Σε διπλωματική αντιπαράθεση μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας για το τουρκολιβυκό μνημόνιο εξελίχθηκε η συνεδρίαση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ με θέμα τις «Αναδυόμενες Τεχνολογίες και τη Θαλάσσια Ασφάλεια», υπό την ελληνική προεδρία.

Ο μόνιμος αντιπρόσωπος της Τουρκίας στον ΟΗΕ, πρέσβης Αχμέντ Γιλντίζ, απαντώντας στις αναφορές του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, υποστήριξε ότι «το Συμβούλιο αυτό δεν είναι δικαστήριο οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών» και πως «ένας χάρτης μπορεί να απεικονίζει έναν ισχυρισμό, αλλά δεν μπορεί να τον κρίνει». Υπερασπίστηκε το τουρκολιβυκό μνημόνιο, ισχυριζόμενος ότι «βρίσκεται σε ισχύ από το 2019», ενώ σημείωσε ότι η πρόσφατη κοινοβουλευτική ενέργεια στη Λιβύη αντανακλά την υποστήριξη του λιβυκού λαού προς αυτό.

Ο Τούρκος μόνιμος αντιπρόσωπος υποστήριξε ότι το μνημόνιο «δεν καθορίζει ούτε προδικάζει τα δικαιώματα κρατών που δεν συμμετέχουν σε αυτό», ενώ αναφερόμενος στα ελληνικά νησιά δήλωσε ότι «η Τουρκία δεν αμφισβητεί την ύπαρξη, τον πληθυσμό ή την κυριαρχία αυτών των νησιών». Οπως ανέφερε, «το νομικό ζήτημα είναι διαφορετικό. Αφορά την επήρεια που πρέπει να αποδίδεται στα νησιά κατά την οριοθέτηση επικαλυπτόμενων θαλάσσιων διεκδικήσεων». Επικαλέστηκε τη διεθνή νομολογία περί μη αυτόματης πλήρους επήρειας των νησιών και υπενθύμισε ότι η Τουρκία δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος στη Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας. Παράλληλα, επανέφερε την πρόταση Ερντογάν για Διάσκεψη της Ανατολικής Μεσογείου, με αναφορά στα δικαιώματα των Τουρκοκυπρίων και της αυτοαποκαλούμενης «ΤΔΒΚ».

Απαντώντας στις τουρκικές αιτιάσεις, η μόνιμη αντιπρόσωπος της Ελλάδας στον ΟΗΕ, πρέσβης Αγλαΐα Μπαλτά, επανέλαβε την ελληνική θέση ότι «η Ελλάδα απορρίπτει κατηγορηματικά το λεγόμενο τουρκολιβυκό μνημόνιο για τη θαλάσσια οριοθέτηση», υπογραμμίζοντας πως «αντιβαίνει τόσο στη γεωγραφία όσο και στο διεθνές δίκαιο». Τόνισε ότι η πρόσφατη φερόμενη επικύρωσή του από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης δεν μπορεί να μεταβάλει τον νομικό του χαρακτήρα ως «άκυρου και ανυπόστατου» και πως «δεν παράγει κανένα έννομο αποτέλεσμα». «Η γεωγραφία δεν μπορεί να αναδιαμορφωθεί. Δεν πρόκειται για σύνθημα», τόνισε, προσθέτοντας ότι «ούτε μπορεί μια συμφωνία μεταξύ δύο κρατών να θίγει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτου κράτους».

Η κ. Μπαλτά υπογράμμισε ακόμη ότι «το διεθνές δίκαιο δεν μπορεί να εφαρμόζεται επιλεκτικά, προκειμένου να εξυπηρετούνται μονομερείς διεκδικήσεις», επικαλούμενη τις συμφωνίες θαλάσσιας οριοθέτησης της Ελλάδας με την Ιταλία και την Αίγυπτο. Απαντώντας στην τουρκική αιτίαση για τη συζήτηση των θαλάσσιων οριοθετήσεων στο Συμβούλιο Ασφαλείας, επισήμανε ότι «ο σεβασμός του Δικαίου της Θάλασσας βρίσκεται στον πυρήνα» της θαλάσσιας ασφάλειας, προσθέτοντας πως «η υπενθύμιση των κανόνων που διέπουν τις θάλασσές μας δεν συνιστά κατάχρηση του Συμβουλίου. Αποτελεί τον ίδιο τον σκοπό του».

Ο Τούρκος μόνιμος αντιπρόσωπος επανήλθε τονίζοντας ότι «απαιτούνται ουσιαστικές διαπραγματεύσεις» και ότι ελπίζει πως θα γίνουν το συντομότερο δυνατό.

Η κ. Μπαλτά, στην τριτολογία της, υπογράμμισε ότι «η Ελλάδα έχει επιδιώξει με συνέπεια σχέσεις καλής γειτονίας με την Τουρκία, βασισμένες στον αμοιβαίο σεβασμό, στο διεθνές δίκαιο και στις αρχές του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών».

«Παραμένουμε προσηλωμένοι στον διάλογο και στην ειρηνική επίλυση των διαφορών, ωστόσο ο ουσιαστικός διάλογος απαιτεί σεβασμό στο διεθνές δίκαιο, στην κυριαρχία και στα κυριαρχικά δικαιώματα», κατέληξε.

Τι είχε πει ο πρωθυπουργός

Νωρίτερα, ο Κυριάκος Μητσοτάκης χαρακτήρισε το τουρκολιβυκό μνημόνιο «κατάφωρη παραβίαση» του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας, τονίζοντας ότι είναι «παράνομο, αυθαίρετο και αντιβαίνει στη γεωγραφία την ίδια».

Οπως επισήμανε, η Ελλάδα και η Λιβύη είναι φυσικοί γείτονες, με αντικείμενες ακτές, και έχουν το δικαίωμα βάσει του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας να οριοθετήσουν τις θαλάσσιες ζώνες τους μέσω συμφωνίας.

«Αντιθέτως, η Τουρκία και η Λιβύη δεν έχουν, επαναλαμβάνω, δεν έχουν αντικείμενες ή παρακείμενες ακτές. Κι όμως, επιχείρησαν να δημιουργήσουν μεταξύ τους ένα τεχνητό θαλάσσιο σύνορο. Αυτό είναι παράλογο. Δεν υπάρχει προηγούμενο, επιτρέψτε μου να το επαναλάβω, δεν υπάρχει προηγούμενο για μια τέτοια διαγώνια οριοθέτηση», υπογράμμισε ο Κυριάκος Μητσοτάκης.

Ο πρωθυπουργός ανέφερε ότι «η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας, με 172 συμβαλλόμενα μέρη και θεμελιώδεις διατάξεις που αντανακλούν κανόνες του εθιμικού Διεθνούς Δικαίου που δεσμεύουν όλα τα κράτη, αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα επιτεύγματα της πολυμέρειας».

«Παρέχει ένα ολοκληρωμένο νομικό πλαίσιο που διέπει τις δραστηριότητες στη θάλασσα, διασφαλίζει την ελευθερία της ναυσιπλοΐας, προστατεύει τα κυριαρχικά δικαιώματα των κρατών και επιτρέπει την ανάπτυξη του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου», πρόσθεσε.

Ο πρωθυπουργός υπογράμμισε, ωστόσο, ότι το Διεθνές Δίκαιο δεν μπορεί να εφαρμόζεται επιλεκτικά και πως οι κανόνες που διέπουν τις θάλασσες δεν μπορούν να τροποποιούνται προκειμένου να εξυπηρετούν τις φιλοδοξίες μεμονωμένων κρατών.

Οπως επισήμανε, αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια εποχή κατά την οποία η θαλάσσια ασφάλεια απειλείται όχι μόνο από μη κρατικούς δρώντες αλλά και από κράτη που περιφρονούν ανοιχτά το Διεθνές Δίκαιο.

Ο πρωθυπουργός αναφέρθηκε επίσης στη συμφωνία οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών μεταξύ Ελλάδας και Αιγύπτου το 2020, χαρακτηρίζοντάς την «υπόδειγμα του τρόπου με τον οποίο γειτονικά κράτη μπορούν να καταλήξουν σε αμοιβαία αποδεκτές λύσεις, σε πλήρη συμφωνία με το Διεθνές Δίκαιο».

«Η Ελλάδα και η Αίγυπτος έχουν αντικείμενες ακτές», επισήμανε, προειδοποιώντας ότι «χωρίς σεβασμό στους κοινούς κανόνες, η Μεσόγειός μας κινδυνεύει να μετατραπεί σε ζούγκλα ανταγωνιστικών διεκδικήσεων και συμφωνιών που εξυπηρετούν ιδιοτελή συμφέροντα».

«Φανταστείτε η Ελλάδα και η Τυνησία να αποφάσιζαν να οριοθετήσουν τις θαλάσσιες ζώνες τους σαν να μην υπήρχαν η Σικελία και η Μάλτα. Θα θεωρούσε κανείς σοβαρά μια τέτοια συμφωνία νόμιμη;», διερωτήθηκε.

Στη συνέχεια, υπογράμμισε ότι «το Διεθνές Δίκαιο είναι απολύτως σαφές: τα νησιά δικαιούνται θαλάσσιες ζώνες, συμπεριλαμβανομένης της υφαλοκρηπίδας και της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης», επικαλούμενος τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας, της οποίας οι σχετικές διατάξεις αντανακλούν κανόνες του εθιμικού Διεθνούς Δικαίου που δεσμεύουν όλα τα κράτη.

«Καμία συμφωνία μεταξύ δύο κρατών δεν μπορεί να στερήσει από ένα τρίτο κράτος τα κυριαρχικά του δικαιώματα. Και καμία διμερής συμφωνία δεν μπορεί να υπερισχύσει του Διεθνούς Δικαίου», τόνισε.

«Το τουρκολιβυκό μνημόνιο, δυστυχώς, παραβιάζει αυτές τις θεμελιώδεις αρχές. Δεν παράγει έννομα αποτελέσματα σε σχέση με τα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας. Και η πρόσφατη επικύρωσή του από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης δεν μπορεί να μετατρέψει ένα παράνομο μνημόνιο σε νόμιμη συμφωνία», ξεκαθάρισε.

Ο πρωθυπουργός επισήμανε ότι «ο παράνομος χαρακτήρας αυτού του μνημονίου έχει αναγνωριστεί σαφώς από τη διεθνή κοινότητα, συμπεριλαμβανομένων και των 27 κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ενωσης, ορισμένα από τα οποία εκπροσωπούνται γύρω από αυτό το τραπέζι».

«Επιτακτική μία παγκόσμια θαλάσσια εκεχειρία»

Συνδέοντας το ζήτημα με τη θαλάσσια ασφάλεια και την περιφερειακή ανάπτυξη, τόνισε ότι το μνημόνιο δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως πρόσχημα για την αμφισβήτηση νόμιμων δραστηριοτήτων ή την παρεμπόδιση στρατηγικών έργων διασυνδεσιμότητας. «Δεν μπορούμε να επιτρέψουμε οι αυθαίρετες θαλάσσιες διεκδικήσεις να μετατραπούν σε εργαλεία παρεμπόδισης της οικονομικής ανάπτυξης και ευημερίας μιας ολόκληρης περιοχής», ανέφερε.

Παράλληλα, καταδίκασε την επίθεση και τη βύθιση εμπορικού φορτηγού πλοίου ιδιοκτησίας ελληνικής εταιρείας στη Μαύρη Θάλασσα, δηλώνοντας πως «η στοχοποίηση της εμπορικής ναυτιλίας είναι απολύτως απαράδεκτη». Επανέλαβε την ανάγκη για «μια παγκόσμια θαλάσσια εκεχειρία», επισημαίνοντας ότι η ανασφάλεια στη θάλασσα διαταράσσει τις εφοδιαστικές αλυσίδες, αυξάνει το κόστος μεταφοράς και ασφάλισης και επιβαρύνει τις τιμές ενέργειας και βασικών αγαθών.

Για τον ρόλο της Ευρώπης, υπογράμμισε ότι «δεν μπορεί να φιλοδοξεί να αποτελεί παγκόσμια οικονομική δύναμη παραμένοντας ταυτόχρονα θεατής, όταν διακυβεύεται η ασφάλεια των εμπορικών της οδών». Αναφέρθηκε στην επιχείρηση «Ασπίδες» και ζήτησε ισχυρότερη ευρωπαϊκή παρουσία στην ασφάλεια της ευρύτερης περιοχής. Στάθηκε επίσης στις δυνατότητες της τεχνητής νοημοσύνης, των δορυφόρων και των προηγμένων αισθητήρων, επισημαίνοντας πως «η τεχνολογία από μόνη της δεν αποτελεί στρατηγική» και ότι απαιτούνται διεθνής συνεργασία, ανταλλαγή πληροφοριών και επενδύσεις.

Ο πρωθυπουργός σημείωσε ότι οι δύο χώρες επιχείρησαν να χαράξουν θαλάσσιο σύνορο μεταξύ τους σαν να μην υπήρχαν τα ελληνικά νησιά που βρίσκονται ανάμεσα στις ακτές τους. «Δεν πρόκειται για ακατοίκητους βράχους στη μέση της θάλασσας. Πρόκειται για ακμάζουσες κοινότητες, με ιστορία αιώνων, δυναμικές οικονομίες, όπου ζουν εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι», είπε.

«Η γεωγραφία δεν μπορεί να ξαναγραφτεί. Και τα κυριαρχικά δικαιώματα δεν μπορούν να διαγραφούν με το να χαράσσονται αυθαίρετες γραμμές σε έναν χάρτη», τόνισε ο κ. Μητσοτάκης.

Κλείνοντας, επαναβεβαίωσε ότι «η Ελλάδα θα παραμείνει σταθερός υπερασπιστής του Διεθνούς Δικαίου και της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας», τονίζοντας συγκεκριμένα ότι «η ελευθερία της ναυσιπλοΐας εξαρτάται από τη θαλάσσια ασφάλεια και η θαλάσσια ασφάλεια εξαρτάται από τον σεβασμό στο Διεθνές Δίκαιο».