Επιμέλεια: Αγγελική Σπανού

Μαζί με τα «ήρεμα νερά» φαίνεται πως χάνονται η αισιοδοξία και η προσδοκία για γραμμική εξομάλυνση των ελληνοτουρκικών σχέσεων μέσα στο ευρωπαϊκό πλαίσιο. Δύο έμπειροι πρέσβεις επί τιμή, ο Δημήτρης Καραϊτίδης και ο Αλέξανδρος Μαλλιάς, καταθέτουν τις σκέψεις τους για τη νέα πραγματικότητα που διαμορφώνεται στην εξωτερική πολιτική με την κλιμάκωση του τουρκικού αναθεωρητισμού και τη διαμόρφωση μιας νέας παγκόσμιας τάξης πραγμάτων που απομακρύνεται από το διεθνές δίκαιο. Ο Δ. Καραϊτίδης επισημαίνει την ανάγκη μιας «διορθωτικής επικαιροποίησης, άμεσα, του εθνικού δόγματος στα ελληνοτουρκικά, με πρωτοβουλία της ηγετικής τάξης για εθνική συνεννόηση και συγκρότηση μιας ενιαίας στάσης απέναντι στις “ελλοχεύουσες απειλές”». Ο Αλ. Μαλλιάς διαπιστώνει με απογοήτευση ότι «η Ουάσιγκτον εγκαταλείπει τους φίλους της» και κοιτάζει τη μεγάλη εικόνα: «Οι κοινοβουλευτικές δημοκρατίες της δικής μας Ευρώπης εξαντλούνται σε θεωρητικές συζητήσεις, τα απολυταρχικά αναθεωρητικά καθεστώτα στα ανατολικά της σύνορα (βόρεια και νότια), καθώς και άλλα στο άκρον της ασιατικής ηπείρου επωφελούνται. Εις βάρος γειτόνων τους».

Πιθανότητα σοβαρής κρίσης

Του Δημήτρη Καραϊτίδη*

Η χωροθέτηση από την Αγκυρα δύο θαλάσσιων πάρκων υπό τη δικαιοδοσία της, της εκτός των χωρικών της υδάτων, μεταξύ Σαμοθράκης και Λήμνου και γύρω από το Καστελλόριζο, οδηγεί σε διαπιστώσεις και σκέψεις που είναι σκόπιμο να τονιστούν ιδιαιτέρως.

Μολονότι η σχετική ενέργεια δεν μεταβάλλει το ισχύον συνοριακό καθεστώς, επιβεβαιώνει για πολλοστή φορά και με σαφή τρόπο ότι η Τουρκία συνεχίζει απτόητη να τηρεί απέναντι στην Ελλάδα, και μάλιστα με αδιάπτωτη επιμονή και σταθερότητα, μια προδήλως απειλητική στάση. Πρόκειται για πολιτική στάση αποβλέπουσα σε μια συμπεριφορά απειλών κατά της ακεραιότητας της χώρας μας, με σκοπό την περικοπή της κυριαρχίας της επί του μισού Αιγαίου.

Οτι η πρόσφατη απόφαση εντάσσεται στην πολιτική αυτή προκύπτει αβίαστα από το γεγονός ότι τα πάρκα βρίσκονται εκτός των τουρκικών χωρικών υδάτων, καλύπτουν δυνητικά περιοχές που ανήκουν στην ελληνική δικαιοδοσία, ενώ η ανακήρυξη συμφωνεί κατά το πνεύμα και το περιεχόμενό της με την όλη επεκτατική πολιτική της Αγκυρας. Επομένως, η ελληνική αντίδραση δεν αρκεί να περιοριστεί στην καταγγελτική στηλίτευση της τουρκικής πράξης, αλλά θα πρέπει να επεκταθεί και σε άλλες κινήσεις που θα δείχνουν με έμφαση τον αυθαίρετο και απαράδεκτο χαρακτήρα του τουρκικού μέτρου, όπως π.χ. ενημέρωση της ηγεσίας της Ε.Ε., επαφές με κυβερνήσεις ευρωπαϊκών χωρών, καθώς και σχετική καταγγελία στο επίπεδο του ΟΗΕ.

Πέραν, όμως, όλων αυτών, γίνεται νομίζω προφανές ακόμη και σε όσους αντιμετωπίζουν τις ελληνοτουρκικές σχέσεις με την υπερτροφική ρομαντική αισιοδοξία ότι η στάση μας απέναντι στην Τουρκία χρήζει διορθωτικής επικαιροποίησης. Και ότι είναι αναγκαία η χάραξη νέας πρωτοβουλιακής γραμμής, που θα δείχνει με σαφέστερους τρόπους τη δυσφορία μας, αλλά και την πρόθεση οργανωμένης αποτροπής απέναντι στη διαρκώς απειλούσα γείτονα. Με διαρκή ενδυνάμωση της άμυνας και με μείωση του συχνά υφιστάμενου πνεύματος υπομονετικής ανοχής.

Τα ζητήματα που θέτει η Τουρκία είναι πολύ εύκολο να εξελιχθούν σε σοβαρή κρίση. Για τον λόγο αυτόν επιβάλλεται η επιδίωξη εθνικής συνεννόησης για τη διαμόρφωση ενιαίας στάσης απέναντι στην τουρκική κυνική υπεροψία. Απαιτείται, δηλαδή, η εκπόνηση μιας γραμμής που οπωσδήποτε δεν θα επιδιώκει τη σύγκρουση, αλλά θα περιλαμβάνει ενέργειες που θα τονίζουν πειστικά και με συνέπεια την απόφαση προστασίας της εθνικής μας ακεραιότητας απέναντι σε πράξεις ταπεινωτικού κυνισμού, που αποβλέπουν στον εκφοβισμό μας και συχνά προεξοφλούν ότι οι αντιδράσεις μας θα διέπονται από πνεύμα υποτονικού και ήπιου κατευνασμού.

Ασφαλώς η διαμόρφωση ενός τέτοιου πλαισίου συνεννόησης μπορεί να υπάρξει εφόσον γίνουν οι κατάλληλες κινήσεις από την ηγετική τάξη και εφόσον υπάρξει το προσήκον πνεύμα δραστικής ευαισθητοποίησης απέναντι στις ελλοχεύουσες απειλές. Διότι ο χρόνος πιέζει και ήδη ακούγεται «η βοή των πλησιαζόντων γεγονότων».

* Ο κ. Δημήτρης Καραϊτίδης είναι πρέσβης επί τιμή.

Αι εξ Αγκύρας ειδοί του Αυγούστου

Του Αλέξανδρου Π. Μαλλιά*

«…Τα εν λόγω θαλάσσια πάρκα είναι παράνομα… Πρόκειται για ενέργεια η οποία δεν παράγει κανένα απολύτως έννομο αποτέλεσμα τόσο ως προς τα διεθνή ύδατα, όσο και ως προς τα δικαιώματά μας… Δεν μπορεί να δημιουργήσει τετελεσμένα, ούτε να επηρεάσει καθ’ οιονδήποτε τρόπο δικαιώματα που απορρέουν από το Διεθνές Δίκαιο…». Επιλεγμένο απόσπασμα από την ανακοίνωση του υπουργείου Εξωτερικών της 16ης Αυγούστου.

Αι εξ Αγκύρας ειδοί του Αυγούστου είναι σημαδιακές. Συνέπεσαν με τον εορτασμό της μεγάλης εορτής της Ορθοδοξίας και την υπόμνηση του άνανδρου τορπιλισμού της ειρήνης από τη φασιστική Ιταλία, τότε διεκδικητή «ζωτικού χώρου». Αι εκ Ρώμης ειδοί του Δεκαπενταύγουστου 1940 αποτελούν προφανώς πηγή έμπνευσης για την απολυταρχική μονοκρατορία της Αγκυρας, «πολύτιμο στρατηγικό εταίρο» παρά ταύτα της ευρωπαϊκής και ευρωατλαντικής Δύσης, σύμφωνα με τους κρατικούς πυλώνες και τους θεσμούς της. Ανήμερα τον Δεκαπενταύγουστο.

Η επίσημη ανακοίνωση του «δικού» μου ΥΠΕΞ σε έναν διαφορετικό κόσμο –αν υποθέτουμε ότι υπήρχε– θα αποτελούσε ένα πρώτο βήμα για την ως εκ θαύματος ανατροπή των τετελεσμένων που επιβάλλει η απολυταρχική Τουρκία. Καλογραμμένη είναι. Αλήθεια, όμως, σε ποιον κόσμο απευθύνεται σήμερα; Είναι υπαρκτές οι διακρατικές σχέσεις που διέπονται από το Διεθνές Δίκαιο, τις αρχές του χάρτου των Ηνωμένων Εθνών και τα κείμενα της διαδικασίας του Ελσίνκι; Πού ακριβώς ισχύουν; Ενώ οι κοινοβουλευτικές δημοκρατίες της δικής μας Ευρώπης εξαντλούνται σε θεωρητικές συζητήσεις, τα απολυταρχικά, αναθεωρητικά καθεστώτα στα ανατολικά της σύνορα (βόρεια και νότια) καθώς και άλλα στο άκρον της ασιατικής ηπείρου επωφελούνται. Εις βάρος γειτόνων τους.

Η σημερινή αναποτελεσματική, αντιφατική και σπασμωδική –δυστυχώς για τους ιστορικούς συμμάχους των ΗΠΑ– πολιτική του Λευκού Οίκου επιτείνει τις οικουμενικές επιπτώσεις των λανθασμένων αποφάσεων. Σημερινών αλλά και προηγουμένων ενοίκων του. Η επέμβαση στο Ιράκ το 2003 κατέστησε το πανίσχυρο Ιράν την απόλυτη δύναμη στον ευρύτερη περιοχή. Η άτακτη υποχώρηση των Αμερικανών στο Αφγανιστάν τον Αύγουστο του 2021 ερμηνεύθηκε ως αδυναμία. Η Ουάσιγκτον εγκαταλείπει τους φίλους της.

Μη γελιόμαστε. Η έλλειψη εμπιστοσύνης στους χειρισμούς της Ουάσιγκτον θα ήταν εντονότερη αν δεν υπήρχε ο φόβος. Δασμολογικά ή άλλης μορφής αντίποινα για τους Ευρωπαίους συμμάχους όσο και για τους ηγέτες τους.

Στο εκ Τήνου λιτό μήνυμά του ο υπουργός των Εξωτερικών σημείωσε ότι η Ελλάδα βρίσκεται σήμερα στο απόγειο της ισχύος της. Συμφωνούμε με τη θέση αυτή και προσδοκάμε να αποτελεί τη βάση της πολιτικής εθνικής ασφαλείας της Ελλάδος. Εκτός της επίκλησης του Διεθνούς Δικαίου, σημασία έχει επίσης η βούληση να το υπερασπίζεσαι. Με σύνεση και αποφασιστικότητα.

* Ο κ. Αλέξανδρος Π. Μαλλιάς διετέλεσε πρέσβης της Ελλάδος σε Ουάσιγκτον, Τίρανα και Σκόπια.