Ο Σεπτέμβριος σηματοδοτεί παραδοσιακά μια νέα αρχή. Ίσως, όμως, πέρα από την επιστροφή στην καθημερινότητα, να αποτελεί και μια ευκαιρία να απομακρυνθούμε για λίγο από την πίεση της επικαιρότητας και να θέσουμε ένα ευρύτερο ερώτημα: πώς θέλουμε να είναι η Κύπρος σε δέκα χρόνια από σήμερα;

Η δημόσια συζήτηση συχνά εξαντλείται στο επείγον: στην ακρίβεια, στο στεγαστικό, στην υγεία, στην παιδεία και στα προβλήματα της καθημερινότητας. Όλα απαιτούν συγκεκριμένες απαντήσεις. Μια χώρα, όμως, δεν μπορεί να προχωρήσει αντιμετωπίζοντας μόνο την επόμενη κρίση. Χρειάζεται κατεύθυνση, συνέχεια και μια κοινή αντίληψη για το πού επιδιώκει να βρίσκεται την επόμενη δεκαετία.

Πρώτη προϋπόθεση είναι μια ισχυρή και ανταγωνιστική οικονομία, όχι όμως ως αυτοσκοπός. Η ανάπτυξη πρέπει να μεταφράζεται σε πραγματικές ευκαιρίες για τους πολίτες: σε καλά αμειβόμενες θέσεις εργασίας, δυνατότητα επαγγελματικής εξέλιξης και πρόσβαση των νέων ανθρώπων σε αξιοπρεπή κατοικία. Η Κύπρος διαθέτει σημαντικά πλεονεκτήματα — ανθρώπινο δυναμικό, γεωγραφική θέση, συμμετοχή στην Ευρωπαϊκή Ένωση και δυνατότητες στην τεχνολογία, στην ενέργεια, στην έρευνα και στις υπηρεσίες. Το ζητούμενο είναι να τα μετατρέψουμε σε ένα παραγωγικό μοντέλο που θα δημιουργεί ευημερία με ευρύτερο κοινωνικό αποτύπωμα, με στοχευμένα κίνητρα για επενδύσεις σε τομείς υψηλής προστιθέμενης αξίας, απλούστευση της γραφειοκρατίας για νέες επιχειρήσεις και σύνδεση της εκπαίδευσης με τις πραγματικές ανάγκες της αγοράς εργασίας.
Το ίδιο σημαντική είναι η οικοδόμηση ενός σύγχρονου κοινωνικού κράτους. Η δημιουργία του ΓεΣΥ αποτέλεσε μια ιστορική μεταρρύθμιση. Η επόμενη πρόκληση είναι η ποιότητα και η μακροχρόνια βιωσιμότητά του, κάτι που προϋποθέτει διαρκή επένδυση στην πρωτοβάθμια φροντίδα και στο ανθρώπινο δυναμικό, ώστε να μην επαναλάβουμε τα λάθη συστημάτων αλλού που έχουν υποχρηματοδοτηθεί μέχρι κατάρρευσης. Η εμπειρία μου ως γιατρού μού έχει διδάξει ότι πίσω από κάθε αριθμό υπάρχει ένας ασθενής και μια οικογένεια. Η ποιότητα, η αξιοπρέπεια και ο σεβασμός προς τον άνθρωπο πρέπει να παραμένουν τα βασικά κριτήρια κάθε αλλαγής στον τομέα της υγείας και γενικότερα της κοινωνικής πολιτικής.

Ιδιαίτερη βαρύτητα χρειάζεται να δοθεί στο δημογραφικό και στο στεγαστικό. Η δυσκολία των νέων να αποκτήσουν κατοικία, να δημιουργήσουν οικογένεια και να σχεδιάσουν το μέλλον τους στην Κύπρο δεν αποτελεί μόνο κοινωνικό ζήτημα. Αποτελεί μακροπρόθεσμη εθνική πρόκληση. Χρειάζεται συνεκτική πολιτική για τη νέα γενιά, με προσιτή στέγη, στήριξη της οικογένειας, ποιοτικές θέσεις εργασίας και συνθήκες που θα επιτρέπουν στους νέους επιστήμονες να παραμένουν ή να επιστρέφουν στην πατρίδα μας. Προσιτή στέγη δεν είναι σύνθημα· σημαίνει χρηματοδοτικά εργαλεία και κίνητρα που κάνουν εφικτή την απόκτηση πρώτης κατοικίας για ένα νέο ζευγάρι με μέσο εισόδημα, όχι μόνο για όσους διαθέτουν ήδη κεφάλαιο.

Παράλληλα, η παιδεία πρέπει να προετοιμαστεί για έναν κόσμο που αλλάζει με πρωτοφανή ταχύτητα. Η τεχνητή νοημοσύνη και η τεχνολογική εξέλιξη μεταβάλλουν ήδη την αγορά εργασίας. Το σχολείο οφείλει να προσφέρει γνώσεις, αλλά και να καλλιεργεί κριτική σκέψη, δημιουργικότητα, προσαρμοστικότητα, αρχές και κοινωνική συνείδηση. Αυτό σημαίνει, πρακτικά, αναθεώρηση των προγραμμάτων σπουδών, ψηφιακές δεξιότητες από τις πρώτες τάξεις του δημοτικού και συνεχή επιμόρφωση των εκπαιδευτικών, ώστε το σχολείο να μην ακολουθεί τις εξελίξεις με καθυστέρηση δεκαετίας.

Κανένας σχεδιασμός, όμως, για την Κύπρο του 2035 δεν μπορεί να αγνοεί τη μεγαλύτερη εθνική μας εκκρεμότητα: την τουρκική κατοχή και τη συνεχιζόμενη διαίρεση της πατρίδας μας. Το λέω αυτό όχι ως ρητορικό σχήμα, αλλά γιατί το βλέπω καθημερινά: μια γενιά πολιτών μεγαλώνει πλέον χωρίς προσωπική μνήμη μιας ενωμένης Κύπρου. Ο χρόνος δεν λειτουργεί ουδέτερα. Η παγίωση των τετελεσμένων δημιουργεί τον κίνδυνο η διαίρεση να μετατραπεί σταδιακά σε μια αποδεκτή κανονικότητα. Αυτό δεν μπορεί να αποτελέσει το μέλλον της Κύπρου. Και πρέπει να είμαστε ειλικρινείς μεταξύ μας: η αναμονή μιας «ιδανικής» στιγμής για επανεκκίνηση των διαπραγματεύσεων, στην πράξη, συχνά ισοδυναμεί με σιωπηρή αποδοχή του σημερινού αδιεξόδου.
Πιστεύω ότι η επιδίωξη μιας βιώσιμης και λειτουργικής λύσης, στη βάση του συμφωνημένου πλαισίου και των αρχών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, πρέπει να παραμείνει σταθερός στρατηγικός στόχος — όχι επειδή είναι εύκολο, αλλά επειδή η εναλλακτική, η σιωπηρή αποδοχή της διαίρεσης, είναι χειρότερη. Παράλληλα, δεν μπορούμε να περιμένουμε παθητικά μια λύση για να γίνουμε ισχυρότεροι· χρειάζεται συνεχής ενίσχυση της Κυπριακής Δημοκρατίας, αξιοποίηση της ευρωπαϊκής μας ιδιότητας και εμβάθυνση των περιφερειακών και διεθνών συνεργασιών μας. Μια ισχυρότερη Κύπρος, με ουσιαστικό ρόλο στην Ανατολική Μεσόγειο και ισχυρά διεθνή ερείσματα, μπορεί να διεκδικεί με μεγαλύτερη αξιοπιστία και αποτελεσματικότητα την επίτευξη των εθνικών της στόχων.

Η Κύπρος του 2035 θα διαμορφωθεί σε μεγάλο βαθμό από τις επιλογές που κάνουμε σήμερα. Η οικονομία, η υγεία, το δημογραφικό, η παιδεία και το Κυπριακό απαιτούν πολιτικές που υπερβαίνουν τον ορίζοντα μιας κυβερνητικής θητείας ή ενός εκλογικού κύκλου. Απαιτούν συνέχεια, σοβαρότητα και, όπου είναι δυνατόν, ευρύτερες συναινέσεις.

Η ευθύνη της σημερινής πολιτικής γενιάς δεν περιορίζεται επομένως στη διαχείριση της καθημερινότητας. Είναι να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις ώστε η επόμενη γενιά να παραλάβει μια χώρα οικονομικά ισχυρότερη, κοινωνικά δικαιότερη, θεσμικά πιο αξιόπιστη και γεωπολιτικά πιο ασφαλή, διατηρώντας ταυτόχρονα ζωντανή και ουσιαστική την προοπτική τερματισμού της κατοχής και επανένωσης της πατρίδας μας.

Αυτός πρέπει να είναι ο ορίζοντας της Κύπρου του 2035.