Αυτό που καθορίζει σε μεγάλο βαθμό τον πολιτισμό είναι η γλώσσα. Και η δική μας γλώσσα είναι η ζωντανή, αόρατη ίνα που συνδέει χωροχρονικά τον πολιτισμό μας. Είναι η ίδια ίνα που ξεκινάει από τα ομηρικά έπη, εξελίσσεται οργανικά μέσα στον χρόνο, μεταμορφώνεται στην Αγία Γραφή και συνεχίζει μέχρι τη νεότερη λογοτεχνία και το σύγχρονο τραγούδι. Αυτή η ίνα συνδέει όλους τους Ελληνες στον πλανήτη. Ο Πλάτων έλεγε ότι ο προφορικός λόγος είναι ο μόνος αυθεντικός τρόπος για την αναζήτηση της αλήθειας. Στη σύγχρονη ψηφιακή εποχή το ραδιόφωνο είναι ο κατεξοχήν ναός του προφορικού λόγου. Παράγει πολιτισμό κάθε λεπτό που βρίσκεται στον αέρα. Ακόμη και οι διαφημίσεις που μεταδίδει αποτυπώνουν τη γλώσσα της εποχής, τις ανάγκες, το χιούμορ και την κοινωνική πραγματικότητα των ανθρώπων. Είναι ο καθρέφτης της καθημερινότητάς μας.

Το ραδιόφωνο στηρίζεται αποκλειστικά στον ήχο και στον λόγο, ενεργοποιώντας τη φαντασία του ακροατή χωρίς να τον καθηλώνει σε μια οθόνη. Αυτή η μοναδικότητα του μέσου το καθιστά αναντικατάστατο, ιδιαίτερα σε περιβάλλοντα όπου η προσοχή του ανθρώπου πρέπει να είναι στραμμένη αλλού. Και ο πιο κρίσιμος, ιστορικός χώρος για το ραδιόφωνο είναι το αυτοκίνητο. Το αυτοκίνητο αποτελεί τον φυσικό χώρο της ραδιοφωνικής ακρόασης. Για δεκαετίες, η οδήγηση συνδέθηκε άρρηκτα με τη συντροφιά, την ενημέρωση και την ψυχαγωγία που προσφέρει η ζωντανή ανθρώπινη φωνή.

Ωστόσο, στην εποχή των έξυπνων οχημάτων, αυτή η σχέση απειλείται. Καθώς οι οδηγοί αποκτούν πρόσβαση στο μέσο μέσα από ψηφιακά ταμπλό με εικονικούς βοηθούς, ο κίνδυνος περιθωριοποίησης του παραδοσιακού ραδιοφώνου είναι ορατός. Η διατήρηση της δωρεάν, καθολικά διαθέσιμης και εύκολα προσβάσιμης ραδιοφωνίας στα οχήματα αποτελεί μια από τις μεγαλύτερες ρυθμιστικές προκλήσεις της εποχής μας. Αυτή πρέπει να αντιμετωπιστεί μέσω συγκεκριμένων ευρωπαϊκών νομοθεσιών της Πράξης για τα Ψηφιακά Δίκτυα (DNA) και της Πράξης για τις Ψηφιακές Αγορές (DMA). Η Πράξη για τα Ψηφιακά Δίκτυα (DNA) είναι κρίσιμη για τη μελλοντική διανομή του ραδιοφώνου. Αν και παρουσιάζεται ως τηλεπικοινωνιακή πρωτοβουλία, οι επιπτώσεις της στο αυτοκίνητο είναι καθοριστικές. Η θεσμική διασφάλιση της συνεχούς διαθεσιμότητας παραδοσιακών δεκτών ραδιοφώνου σε όλα τα συνδεδεμένα οχήματα είναι απολύτως απαραίτητη. Η ύπαρξη των δεκτών αυτών εγγυάται ότι κάθε πολίτης θα έχει δωρεάν, ελεύθερη πρόσβαση σε έγκυρη πληροφορία και ψυχαγωγία, χωρίς την ανάγκη συνδρομών, συμβολαίων κινητής τηλεφωνίας ή σύνδεσης στο Διαδίκτυο. Αυτό προστατεύει τον καταναλωτή από οικονομικούς αποκλεισμούς και διασφαλίζει τη δημοκρατική ανθεκτικότητα.

Στο σύγχρονο αυτοκίνητο, οι οθόνες αφής τείνουν να αντικαταστήσουν κάθε παραδοσιακό χειριστήριο. Η DNA πρέπει να επιβάλει την αποτελεσματική πρόσβαση στο ραδιόφωνο μέσω ενός φυσικού κουμπιού ή μιας εμφανούς εφαρμογής στο ψηφιακό ταμπλό του οχήματος. Αν το ραδιόφωνο «θαφτεί» πίσω από περίπλοκα μενού και ψηφιακές πλατφόρμες τρίτων, η πρόσβαση θα δυσχερανθεί. Η ύπαρξη ενός άμεσου τρόπου επιλογής δεν είναι μόνο ζήτημα ανταγωνισμού, αλλά και ασφάλειας: ο οδηγός πρέπει να βρίσκει τον σταθμό ακαριαία, χωρίς να αποσπάται η προσοχή του από τον δρόμο. Οι εικονικοί βοηθοί, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που λειτουργούν με AI, μετατρέπονται στις βασικές πύλες μέσω των οποίων οι οδηγοί αναζητούν περιεχόμενο φωνητικά μέσα στο αυτοκίνητο. Η Πράξη για τις Ψηφιακές Αγορές (DMA) είναι το εργαλείο που πρέπει να ρυθμίσει αυτό το τοπίο.

Υπάρχει ένα σημαντικό κενό επιβολής, καθώς κανένας πάροχος εικονικών βοηθών δεν έχει ακόμη οριστεί επίσημα ως ρυθμιστής πρόσβασης (gatekeeper) βάσει της DMA. Χωρίς αυτή τη ρύθμιση, υπάρχει κίνδυνος οι τεχνολογικοί κολοσσοί να εφαρμόσουν πρακτικές αυτοπροτίμησης (self-preferencing). Για παράδειγμα, όταν ένας οδηγός ζητάει φωνητικά ένα σταθμό, ο AI βοηθός μπορεί να προωθεί μεροληπτικά τις δικές του επί πληρωμή μουσικές υπηρεσίες, αποκλείοντας ή δυσκολεύοντας την πρόσβαση στους αδειοδοτημένους ραδιοφωνικούς σταθμούς. Η DMA πρέπει να διασφαλίσει δίκαιη, διαφανή και μη διακριτική πρόσβαση.

Ο ρόλος του ραδιοφώνου στο αυτοκίνητο αποδεικνύεται ανεκτίμητος σε περιπτώσεις κρίσεων. Τα επίγεια δίκτυα εκπομπής διαθέτουν μια μοναδική τεχνική ανθεκτικότητα σε σύγκριση με τα δίκτυα κινητής τηλεφωνίας και το Ιντερνετ, τα οποία εύκολα υπερφορτώνονται ή καταρρέουν κατά τη διάρκεια φυσικών καταστροφών. Το ραδιόφωνο στο αυτοκίνητο αποτελεί το πιο αξιόπιστο και άμεσο μέσο για την επικοινωνία εκτάκτου ανάγκης. Επιτρέπει στις Αρχές να καθοδηγήσουν τους οδηγούς και να μεταδώσουν κρίσιμες οδηγίες για την ασφάλειά τους, σώζοντας ζωές όταν κάθε άλλο κανάλι επικοινωνίας έχει σιγήσει. Χαρακτηριστικό παράδειγμα ήταν η κρίση στην Ιβηρική, όπου όταν κατέρρευσαν τα ηλεκτρικά δίκτυα, ο μόνος τρόπος επικοινωνίας των Αρχών με τους πολίτες ήταν το ραδιόφωνο.

Το ραδιόφωνο πρέπει να παραμείνει ελεύθερο, προσβάσιμο και άμεσα αναγνωρίσιμο στο αυτοκίνητο. Η θωράκισή του μέσα από ένα δίκαιο ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο δεν είναι μια απλή τεχνική ή εμπορική αναγκαιότητα. Είναι μια πράξη προστασίας του μιντιακού πλουραλισμού, της δημοκρατικής ανθεκτικότητας και της ζωντανής σύνδεσης με τις ρίζες μας. Οφείλουμε να διασφαλίσουμε ότι το ταμπλό του αυτοκινήτου θα συνεχίσει να εκπέμπει απρόσκοπτα τον πλούτο της ανθρώπινης λαλιάς σε κάθε γωνιά του πλανήτη. Νεκρή γλώσσα είναι αυτή που δεν μιλιέται, όχι αυτή που δεν γράφεται. Ας κρατήσουμε τη γλώσσα μας ζωντανή μέσα στο αυτοκίνητο.

* Ο κ. Κωνσταντίνος Φωτόπουλος είναι πρόεδρος Δ.Σ. της Ενωσης Ιδιοκτητών Ιδιωτικών Ραδιοφωνικών Σταθμών Αττικής και πρόεδρος και CEO της Audiomax A.E.