Λιγότερα εθνικά βέτο, ισχυρότερες ασφαλιστικές δικλίδες απέναντι σε μελλοντικούς «Βίκτορ Ορμπαν» και μια νέα απόπειρα να μπει φραγμός στη χρήση διμερών διαφορών για το μπλοκάρισμα υποψήφιων χωρών. Πάνω σε αυτούς τους άξονες επιχειρεί η Κομισιόν να προετοιμάσει την Ευρωπαϊκή Ενωση για την επόμενη διεύρυνση, καθώς η γεωπολιτική πίεση για την είσοδο νέων μελών συναντά τις επιφυλάξεις αρκετών κυβερνήσεων για το πώς θα λειτουργήσει μια Ενωση άνω των 30 κρατών.

«Το μέλλον της Ευρώπης εξαρτάται από τις επιλογές που κάνουμε σήμερα. Η διεύρυνση της Ενωσής μας αποτελεί γεωπολιτική επιταγή», τόνισε η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν σχετικά με την πρόταση, που υιοθετήθηκε σήμερα από το κολλέγιο των επιτρόπων. «Σήμερα θέτουμε τα θεμέλια ώστε μια μεγαλύτερη Ενωση να είναι και ισχυρότερη: πιο ανθεκτική, πιο αποτελεσματική και σταθερά αγκυρωμένη στις αξίες και στους κανόνες που μας καθορίζουν».

Η πρόταση της Κομισιόν, υπό τον τίτλο «Προετοιμάζοντας την Ενωση για τη διεύρυνση» ξεκινά από την παραδοχή ότι δεν αρκεί να προετοιμαστούν οι υποψήφιες χώρες· πρέπει να αλλάξει και η ίδια η Ε.Ε.

«Η διεύρυνση είναι προς το συμφέρον μας. Πρόκειται για την προστασία των συμφερόντων μας και την υπεράσπιση των αξιών μας», δήλωσε η επίτροπος Διεύρυνσης Μάρτα Κος, χαρακτηρίζοντάς τη «μακροπρόθεσμη επένδυση στην ειρήνη, την ασφάλεια και την ευημερία της Ευρώπης».

Περιορισμός των εθνικών βέτο

Πρώτος στόχος είναι ο περιορισμός των εθνικών βέτο με την Κομισιόν να προτείνει μεγαλύτερη χρήση της ειδικής πλειοψηφίας, μεταξύ άλλων για το άνοιγμα ομάδων διαπραγματευτικών κεφαλαίων και άλλες ενδιάμεσες αποφάσεις της ενταξιακής διαδικασίας. Η τελική προσχώρηση θα εξακολουθήσει, ωστόσο, να απαιτεί ομοφωνία.

«Μπορούμε να μειώσουμε τον αριθμό των τομέων στους οποίους μία χώρα μόνη της μπορεί να ασκεί βέτο σε αποφάσεις, που υποστηρίζουν όλοι οι υπόλοιποι», είπε η Κος. Η Επιτροπή προτείνει επίσης ευρύτερη αξιοποίηση των υφιστάμενων δυνατοτήτων των Συνθηκών για μετάβαση σε ειδική πλειοψηφία, μεταξύ άλλων σε κυρώσεις, φορολογικά ζητήματα και ορισμένες αποφάσεις ενεργειακής πολιτικής.

Το πολιτικά δυσκολότερο κομμάτι αφορά, ωστόσο, τις «δικλίδες» ασφαλείας μετά την ένταξη. Η εμπειρία των συγκρούσεων με κυβερνήσεις –όπως εκείνη του Βίκτορ Ορμπαν– που υποχώρησαν σε ζητήματα κράτους δικαίου έχει ενισχύσει τις πιέσεις για αποτελεσματικότερα «εργαλεία» απέναντι σε νέα μέλη, που ενδεχομένως ακολουθήσουν τον ίδιο δρόμο.

«Πρέπει να είμαστε βέβαιοι ότι, αφού ενταχθούν, δεν θα πέσουν ποτέ ξανά κάτω από αυτά τα πρότυπα. Αυτό είναι κάτι που μάθαμε από τις εμπειρίες του παρελθόντος», είπε η Κος, περιγράφοντας τις νέες δικλίδες ως ένα είδος «ασφαλιστηρίου συμβολαίου».

Η πρόταση προβλέπει τη δυνατότητα ταχύτερης αντίδρασης σε σοβαρές παραβιάσεις των ευρωπαϊκών αξιών, ακόμη και με περιορισμό χρηματοδότησης ή δικαιωμάτων ψήφου. Η Κος επιβεβαίωσε ότι συζητείται περίοδος 15 ετών, η οποία όμως θα πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο διαπραγμάτευσης με κάθε υποψήφια χώρα. Τα σχετικά νομικά κείμενα θα υποβληθούν στο Συμβούλιο ήδη αυτή την εβδομάδα.

Η συζήτηση αυτή διχάζει ήδη τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Χώρες της Δυτικής Ευρώπης πιέζουν για αυστηρές εγγυήσεις πριν από την επόμενη διεύρυνση, ενώ άλλες κυβερνήσεις εμφανίζονται επιφυλακτικές απέναντι σε ρυθμίσεις που θα μπορούσαν να δημιουργήσουν την εικόνα κρατών-μελών δεύτερης κατηγορίας. Η Κος επέμεινε ότι η Επιτροπή δεν επιδιώκει «μια ιδιότητα μέλους δύο ταχυτήτων» και ότι τα νέα μέλη πρέπει να απολαμβάνουν τα ίδια δικαιώματα με τα σημερινά.

Ενα ακόμη ευαίσθητο ζήτημα αφορά τις διμερείς διαφορές και για τον λόγο αυτό η Κομισιόν προτείνει τα νέα μέλη να αναλαμβάνουν, για περιορισμένο διάστημα, δέσμευση ότι δεν θα «μπλοκάρουν» μελλοντικές διευρύνσεις εξαιτίας τέτοιων διαφορών.

Ερωτηθείσα από την «Κ» πώς μπορεί αυτό να αντιμετωπίσει τη «διμεροποίηση» της διαδικασίας εφόσον δεν αφορά τα σημερινά κράτη-μέλη, και πώς συμβιβάζεται με την αρχή της ισότιμης συμμετοχής, η Κος διευκρίνισε ότι θα πρόκειται για «εθελοντική ειδική δήλωση» των νεοεισερχομένων και όχι για μέρος της Συνθήκης Προσχώρησης. «Εμείς το προτείνουμε. Εναπόκειται στους νεοεισερχόμενους εάν θα το αποδεχθούν», ανέφερε.

Η Κομισιόν προτείνει, επίσης, βαθύτερη σταδιακή ενσωμάτωση των υποψήφιων χωρών πριν από την πλήρη ένταξη, σε τομείς όπως η ενέργεια, οι μεταφορές, η τεχνολογία, η ασφάλεια και η άμυνα, υπό την προϋπόθεση μεταρρυθμίσεων και «στρατηγικής ευθυγράμμισης» με την Ε.Ε. Η διαδικασία θα είναι υπό όρους και αναστρέψιμη.

«Η σταδιακή ενσωμάτωση δεν αποτελεί υποκατάστατο της πλήρους ιδιότητας μέλους», τόνισε η Κος. «Είναι ο επιταχυντής της διεύρυνσης».

Ιδιαίτερη περίπτωση αποτελεί η Ουκρανία, καθώς το μέγεθος και η υψηλή παραγωγικότητα του αγροτικού της τομέα οδηγούν την Κομισιόν να προτείνει ειδικές ρυθμίσεις που θα μπορούσαν να περιορίζουν σημαντικά τη χρηματοδοτική στήριξη και την πρόσβαση στην ευρωπαϊκή αγορά για ευαίσθητα αγροτικά προϊόντα.

Η Κος ξεκαθάρισε, πάντως, ότι αυτό δεν σημαίνει αποκλεισμό από την Κοινή Αγροτική Πολιτική: «Η Ουκρανία μπορεί να γίνει μέλος της Ε.Ε. και μπορεί να γίνει μέρος της ευρωπαϊκής αγροτικής πολιτικής», είπε, διευκρινίζοντας ότι οι όροι συμμετοχής της θα αποτελέσουν αντικείμενο διαπραγμάτευσης.