Η πρόσφατη ανακοίνωση της ηγεσίας των Χούθι για ναυτικό αποκλεισμό της Σαουδικής Αραβίας δεν ήταν κεραυνός εν αιθρία. Από τον Σεπτέμβριο του 2014, το συγκεκριμένο σιιτικό κίνημα ελέγχει τη βορειοδυτική Υεμένη και κατ’ επέκταση τα στενά του Μπαμπ ελ Μαντέμπ στη νότια έξοδο της Ερυθράς Θάλασσας. Εξαρχής ο ρόλος του μέσα στον λεγόμενο «άξονα της αντίστασης» ήταν εκείνος της στρατηγικής εφεδρείας, που τώρα ενεργοποιείται για να ασκηθεί η μέγιστη δυνατή πίεση στις ΗΠΑ και στους περιφερειακούς συμμάχους τους.

Η απειλή στοχοποίησης πλοίων που μεταφέρουν φορτία από και προς τη Σαουδική Αραβία νομοτελειακά οδηγεί σε μεγάλη απώλεια εσόδων, αυξημένα ασφάλιστρα, σημαντικές καθυστερήσεις στη διακίνηση προϊόντων και τελικά παρακάμψεις μέσω του Ακρωτηρίου της Καλής Ελπίδας. Πολλές ναυτιλιακές εταιρείες έχουν ήδη εκδώσει οδηγίες αποφυγής των λιμανιών της Τζέντας και του Γιανμπού της Σαουδικής Αραβίας που βρίσκονται κατά μήκος της Ερυθράς Θάλασσας. Στην πραγματικότητα, οι Χούθι επιστρέφουν στη στρατηγική υπονόμευσης του καθεστώτος ελεύθερης ναυσιπλοΐας που εφάρμοσαν επιτυχημένα την περίοδο 2023-2025.

Το ξέσπασμα του πολέμου μεταξύ Χαμάς και Ισραήλ, τον Οκτώβριο του 2023, είχε δραματικό αντίκτυπο στην ασφάλεια της Ερυθράς Θάλασσας. Στις 19 Νοεμβρίου του ίδιου έτους, ειδικές δυνάμεις των Χούθι κατέλαβαν ένα ισραηλινής ιδιοκτησίας πλοίο κοντά στο λιμάνι Χοντέιντα της Υεμένης. Μόνο μέσα στο 2024, οι Χούθι ανέλαβαν την ευθύνη για δεκάδες επιθέσεις εναντίον πολεμικών και εμπορικών πλοίων. Το σιιτικό κίνημα διαθέτει ένα οπλοστάσιο που του επιτρέπει να διεξάγει ασύμμετρο πόλεμο μεγάλης διάρκειας και εμβέλειας. Χρησιμοποιεί βαλλιστικούς πυραύλους και πυραύλους κρουζ με δυνατότητα πλήγματος στη γειτονική Σαουδική Αραβία, καθώς και προηγμένα drones ιρανικής τεχνολογίας για επιθέσεις ακριβείας. Επίσης, η πολιτοφυλακή των Χούθι κατέχει αντιπλοϊκούς πυραύλους, θαλάσσιες νάρκες και ταχύπλοα για να πλήξουν εμπορικά πλοία.

Η σχέση των Χούθι με το Ιράν είναι οριζόντια και δεν προσομοιάζει σε εκείνη που έχει η Τεχεράνη με τη Χεζμπολάχ στον Λίβανο. Η ιρανική ηγεσία άρχισε μετά το 2014 να τους παρέχει πολιτική κάλυψη και τεχνολογία πυραύλων και μη επανδρωμένων. Εκτοτε οι Χούθι εμφανίζονται ως μια δύναμη που αντιστέκεται στη Δύση και στο Ισραήλ. Η συμμαχία τους βασίζεται μεν σε ιδεολογική εγγύτητα και κοινή αντίληψη περί απειλών, αλλά τα συμφέροντά τους δεν ταυτίζονται πάντοτε. Αναφορικά ειδικά με τη Σαουδική Αραβία, είναι βέβαιο ότι Χούθι και Τεχεράνη ενίοτε έχουν διαφορετικές προσεγγίσεις.

Σε κάθε περίπτωση, οι οικονομικές συνέπειες από τις ενέργειες των Χούθι θα είναι σημαντικές για την Ευρώπη και την Ελλάδα. Το βασικό πλήγμα αφορά τη ναυτιλία στην Ερυθρά Θάλασσα, όπου η ανασφάλεια αυξάνει το κόστος ασφάλισης και οδηγεί σε παρακάμψεις που αυξάνουν χρόνο και τιμές μεταφοράς. Συνεπώς, αυτή η κρίση θα προκαλέσει αρκετή πίεση στις ευρωπαϊκές αλυσίδες εφοδιασμού.

Η Ελλάδα δύναται να αντιμετωπίσει, έστω μερικώς, τις συνέπειες της εξελισσόμενης κρίσης στην Ερυθρά Θάλασσα, με τρεις τρόπους. Πρώτον, η Αθήνα χρειάζεται να διασφαλίσει την προστασία της ναυτιλίας με μεγαλύτερη συμμετοχή σε διεθνείς αποστολές και συστηματική ανταλλαγή πληροφοριών. Δεύτερον, να αξιοποιήσει την επικείμενη προεδρία της ώστε η Ευρωπαϊκή Ενωση να διαμορφώσει επιτέλους μια ενιαία στρατηγική για ασφαλείς θαλάσσιες οδούς. Τρίτον, να προχωρήσει σε στοχευμένη προσαρμογή με διαφοροποίηση εφοδιαστικών αλυσίδων και έμπρακτη στήριξη της ελληνικής ναυτιλίας. Δυστυχώς, έχουμε μπει πλέον σε αχαρτογράφητα νερά.

Ο κ. Μάνος Καραγιάννης είναι καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας και Reader in International Security στο King’s College London.