Ενας καλός νυχτερινός ύπνος μπορεί να μοιάζει με μια μικρή νίκη, αλλά δεν υπάρχει καμία εγγύηση ότι την επόμενη ημέρα δεν θα «σερνόμαστε». Αν, σύμφωνα με τον γιατρό μας, είμαστε υγιείς κατά τα άλλα, πού μπορεί να οφείλεται αυτή η αναντιστοιχία ανάμεσα στη νυχτερινή ξεκούραση που πετύχαμε και αυτή την ακατανόητη έλλειψη ζωτικότητας;

Ίσως θεωρούμε ότι ο ύπνος είναι το μόνο είδος ανάπαυσης που χρειαζόμαστε. Μπορεί, όμως, να έχουμε έλλειψη σε πολλές άλλες μορφές ξεκούρασης – όλες οι μορφές είναι κρίσιμης σημασίας για την ικανότητά μας να νιώθουμε και να λειτουργούμε όσο το δυνατόν καλύτερα. Στο βιβλίο της Sacred Rest (Ιερή Ανάπαυση) η δρ Saundra Dalton-Smith διατύπωσε την αρχή ότι υπάρχουν επτά τύποι ανάπαυσης, καθένας από τους οποίους στοχεύει σε ένα διαφορετικό έλλειμμα ανάπαυσης.

Πολλοί άνθρωποι πιστεύουν ότι ο ύπνος και η ξεκούραση είναι συνώνυμα. Ωστόσο, θα έπρεπε να επεκτείνουμε την έννοια της ξεκούρασης, έτσι ώστε να περιλαμβάνει την πλήρη επαναφόρτιση, συμφωνεί ο Eric Zhou, αναπληρωτής καθηγητής στο Τμήμα Ιατρικής του Ύπνου στην Ιατρική Σχολή του Χάρβαρντ. Εάν ήδη επιτυγχάνετε τις συνιστώμενες επτά με εννέα ώρες ύπνου καλής ποιότητας κάθε νύχτα, οι περισσότερες ώρες ύπνου δεν θα αντιμετωπίσουν απαραίτητα αυτό που σας αποδυναμώνει, δηλώνει ο Zhou.

«Πολλοί από εμάς αντιλαμβανόμαστε την ανάπαυση μόνο ως σωματική ξεκούραση», εξηγεί ο Zhou. «Ο ύπνος είναι μία μόνο συνιστώσα της σωματικής ανάπαυσης και αποτελεί μια πολύ σημαντική αναζωογονητική λειτουργία, αλλά δεν καλύπτει άλλους τομείς στους οποίους μπορεί κάποιος να έχει έλλειψη».

Αποκατάσταση του σφρίγους

Δείτε παρακάτω πώς εξηγεί ο Zhou τους επτά τύπους ανάπαυσης, καθώς και στρατηγικές που προτείνει για να τους επιτύχετε.

Η ήπια κίνηση είναι ένας τύπος σωματικής ανάπαυσης.

1. Σωματική ανάπαυση. Αισθάνεστε ότι είστε κουρασμένοι, ότι γίνεστε αδέξιοι ή ότι ξεχνάτε πολύ; Μπορεί να χρειάζεστε περισσότερη σωματική ανάπαυση. «Η σημαντικότερη ένδειξη είναι ότι αισθάνεστε το σώμα σας να έχει αδειάσει από καύσιμα», λέει ο Zhou. Ο ύπνος παίζει ασφαλώς σημαντικό ρόλο στην αποκατάσταση της ζωτικότητάς σας – όχι μόνο ο νυχτερινός, αλλά και ο σύντομος μεσημεριανός υπνάκος. Ακόμη και το να ξαπλώσετε απλώς και να ξεκουραστείτε μετράει επίσης. Κάτι που προκαλεί έκπληξη όμως είναι το γεγονός ότι η ήπια κίνηση, όπως οι διατάσεις, η γιόγκα και το περπάτημα, θεωρείται μια ενεργητική μορφή σωματικής ανάπαυσης, η οποία μπορεί να αυξήσει την ενέργειά σας.

«Η απάντηση βρίσκεται στα δύο εντελώς αντίθετα άκρα του φάσματος», λέει ο Zhou. «Κάνοντας πράγματα που περιλαμβάνουν μεγαλύτερη δραστηριοποίηση του σώματος, μπορεί στην πραγματικότητα να αποκτήσετε περισσότερη σωματική ενέργεια».

2. Διανοητική ανάπαυση. Αν νιώθετε ότι οι σκέψεις σας «καλπάζουν» ή ότι δυσκολεύεστε να συγκεντρωθείτε, μπορεί να έχετε εξαντληθεί διανοητικά. «Μπορεί να διαβάζετε την ίδια πρόταση ξανά και ξανά για να την καταλάβετε ή να αδυνατείτε να συγκεντρώσετε το μυαλό σας σε μια επαγγελματική συνάντηση μέσω Zoom», λέει ο Zhou.

Η διανοητική ανάπαυση σας επιτρέπει να ηρεμήσετε τον νου σας από τις συνεχείς σκέψεις, την επίλυση προβλημάτων ή τη συγκέντρωση πληροφοριών. Για να την επιτύχετε, καταγράψτε κάπου, προτού πάτε για ύπνο, αυτά που έχετε να κάνετε, έτσι ώστε να μη συνεχίζουν να απασχολούν το μυαλό σας, ή κάντε διαλογισμό (βλ. «Συμβουλές για διαλογισμό»).

3. Πνευματική ανάπαυση. Εάν αισθάνεστε ότι δεν έχετε στόχο, αν νιώθετε αποστασιοποιημένοι ή αν έχετε κυνική διάθεση, μπορεί να χρειάζεστε μια πνευματική επανεκκίνηση. Η ανάπαυση του πνεύματος, ωστόσο, δεν σημαίνει απαραίτητα μόνο προσευχή· η σύνδεση με κάτι ανώτερο από εσάς μπορεί επίσης να περιλαμβάνει τη φύση ή την κοινότητα, για παράδειγμα μέσω του εθελοντισμού. «Επικεντρωθείτε σε αυτά που σας κάνουν να αισθάνεστε πιο γεμάτοι, πιο συνδεδεμένοι, πιο ολοκληρωμένοι», συνιστά ο Zhou.

4. Αισθητηριακή ανάπαυση. Μήπως έχετε γίνει ευερέθιστοι ή απλώς αισθάνεστε «πτώμα»; Αυτά αποτελούν σημαντικές ενδείξεις ότι το αισθητηριακό σας σύστημα είναι υπερβολικά φορτισμένο. Για επαναφορά, αφήστε στην άκρη τις ηλεκτρονικές συσκευές σας, χαμηλώστε τα φώτα και απολαύστε ένα ήσυχο ή φυσικό περιβάλλον.

«Όταν στεκόμαστε σε μια ουρά για καφέ, αυτόματα πιάνουμε το κινητό μας και αρχίζουμε να ελέγχουμε τα emails μας ή μπαίνουμε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Συνειδητοποιήστε το κόστος που έχει πάνω σας αυτή η συνεχής αισθητηριακή διέγερση και επιτρέψτε στον εαυτό σας να βαρεθεί μια στο τόσο», προτείνει ο Zhou.

5. Δημιουργική ανάπαυση. Το μπλοκάρισμα του συγγραφέα είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα έλλειψης δημιουργικής ανάπαυσης. Άλλες τέτοιες ενδείξεις είναι η αίσθηση ότι έχετε «κολλήσει» ή ότι δεν έχετε έμπνευση, όποιο και αν είναι το επάγγελμά σας. Για να ξαναγεμίσετε τις μπαταρίες σας, περάστε χρόνο θαυμάζοντας έργα τέχνης ή άλλα όμορφα πράγματα ή κάντε κάτι καινούργιο. «Εγώ, ως ερευνητής, μπορεί να πάω σε ένα επιστημονικό συνέδριο όπου θα γνωρίσω καινούργιους ανθρώπους και θα συζητήσω για νέες ιδέες», λέει ο Zhou. «Η δημιουργικότητα μπορεί να τονωθεί με πολλούς τρόπους».

6. Συναισθηματική ανάπαυση. Μπορεί να αισθανόμαστε «αποστραγγισμένοι» όταν φροντίζουμε καθημερινά για τις ανάγκες άλλων ανθρώπων (π.χ., αν έχουμε μικρά παιδιά) ή μπορεί να βιώνουμε έντονη ταραχή αν φροντίζουμε κάποιον βαριά άρρωστο. Όποια και αν είναι η συνθήκη, μπορεί να μην είστε σε θέση να εκφράσετε ειλικρινά τα συναισθήματά σας. Ωστόσο, αυτή η δυνατότητα εξωτερίκευσης αποτελεί τον πυρήνα της συναισθηματικής ανάπαυσης.

Για να φορτίσετε ξανά τις μπαταρίες σας, δοκιμάστε να γράψετε τις σκέψεις σας σε ένα ημερολόγιο ή να τις εκμυστηρευθείτε σε έναν έμπιστο φίλο. Θα πρέπει, όμως, επίσης να πάρετε απόφαση ότι ίσως χρειαστεί να περιμένετε να περάσει η στρεσογόνος κατάσταση για να βρείτε πραγματική ανακούφιση. «Η επίλυση της αιτίας μιας συναισθηματικής δυσκολίας είναι συνήθως πιο δύσκολη σε σχέση με το να επιτύχουμε κάποιες από τις άλλες μορφές ανάπαυσης που χρειαζόμαστε», επισημαίνει ο Zhou.

7. Κοινωνική ανάπαυση. Αυτός ο τύπος επικεντρώνεται στην εξισορρόπηση των αλληλεπιδράσεων που σας στερούν ενέργεια με αυτές που γεμίζουν τις μπαταρίες σας. Εάν σας τρομάζουν οι κοινωνικές αλληλεπιδράσεις ή αισθάνεστε μόνοι μέσα σε μια παρέα άλλων ανθρώπων, μάλλον θα ωφεληθείτε από την κοινωνική ανάπαυση. «Βρείτε μια ευκαιρία να μην πείτε ναι στα πράγματα όπου συνήθως λέτε ναι», προτείνει ο Zhou, «και βρείτε τρόπους να δώσετε προτεραιότητα στις ουσιαστικές σχέσεις έναντι των επιφανειακών».

Συμβουλές για διαλογισμό

Ο διαλογισμός –μια πρακτική που ηρεμεί τον νου, ενισχύοντας την ηρεμία και τη διαύγεια– μπορεί να προαγάγει αρκετά είδη ανάπαυσης, συμπεριλαμβανομένης της διανοητικής, της δημιουργικής, της αισθητηριακής και της πνευματικής. ∆είτε πώς μπορείτε να ξεκινήσετε.

Επιλέξτε έναν χώρο χωρίς πολλούς περισπασμούς.

Καθίστε με την πλάτη ίσια. Η καθιστή στάση τείνει να παρέχει τον ιδανικό συνδυασμό συγκέντρωσης και χαλάρωσης.

Τοποθετήστε τα χέρια σας στα γόνατά σας, με τις παλάμες προς τα πάνω ή προς τα κάτω, ή σε θέση προσευχής στο στήθος σας.

Επικεντρωθείτε στην αναπνοή σας. Παρατηρήστε τον φυσικό σας ρυθμό εισπνοής και εκπνοής. Μην προσπαθήσετε να τον αλλάξετε – απλώς παρατηρήστε τον.

Στρέψτε κάπου την προσοχή σας. Ο νους σας μπορεί να περιπλανιέται – αναγνωρίστε απλώς τις σκέψεις σας και επιστρέψτε στην αναπνοή σας ή στις σωματικές σας αισθήσεις.

Ξεκινήστε με το μαλακό. Αρχίστε με δύο έως πέντε λεπτά διαλογισμού κάθε φορά και σταδιακά αυξήστε τον χρόνο ανάλογα με τις προτιμήσεις σας.

Πηγή: Harvard Health Publishing