Η μάχη για τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ έχει εξελιχθεί σε ένα από τα κεντρικά μέτωπα του πολέμου με το Ιράν. Τους τελευταίους μήνες, τόσο η Τεχεράνη όσο και οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν υποστηρίξει ότι έχουν το πάνω χέρι στη στρατηγικής σημασίας θαλάσσια οδό, με τις αντικρουόμενες δηλώσεις των δύο πλευρών να δημιουργούν σύγχυση ως προς το ποιος πραγματικά ελέγχει την κατάσταση.

Τα διαθέσιμα στοιχεία, ωστόσο, τα οποία επικαλείται σε δημοσίευμά του το CNN, δείχνουν ότι αυτή τη στιγμή οι ΗΠΑ κερδίζουν έδαφος, με το αμερικανικό Πολεμικό Ναυτικό να περιπολεί στα Στενά και το Ιράν να χάνει σημαντικό μέρος του ελέγχου που ασκούσε στην περιοχή.

Σύμφωνα με την εταιρεία αναλύσεων Kpler, η οποία παρακολουθεί την κίνηση των πλοίων μέσω αναμεταδοτών και δορυφορικών δεδομένων, περισσότερο από το 80% των διελεύσεων από τα Στενά του Ορμούζ τις τελευταίες δύο εβδομάδες πραγματοποιήθηκε μέσω της διαδρομής του Ομάν – ενός διαύλου ναυσιπλοΐας που έχει εγκριθεί από τον ΟΗΕ και στον οποίο αντιτίθεται σθεναρά η Τεχεράνη.

Το Ιράν, που έχει δηλώσει ότι ελέγχει τα Στενά, έχει επιτεθεί σε δεκάδες πλοία τα οποία επιχείρησαν να κινηθούν μέσω της βόρειας ακτής του Ομάν. Παρά τον κίνδυνο, όμως, το τελευταίο διάστημα τα περισσότερα εμπορικά πλοία επιλέγουν να αγνοούν τις απαιτήσεις της Τεχεράνης και να περνούν από τη συγκεκριμένη διαδρομή, βασιζόμενα στις διαβεβαιώσεις ότι θα προστατεύονται από τις αμερικανικές ναυτικές δυνάμεις.

«Φαίνεται ολοένα και περισσότερο ότι το Ιράν έχει χάσει, τουλάχιστον εν μέρει, τον έλεγχο των Στενών», δήλωσε ο Χομαγιούν Φαλακσαχί, επικεφαλής ανάλυσης πετρελαίου της Kpler.

Η μεγάλη αλλαγή μέσα σε έναν μήνα

Η σημερινή εικόνα απέχει σημαντικά από εκείνη που επικρατούσε μόλις πριν από έναν μήνα, όταν η Kpler κατέγραφε σχεδόν μηδενική ναυτιλιακή κίνηση μέσω της διαδρομής του Ομάν.

Η απότομη μείωση της κυκλοφορίας στη διαδρομή που προτιμά το Ιράν, έχει στερήσει από την Τεχεράνη τη δυνατότητα να επιβάλλει τέλη διέλευσης στα πλοία, όπως είχε κάνει την άνοιξη.

cnn-χάνει-τον-έλεγχο-στα-στενά-του-ορμούζ-564408802
Πετρέλαιο πάνω από 90 δολάρια με φόντο το αδιέξοδο στο Ορμούζ
Η λήξη του Μνημονίου Κατανόησης μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν θεωρητικά δίνει εκ νέου στην Τεχεράνη τη δυνατότητα να απαιτεί τέλη. Ωστόσο, σύμφωνα με την Kpler, μέχρι στιγμής δεν φαίνεται να έχει καταφέρει να το κάνει στην πράξη.

«Η απαίτηση του Ιράν για είσπραξη τελών είναι κάτι που οι περισσότερες χώρες της Μέσης Ανατολής δεν θέλουν να αποδεχθούν και μέχρι τώρα δεν το κάνουν», δήλωσε ο Νταν Πίκερινγκ, ιδρυτής και επικεφαλής επενδύσεων της Pickering Energy Partners.

«Επομένως, η διαδρομή μέσω Ομάν είναι απολύτως λογική επιλογή».

Η στρατηγική των πετρελαιοπαραγωγών χωρών
Το Κουβέιτ, η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχουν ναυλώσει Very Large Crude Carriers (VLCCs), τα μεγαλύτερα δεξαμενόπλοια μεταφοράς αργού πετρελαίου, προκειμένου να μεταφέρουν φορτία από τον Περσικό Κόλπο μέσω των Στενών του Ορμούζ.

Στη συνέχεια, το πετρέλαιο μεταφορτώνεται σε δεξαμενόπλοια των πελατών έξω από την επικίνδυνη ζώνη, στον Κόλπο του Ομάν, σύμφωνα με τον Αντι Λίποου, πρόεδρο της Lipow Oil Associates.

Για να αποφύγουν τις ιρανικές επιθέσεις, πολλά από τα πλοία απενεργοποιούν τους αναμεταδότες τους, σε ορισμένες περιπτώσεις ακόμη και για εβδομάδες.

Η συγκεκριμένη πρακτική, γνωστή ως «dark traffic», καθιστά δύσκολη την παρακολούθησή τους από υπηρεσίες όπως η Kpler. Ορισμένα μπορούν να εντοπιστούν μέσω δορυφόρων, όμως η καταγραφή τους με τα παραδοσιακά συστήματα γίνεται πολύ δυσκολότερη.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες, από την άλλη, διαθέτουν ισχυρή στρατιωτική παρουσία στην περιοχή και έχουν εικόνα των πλοίων που περνούν από τα Στενά. Τα στοιχεία που παρουσιάζει η Ουάσιγκτον δείχνουν ότι οι ποσότητες πετρελαίου που εξακολουθούν να διακινούνται είναι σημαντικά υψηλότερες από προηγούμενες εκτιμήσεις εμπορικών υπηρεσιών παρακολούθησης.

Ο Αμερικανός υπουργός Ενέργειας Κρις Ράιτ δήλωσε την περασμένη εβδομάδα ότι οι συνολικές ποσότητες πετρελαίου που πέρασαν από τα Στενά ή ακολούθησαν εναλλακτικές διαδρομές έφθασαν περίπου τα 15 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως σε διάστημα μιας εβδομάδας.

Ο αριθμός αυτός πλησιάζει αρκετά τον προπολεμικό μέσο όρο των περίπου 20 εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως.

Τραμπ: «Εχουμε τον απόλυτο έλεγχο»

Τα στοιχεία αυτά οδήγησαν τον Ντόναλντ Τραμπ να δηλώσει τη Δευτέρα (17/08) ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν πλέον «τον απόλυτο έλεγχο των Στενών», έναν ισχυρισμό που έχει επαναλάβει αρκετές φορές κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης.

Η πραγματικότητα, ωστόσο, παραμένει πιο σύνθετη.

Οι συνεχιζόμενες ιρανικές επιθέσεις, σε συνδυασμό με το γεγονός ότι οι ροές πετρελαίου εξακολουθούν να βρίσκονται κάτω από τα προπολεμικά επίπεδα, δείχνουν ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν ελέγχουν πλήρως τα Στενά του Ορμούζ.

Αλλά, όπως επισημαίνει το CNN, ούτε το Ιράν τα ελέγχει πλέον πλήρως.

«Αν στόχος τους είναι να είναι “οι κυρίαρχοι”, θα έλεγα ότι ποτέ δεν είχαν τον απόλυτο έλεγχο», σημείωσε ο Πίκερινγκ.

Κατά την εκτίμησή του, βασικός στόχος της Τεχεράνης είναι περισσότερο η αποτροπή της ναυσιπλοΐας, ώστε να μπορεί να εμφανίζεται ως η δύναμη που ελέγχει τη θαλάσσια οδό.

«Νομίζω ότι εξακολουθούν να έχουν αποτρεπτική ισχύ», πρόσθεσε.

Ωστόσο, εάν πράγματι περνούν από τα Στενά τόσο μεγάλες ποσότητες πετρελαίου όσο υποστηρίζει η Ουάσιγκτον, τότε τόσο η αποτρεπτική ικανότητα όσο και ο βαθμός ελέγχου του Ιράν έχουν σαφώς μειωθεί σε σχέση με έναν ή δύο μήνες νωρίτερα.

Ο παράγοντας Ομάν περιπλέκει ακόμη περισσότερο την εικόνα
Την κατάσταση περιπλέκουν και οι απευθείας συνομιλίες που διεξάγουν Ιράν και Ομάν με στόχο την αποκατάσταση της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας στα Στενά, χωρίς τη συμμετοχή των Ηνωμένων Πολιτειών – μια εξέλιξη που έχει προκαλέσει τη δυσαρέσκεια του Ντόναλντ Τραμπ.

Παραμένει ασαφές πώς οι επαφές αυτές θα επηρεάσουν τόσο τις ροές πετρελαίου όσο και την ισορροπία ελέγχου στη στρατηγική θαλάσσια οδό.

«Ολες τις πληροφορίες και τους τίτλους θα τους αντιμετώπιζα με επιφύλαξη», σημείωσε ο Αντι Λίποου. «Αλλά είναι δίκαιο να πούμε ότι το Ιράν έχει χάσει εν μέρει τον έλεγχο των Στενών».