Είναι κάτι που συμβαίνει στους περισσότερους από εμάς: μπαίνουμε μέσα σε ένα δωμάτιο και έχουμε ξεχάσει γιατί πήγαμε εκεί. Όσο καθολικό και αν είναι αυτό το φαινόμενο, εξίσου συχνή είναι και η ανησυχία που προκαλεί: Μήπως αναπτύσσω νόσο Αλτσχάιμερ;

Ωστόσο, τα περιστατικά αυτά δεν υποδηλώνουν σχεδόν ποτέ νόσο Αλτσχάιμερ, μια νόσο που εκτιμάται ότι πλήττει 7,2 εκατομμύρια Αμερικανούς ηλικίας 65 ετών και άνω, και χαρακτηρίζεται από προοδευτική απώλεια της μνήμης και δυσκολίες στον λόγο, στην επίλυση προβλημάτων και στη λήψη αποφάσεων.

«Συμβαίνει σε άτομα όλων των ηλικιών», αναφέρει ο δρ Andrew Budson, λέκτορας νευρολογίας στην Ιατρική Σχολή του Χάρβαρντ. «Το παθαίνουμε επειδή αφαιρούμαστε ή επειδή σκεφτόμαστε κάτι άλλο, κι έτσι ξεχνάμε γιατί μπήκαμε σε ένα δωμάτιο – το θυμόμαστε όταν επιστρέψουμε στο σημείο από το οποίο ξεκινήσαμε. Δεν είναι κάτι για το οποίο χρειάζεται να ανησυχείτε».

Πολλά κενά μνήμης είναι απλώς μέρος της γήρανσης και συνήθως δεν σηματοδοτούν κάτι σοβαρό. Το δίλημμα είναι πώς να ξεχωρίσετε την καθημερινή αφηρημάδα από τα πρώιμα σημεία της νόσου Αλτσχάιμερ ή άλλων μορφών άνοιας – η διάκριση αυτή δυσκολεύει πολλούς ανθρώπους. «Πολλοί άνθρωποι που έρχονται στο ιατρείο μου έχουν λανθασμένη αντίληψη σχετικά με το τι είναι φυσιολογικό και τι συνιστά νόσο Αλτσχάιμερ», λέει ο δρ Budson.

Σχετιζόμενη με την ηλικία τάση να ξεχνάτε

Ο δρ Budson συγκρίνει τη μνήμη με ένα σύστημα αρχειοθέτησης. Οι μετωπιαίοι λοβοί του εγκεφάλου λειτουργούν ως «υπάλληλοι αρχείου», συγκεντρώνοντας πληροφορίες από τις καθημερινές δραστηριότητες και επιτρέποντάς μας να τις ανασύρουμε όταν τις χρειαζόμαστε.

Η φυσιολογική γήρανση μπορεί να επηρεάσει τους μετωπιαίους λοβούς, προκαλώντας προβλήματα στην καθημερινή μνήμη. Ανάλογες συνέπειες μπορεί να έχουν και παράγοντες όπως το στρες, η κόπωση, η έλλειψη ύπνου, οι διαταραχές της διάθεσης και διάφορα φάρμακα (όπως τα αντικαταθλιπτικά, οι βενζοδιαζεπίνες, τα φάρμακα για την ακράτεια και τα υπνωτικά χάπια, μεταξύ πολλών άλλων).

Οι δυσλειτουργίες των μετωπιαίων λοβών μπορούν επίσης να οδηγήσουν σε πολλούς τύπους κενών μνήμης, που συνήθως δεν σηματοδοτούν νόσο Αλτσχάιμερ, όπως για παράδειγμα:

• το να ξεχνάτε για λίγο ονόματα ή λεπτομέρειες

• το να τοποθετείτε αντικείμενα σε λάθος σημείο, αλλά να μπορείτε να ανακαλέσετε τη διαδρομή σας για να τα ξαναβρείτε

• το να δυσκολεύεστε περιστασιακά να βρείτε την κατάλληλη λέξη.

«Στη φυσιολογική γήρανση, οι μετωπιαίοι λοβοί δεν λειτουργούν όσο αποδοτικά λειτουργούσαν κάποτε. Έτσι, μπορεί να χρειάζεστε να σας επαναλάβουν περισσότερες φορές τις πληροφορίες ή να χρειάζεστε περισσότερο χρόνο για να τις θυμηθείτε», λέει ο δρ Budson. «Όμως, από τη στιγμή που η πληροφορία αποθηκεύτηκε στη μνήμη σας, μπορείτε τελικά να την ανακαλέσετε, ακόμη και αν χρειαστείτε περισσότερη ώρα ή κάποιο στοιχείο-κλειδί για να τη θυμηθείτε».

Κάτι πιο σοβαρό

Αντιθέτως, ο ιππόκαμπος του εγκεφάλου, τον οποίο ο δρ Budson χαρακτηρίζει ως «ερμάριο αρχειοθέτησης», γενικά δεν επηρεάζεται από τη φυσιολογική γήρανση. Η δομή του, ωστόσο, μπορεί να καταστραφεί από τις πλάκες αμυλοειδούς και τα νευροϊνιδιακά τολύπια ή συμπλέγματα (τις παθολογικές εναποθέσεις της πρωτεΐνης tau στον εγκέφαλο, που είναι χαρακτηριστικές της νόσου Αλτσχάιμερ) που προκαλούν «ταχεία απώλεια μνήμης».

«Στη νόσο Αλτσχάιμερ, ακόμη και αν σας επαναλάβουν την πληροφορία ή σας δώσουν κάποιο στοιχείο-κλειδί, σας είναι αδύνατο να ανακαλέσετε την πληροφορία», διευκρινίζει ο δρ Budson.

Πότε πρέπει να λάβετε μέτρα

Επισκεφθείτε γιατρό αν εμφανίζετε επίμονα ή επιδεινούμενα προβλήματα μνήμης ή αν δυσκολεύεστε να κάνετε πράγματα που κάποτε κάνατε χωρίς δυσκολία. «Αν κάποιος φίλος ή συγγενής σας ανησυχεί για τη μνήμη σας, σίγουρα πρέπει να το ελέγξετε», δηλώνει ο δρ Budson. Ξεκινήστε με μια επίσκεψη στον γιατρό της πρωτοβάθμιας φροντίδας, αλλά «αν αισθάνεστε ότι δεν ανταποκρίνεται στις ανησυχίες σας, ζητήστε μια δεύτερη γνώμη ή δείτε κάποιον που ειδικεύεται σε θέματα μνήμης», συνιστά ο δρ Budson.

Είναι σημαντικό να αξιολογηθείτε νωρίς. Αν αποδειχθεί ότι η απώλεια μνήμης είναι Αλτσχάιμερ, οι θεραπευτικές επιλογές μπορεί να περιλαμβάνουν τις νεότερες τροποποιητικές της νόσου θεραπείες, όπως η λεκανεμάμπη και η δονανεμάμπη, οι οποίες έχουν σχεδιαστεί για να αφαιρούν τις πλάκες αμυλοειδούς από τον εγκέφαλο. «Όσο νωρίτερα ξεκινήσετε τόσο πιο αποτελεσματικές θα είναι, γιατί μπορούν να επιβραδύνουν την έκπτωση της μνήμης», τονίζει ο δρ Budson.

Προβλήματα μνήμης που πρέπει να αναφέρετε

Σκεφτείτε μήπως πρέπει να ενημερώσετε τον γιατρό σας για τους παρακάτω τύπους κενών μνήμης, που μπορεί να υποδηλώνουν άνοια:

• Επαναλαμβάνετε τις ίδιες ερωτήσεις και τις ίδιες ιστορίες, και μάλιστα στην ίδια συζήτηση.

• Χάνεστε σε δρόμους που σας είναι γνώριμοι.

• Εμφανίζετε μια νέα ή επιδεινούμενη τάση να τοποθετείτε συνηθισμένα αντικείμενα σε λάθος σημείο.

• Δυσκολεύεστε να εκτελέσετε εργασίες που σας είναι οικείες.

• Έχετε νεοεμφανιζόμενες δυσκολίες με τις λέξεις στον προφορικό ή γραπτό λόγο, συμπεριλαμβανομένης της δυσκολίας να κατονομάσετε οικεία αντικείμενα.

• Νεοεμφανιζόμενες δυσκολίες στον προγραμματισμό.

• Απόσυρση από επαγγελματικές ή κοινωνικές δραστηριότητες.

• Αλλαγές στη διάθεση ή στην προσωπικότητα, για παράδειγμα αρχίζετε να εμφανίζετε σύγχυση, καχυποψία, φόβο, άγχος ή αναστατώνεστε εύκολα όταν βρίσκεστε εκτός οικείου περιβάλλοντος

• Κακή κρίση, όπως το να εξαπατηθείτε και να χάσετε ένα μεγάλο χρηματικό ποσό.

Σημείωση: Στόχος του περιοδικού Harvard Health Letter είναι να διερμηνεύει ιατρικές πληροφορίες για τον γενικό αναγνώστη με έγκαιρο και ακριβή τρόπο. Το περιεχόμενό του δεν προορίζεται να παρέχει προσωπική ιατρική συμβουλή, η οποία θα πρέπει να λαμβάνεται απευθείας από γιατρό.