Η στεγαστική κρίση στην Κύπρο αποτελεί το προβλέψιμο αποτέλεσμα μιας αγοράς που αφέθηκε να λειτουργεί χωρίς κανόνες και ενός κράτους που περιορίστηκε στον ρόλο του θεατή. Για χρόνια, η στέγαση αντιμετωπίστηκε ως ιδιωτική υπόθεση και όχι ως βασική κοινωνική υποδομή. Σήμερα πληρώνουμε το κόστος αυτής της επιλογής.

Το πρόβλημα πλέον είναι ότι η ίδια η αγορά ακινήτων έχει αποσυνδεθεί από την πραγματική οικονομία και τα εισοδήματα, με αποτέλεσμα οι πολίτες να μην μπορούν να αντέξουν το κόστος στέγασης. Όταν οι τιμές κατοικιών αυξάνονται ταχύτερα από τους μισθούς, τότε δεν μιλάμε για ανάπτυξη, αλλά για αποκλεισμό.

Η Κύπρος διαθέτει όλα τα χαρακτηριστικά μιας αγοράς που πιέζεται ταυτόχρονα από τρεις πλευρές. Χαμηλή προσφορά, αυξημένη εξωτερική ζήτηση και απουσία ενεργού δημόσιας παρέμβασης. Σε αυτό το περιβάλλον, τα νέα ζευγάρια, οι φοιτητές και οι εργαζόμενοι χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος είναι ωσάν να εκτοπίζονται.

Η συζήτηση συχνά εξαντλείται στο αν πρέπει να δοθούν περισσότερα επιδόματα ή χαμηλότοκα δάνεια. Αυτά είναι αναγκαία, αλλά δεν αρκούν. Όσο η προσφορά παραμένει περιορισμένη και η γη αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως αντικείμενο μεγιστοποίησης κέρδους, καμία επιδότηση δεν θα φτάνει.

Γι’ αυτό η άφιξη των εμπειρογνωμόνων του ΟΟΣΑ στην Κύπρο έχει ιδιαίτερη σημασία. Όχι επειδή «θα μας πουν τι να κάνουμε», αλλά επειδή εισάγουν κάτι που λείπει διαχρονικά από τη στεγαστική πολιτική. Δηλαδή, στρατηγικό σχεδιασμό βασισμένο σε δεδομένα. Και η στεγαστική πολιτική χρειάζεται στόχο, μηχανισμό και διάρκεια.

Σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, το κράτος δεν ρυθμίζει απλώς την αγορά, αλλά ενεργεί σε αυτήν. Αξιοποιεί δημόσια γη, συμπράττει με τον ιδιωτικό τομέα, θέτει κοινωνικούς όρους στην ανάπτυξη. Τα μοντέλα συμπράξεων Δημοσίου και Ιδιωτικού Τομέα (PPP) αποτελούν πρακτικό εργαλείο. Μειώνουν το κόστος γης, αυξάνουν την προσφορά και επιτρέπουν την παραγωγή κατοικιών σε ελεγχόμενες τιμές.

Η Κύπρος διαθέτει κρατική γη. Διαθέτει πολεοδομικά εργαλεία. Διαθέτει τον ΚΟΑΓ, ο οποίος μπορεί, αν ενισχυθεί ουσιαστικά, να λειτουργήσει ως φορέας ανάπτυξης και διαχείρισης προσιτής στέγης και όχι απλώς ως διαχειριστής επιδομάτων. Διαθέτει ευρωπαϊκούς πόρους που σήμερα λιμνάζουν ή αξιοποιούνται αποσπασματικά.

Λύσεις υπάρχουν. Το ερώτημα είναι αν υπάρχει πολιτική απόφαση να μετατοπιστεί το βάρος από την παθητική ρύθμιση στην ενεργή παρέμβαση. Η πρόσφατη συζήτηση για φοιτητικές εστίες και η προοπτική ευρωπαϊκής χρηματοδότησης για προσιτή στέγη δείχνουν ότι όταν το ζήτημα τεθεί σωστά, υπάρχουν απαντήσεις. Η δημιουργία νέων εστιών δεν αφορά μόνο τους φοιτητές. Αποσυμπιέζει συνολικά την αγορά ενοικίων. Το ίδιο ισχύει για την αξιοποίηση κλειστών ακινήτων και την ενεργειακή αναβάθμιση παλαιών κατοικιών με υποχρέωση μακροχρόνιας ενοικίασης.

Η στεγαστική κρίση θα λυθεί όταν το κράτος αποφασίσει ότι η στέγη δεν είναι απλώς εμπόρευμα, αλλά ο όρος κοινωνικής σταθερότητας, δημογραφικής ισορροπίας και οικονομικής συνοχής. Αν δεν δράσουμε τώρα, το κόστος δεν θα είναι μόνο οικονομικό. Θα είναι κοινωνικό και πολιτικό. Και τότε, η κρίση δεν θα αφορά μόνο τα ενοίκια και το κόστος ιδιόκτητης κατοικίας. Θα αφορά την ίδια την εμπιστοσύνη των πολιτών στο κράτος.

Ο κ. Χαράλαμπος Πετρίδης είναι πρώην υπουργός Άμυνας, εκτιμητής/σύμβουλος Ακινήτων, υποψήφιος βουλευτής ΔΗΣΥ στην επαρχία Λευκωσίας.