Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, αναλαμβάνει αυτή την εβδομάδα μια ιδιαίτερα λεπτή διπλωματική αποστολή: να παρουσιάσει τη συμφωνία ειρήνευσης της Ουάσιγκτον με το Ιράν στους Αραβες ηγέτες του Κόλπου, οι οποίοι φοβούνται ότι οι υπερβολικές παραχωρήσεις προς την Τεχεράνη θα ενισχύσουν την περιφερειακή της επιρροή και θα ανατρέψουν τις ισορροπίες ασφαλείας και ενέργειας στη Μέση Ανατολή.

Ο Ρούμπιο θα συναντηθεί σήμερα, Τρίτη, με αξιωματούχους στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και στη συνέχεια θα επισκεφθεί το Κουβέιτ και το Μπαχρέιν, όπου θα έχει συνομιλίες με εκπροσώπους του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου, στο οποίο συμμετέχουν επίσης η Σαουδική Αραβία, το Κατάρ και το Oμάν.

Τα «αγκάθια»

Στο επίκεντρο των ανησυχιών βρίσκονται βασικά στοιχεία του σχεδίου συμφωνίας, όπως:

• η απουσία όρου για τον έλεγχο του ιρανικού προγράμματος βαλλιστικών πυραύλων,
• η πρόβλεψη για ταμείο ανοικοδόμησης ύψους 300 δισ. δολαρίων
• και διατάξεις που ενδέχεται να ενισχύσουν την περιφερειακή επιρροή της Τεχεράνης και τον ρόλο της στον έλεγχο κρίσιμων θαλάσσιων οδών για τη μεταφορά πετρελαίου.

Και οι έξι χώρες του Συμμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου αποτελούν στρατηγικούς συμμάχους των ΗΠΑ. Ολες παρείχαν, σε διαφορετικό βαθμό η καθεμία, υλικοτεχνική υποστήριξη στην Ουάσιγκτον κατά τη διάρκεια του αμερικανοϊσραηλινού πολέμου με το Ιράν, που ξέσπασε πριν από τέσσερις μήνες, ενώ όλες βρέθηκαν στο στόχαστρο ιρανικών πυραυλικών επιθέσεων ακριβώς εξαιτίας της εμπλοκής τους.

Παρά τη δημόσια στήριξή τους στις διπλωματικές προσπάθειες, αρκετές από αυτές τις χώρες εμφανίζονται ιδιωτικά απογοητευμένες και αιφνιδιασμένες από την ενδιάμεση συμφωνία που θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για εξομάλυνση των σχέσεων ΗΠΑ–Ιράν. Για τα περισσότερα σουνιτικά κράτη του Κόλπου, το σιιτικό Ιράν εξακολουθεί να θεωρείται ο βασικός γεωπολιτικός αντίπαλος.

Λεπτές ισορροπίες

Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, η Σαουδική Αραβία, το Κατάρ, το Κουβέιτ και το Μπαχρέιν φιλοξενούν σημαντικές αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις, οι οποίες αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στη Μέση Ανατολή.

Οποιαδήποτε αναθεώρηση των σχέσεων ασφαλείας με τις ΗΠΑ, ακόμη και περιορισμένης έκτασης, θα μπορούσε να επηρεάσει ουσιαστικά την αμερικανική στρατηγική στην περιοχή.

Για τον Ρούμπιο, η αποστολή απαιτεί πολύ λεπτούς χειρισμούς. Πρέπει να καθησυχάσει τους περιφερειακούς συμμάχους χωρίς να δώσει την εντύπωση ότι αμφισβητεί το μνημόνιο συνεννόησης με το Ιράν, το οποίο υπέγραψε ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, και το οποίο ο ίδιος εξακολουθεί να στηρίζει παρά τις αντιδράσεις ακόμη και Ρεπουμπλικανών βουλευτών και γερουσιαστών.

Ο πρώην αξιωματούχος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ και του Εθνικού Συμβουλίου Ασφαλείας των ΗΠΑ, Αντριου Πικ, εκτιμά ότι ο Ρούμπιο μπορεί να καθησυχάσει τους συμμάχους υπενθυμίζοντας πως ο Τραμπ έχει υιοθετήσει διαχρονικά σκληρή στάση απέναντι στην Ισλαμική Δημοκρατία.

«Μπορεί απλώς να τους υπενθυμίσει ότι ο πρόεδρος ακολούθησε εξαιρετικά επιθετική πολιτική απέναντι στο Ιράν και ότι, αν το μνημόνιο καταρρεύσει, δεν θα διστάσει να επιστρέψει στα στρατιωτικά πλήγματα», δήλωσε.

Ειρήνη, αλλά με ποιο τίμημα;

Πριν από την έναρξη του πολέμου τον Φεβρουάριο, όλες οι χώρες του Κόλπου είχαν ταχθεί δημοσίως υπέρ μιας διπλωματικής λύσης. Κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης, επίσης, υποστήριξαν την ανάγκη αποκλιμάκωσης, παρότι στην πράξη διευκόλυναν τις αμερικανικές στρατιωτικές επιχειρήσεις.

Ωστόσο, οι συγκεκριμένοι όροι του μνημονίου έχουν προκαλέσει σοβαρές επιφυλάξεις.

Ενα από τα βασικά ζητήματα αφορά τους βαλλιστικούς πυραύλους. Καθ’ όλη τη διάρκεια του πολέμου, η κυβέρνηση Τραμπ παρουσίαζε την εξουδετέρωση των ιρανικών πυραυλικών δυνατοτήτων ως κεντρικό στόχο. Πρόκειται για ζήτημα ζωτικής σημασίας για τα κράτη του Κόλπου, τα οποία βρίσκονται εντός του βεληνεκούς των ιρανικών πυραύλων και έχουν κατά το παρελθόν δεχθεί επιθέσεις.

Παρόλα αυτά, το μνημόνιο δεν περιλαμβάνει αναφορά στο πυραυλικό πρόγραμμα του Ιράν, ενώ ο ίδιος ο Τραμπ δήλωσε πρόσφατα ότι θα ήταν «άδικο» να στερηθεί η Τεχεράνη τέτοιου είδους οπλικά συστήματα.

Ο φόβος για ενίσχυση της Τεχεράνης

Η πρόβλεψη για ταμείο ανοικοδόμησης ύψους 300 δισ. δολαρίων προκαλεί επίσης ανησυχία. Πολλοί περιφερειακοί παράγοντες φοβούνται ότι τα χρήματα θα επιτρέψουν στο Ιράν να ενισχύσει περαιτέρω τις στρατιωτικές του δυνατότητες και να αυξήσει τη χρηματοδότηση οργανώσεων-συμμάχων του σε διάφορες χώρες της περιοχής.

Ιδιαίτερα στο Μπαχρέιν, η σουνιτική ηγεσία ανησυχεί ότι ένα οικονομικά ισχυρότερο Ιράν θα μπορούσε να ενθαρρύνει αναταραχές στον εσωτερικό πληθυσμό του, σιιτικής πλειοψηφίας. Κατά τη διάρκεια της λεγόμενης Αραβικής Ανοιξης, το Μπαχρέιν είχε βρεθεί αντιμέτωπο με μαζικές αντικυβερνητικές κινητοποιήσεις διαρκείας.

Η Τεχεράνη αρνείται ότι επιδιώκει να υποκινήσει αναταραχές, αν και στο παρελθόν έχει εκφράσει δημόσια τη στήριξή της προς σιιτικές οργανώσεις της χώρας.

Το Στενό του Ορμούζ και η νέα περιφερειακή τάξη

Αλλο σημείο προβληματισμού αποτελεί η πρόβλεψη ότι το Ιράν θα μπορούσε να διαδραματίσει κεντρικό ρόλο στον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ, ενός από τα σημαντικότερα περάσματα παγκοσμίως για τη μεταφορά πετρελαίου και φυσικού αερίου.

Το Κουβέιτ, το Κατάρ και η Σαουδική Αραβία εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από το συγκεκριμένο θαλάσσιο πέρασμα για τις εξαγωγές τους και αντιμετωπίζουν με πολλές επιφυλάξεις τυχόν ενίσχυση της ιρανικής επιρροής εκεί.

Πολλοί Αραβες ηγέτες ανησυχούν για τη συνολική μεταβολή της αμερικανικής πολιτικής. Ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς δήλωσε το Σάββατο ότι οι ΗΠΑ είναι έτοιμες να «μεταμορφώσουν θεμελιωδώς» τη σχέση τους με το Ιράν.

Οπως έγραψε ο έμπειρος Σαουδάραβας αρθρογράφος, Αμπντουλραχμάν Αλ Ρασίντ, στην εφημερίδα Arab News: «Η συμφωνία αποκαθιστά το καθεστώς της Τεχεράνης ως περιφερειακής δύναμης.»

Σύμφωνα με τον ίδιο, μεγάλο μέρος των οικονομικών πόρων που θα αποκτήσει το Ιράν τις επόμενες εβδομάδες είναι πιθανό να κατευθυνθεί πρωτίστως στην ενίσχυση της στρατιωτικής του ισχύος και όχι στη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης ή της ιρανικής οικονομίας.