτό. Και εδώ πιστεύω ότι κάθε χώρα ακολουθεί διαφορετικό χρονοδιάγραμμα. Οι εξελίξεις δεν είναι συγχρονισμένες παντού. Εξακολουθώ, για παράδειγμα, να ανησυχώ για τις εκλογές στη Γαλλία. Βλέπουμε επίσης νέες πιέσεις στο εσωτερικό της Ιταλίας, οι οποίες ενδεχομένως θα μπορούσαν να την οδηγήσουν σε μια πιο ακραία πολιτική κατεύθυνση. Δεν κινούνται, λοιπόν, όλες οι χώρες στον ίδιο ρυθμό. Ωστόσο, το βασικό δίδαγμα είναι ότι ο λαϊκισμός μπορεί να ηττηθεί μέσα από την ενεργό συμμετοχή των πολιτών και, σε τελική ανάλυση, έχει την τάση να αυτοαναιρείται.