Καθώς η Ε.Ε. επιχειρεί να ισορροπήσει τη δημοσιονομική πειθαρχία και την ανάγκη για αυξημένες επενδύσεις, το δημόσιο χρέος παραμένει καθοριστικός δείκτης σταθερότητας. Το χρέος της Ευρωζώνης διαμορφώθηκε στο 88,5% του ΑΕΠ, με μεγάλες χώρες, όπως η Ιταλία και η Γαλλία, να παραμένουν πάνω από το 110%. Ωστόσο, οι επίσημοι δείκτες δεν αποτυπώνουν το σύνολο των μακροχρόνιων υποχρεώσεων μιας οικονομίας.

Το κυπριακό δημόσιο χρέος έχει μειωθεί εντυπωσιακά, υποχωρώντας κάτω από το 60% του ΑΕΠ, ενώ παρουσιάζει πτωτική τάση. Η εικόνα αυτή οφείλεται στην ικανοποιητική ανάπτυξη, στα υψηλά φορολογικά έσοδα και στην αποτελεσματική διαχείριση χρέους. Όμως, πίσω από αυτή τη θετική πορεία κρύβεται μια δημοσιονομική στρέβλωση: το κράτος έχει δανειστεί από το Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων (ΤΚΑ) πέραν των €10 δισ., τα οποία, λογιστικά, θεωρούνται ενδοκυβερνητικές υποχρεώσεις.

Aν και θεσμικά επιτρεπτή, η συνεχής άντληση ρευστότητας από το ΤΚΑ υπονομεύει τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα του συνταξιοδοτικού συστήματος, το οποίο ήδη επιβαρύνεται από τη γήρανση του πληθυσμού και την αύξηση του προσδόκιμου ζωής.

Παράλληλα, τα δημόσια οικονομικά αντιμετωπίζουν διαρθρωτικές προκλήσεις: (α) οι δημόσιες δαπάνες αυξάνονται με ταχύτερο ρυθμό από το ονομαστικό ΑΕΠ, δημιουργώντας πιέσεις που δύνανται να ανατρέψουν τη θετική πορεία, (β) οι μισθολογικές δαπάνες του δημόσιου τομέα, ως ποσοστό του προϋπολογισμού, παραμένουν από τις υψηλότερες στην Ε.Ε., ενώ η παραγωγικότητα του κράτους δεν έχει βελτιωθεί ανάλογα, (γ) οι δημόσιες δαπάνες παρουσιάζουν υψηλό βαθμό ανελαστικότητας, και (δ) η αύξηση των φορολογικών εσόδων οφείλεται εν μέρει στον πληθωρισμό και σε έκτακτες οικονομικές δραστηριότητες, γεγονός που υποδηλοί ότι η κυβέρνηση βασίζεται, σε κάποιο βαθμό, σε προσωρινά έσοδα για να χρηματοδοτεί μόνιμες δαπάνες.

Σε αυτό το περιβάλλον, η χώρα μας καλείται να διαχειριστεί το συνολικό της χρέος, από μακροχρόνια οπτική, τις αυξανόμενες δαπάνες και τις διαρθρωτικές της αδυναμίες. Η πραγματική πρόκληση είναι η ενίσχυση της ανθεκτικότητας του οικονομικού μοντέλου, η οποία μπορεί να ενισχυθεί μέσω των πιο κάτω συστάσεων:

α) Διαμόρφωση κατάλληλης επενδυτικής πολιτικής για τα πλεονάσματα του ΤΚΑ και δημιουργία πραγματικού αποθεματικού για σκοπούς ενίσχυσης της διαφάνειας και της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας. Αξιοποίηση σε αυτό το πλαίσιο των δυνατοτήτων που προσφέρει η εγχώρια αγορά για εμπορεύσιμα ομόλογα μακροχρόνιας διάρκειας.

β) Υιοθέτηση δημοσιονομικής στρατηγικής στη βάση κανόνα δαπανών, συνδεδεμένων με την αύξηση του ονομαστικού ΑΕΠ, και εφαρμογή μηχανισμών διόρθωσης σε περίπτωση υπερβάσεων.

γ) Επανεξέταση της μισθολογικής δομής του ευρύτερου δημόσιου τομέα, με βάση την παραγωγικότητα και ψηφιοποίηση διαδικασιών, με στόχο τη μείωση του λειτουργικού κόστους και την αύξηση της παραγωγικότητας.

δ) Επανεξέταση φορολογικών απαλλαγών που δεν έχουν αναπτυξιακό αντίκτυπο, με στόχο την ενίσχυση των εσόδων, χωρίς αύξηση των φορολογικών συντελεστών.

ε) Ενίσχυση της μακροχρόνιας βιωσιμότητας του συνταξιοδοτικού συστήματος μέσω αξιοποίησης των αναλογιστικών μελετών, προσαρμογής εισφορών ή/και ορίων ηλικίας.

στ) Μείωση της εξάρτησης της οικονομίας από κυκλικούς τομείς, όπως τα ακίνητα και προώθηση πράσινων και ψηφιακών επενδύσεων υψηλής προστιθέμενης αξίας.

Ο Ανδρέας Χαραλάμπους και ο Όμηρος Πισσαρίδης είναι οικονομολόγοι και οι απόψεις που εκφράζουν είναι προσωπικές.