Tης ΜΑΡΙΑΣ ΡΙΖΙΩΤΗ

Πόσα μπορεί να χωρέσει μια ζωή; Τις πρώτες ανακαλύψεις, τα πρώτα φιλιά, τους έρωτες, το γέλιο, τις απώλειες, τις επιθυμίες, εκείνες που εκπληρώθηκαν και εκείνες που έμειναν μετέωρες. Όλα όσα μας διαμορφώνουν, συχνά χωρίς να αντιλαμβανόμαστε το αποτύπωμά τους όσο τα ζούμε. Στο «All of it», ο Βρετανός δραματουργός Alistair McDowall αποτυπώνει την ορμή με την οποία βιώνουμε τη ζωή, τη λαχτάρα να τη γνωρίσουμε και να την προλάβουμε, αλλά και την αδυναμία μας να συγκρατήσουμε τον χρόνο που περνά.

Το έργο ανέβηκε για πρώτη φορά το 2020 στο Royal Court του Λονδίνου και το 2023 αποτέλεσε μέρος μιας τριλογίας που ο συγγραφέας ονόμασε «Poems» ([Ποιήματα]). Η γραφή του θυμίζει γλωσσική παρτιτούρα, με αποσπασματικές φράσεις, συνειρμούς, επίμονες επαναλήψεις και απότομα χρονικά άλματα. Η γλώσσα μοιάζει να γεννιέται μπροστά στον θεατή, περνώντας από τους πρώτους ήχους και τις ασύνδετες συλλαβές στη συγκροτημένη σκέψη, για να αποδομηθεί σταδιακά συμβαδίζοντας με τη φθορά του σώματος και του πνεύματος, καθώς ολοκληρώνεται ο κύκλος της ζωής. Το παιδικό «όλοι πεθαίνουν» φανερώνει την πρώτη αγωνιώδη συνειδητοποίηση της θνητότητας, ενώ το επαναλαμβανόμενο «οδηγώντας για τη δουλειά» αποτυπώνει τον καταιγισμό σκέψεων, επαναλήψεων, υποχρεώσεων και προσδοκιών που κατακλύζουν την καθημερινότητα, την ώρα που ο χρόνος κυλά ανεπαίσθητα, παρασύροντας μαζί του χρόνια ζωής.

Στο Κτήριον 53, η Μαρία Ιόλη Καρολίδου υπογράφει τη μετάφραση και τη σκηνοθεσία συνεχίζοντας να συστήνει στο κυπριακό κοινό πρωτότυπα και συχνά πρωτοεμφανιζόμενα έργα της αγγλόφωνης δραματουργίας, επιστρέφοντας, ωστόσο, σε μια οικεία και δοκιμασμένη σκηνική συνθήκη, εκείνη του γυναικείου μονολόγου και της συνεργασίας της με την Αντωνία Χαραλάμπους, η οποία είχε ήδη αποδώσει καρπούς με την «Κίτρινη Ταπετσαρία» (2022).

Η μετάφραση κατορθώνει να ισορροπήσει ανάμεσα στη φυσικότητα του καθημερινού, προφορικού λόγου και στην ποιητικότητα που συχνά υποθάλπει στο πρωτότυπο, χωρίς να χάνει τις πινελιές του ιδιαίτερου αγγλικού χιούμορ, που καθόλου αυτονόητα δεν μεταγράφεται στην ελληνική. Ο λόγος της διατηρεί τη λιτότητα, την αποσπασματικότητα και τις ρυθμικές μεταβολές του κειμένου, προσαρμόζοντάς τα στις εκφραστικές ιδιαιτερότητες της ελληνικής γλώσσας, χωρίς να χάνεται η δομή και το ύφος του έργου.

Η σκηνοθετική ανάγνωση της Καρολίδου δείχνει να αναζητά έναν χώρο (Μαρία Γεωργίου) ισοδύναμο αυτής της ορμητικής γραφής. Στην προσπάθεια να διαμορφωθεί μια πολυεπίπεδη σκηνική γλώσσα που να συνομιλεί με τον λόγο του McDowall, αλλά και να αντιμετωπιστεί η στατικότητα και μονοτονία του μονολογικού κειμένου, επιστρατεύονται πλήθος σκηνικών και οπτικοακουστικών μέσων: βιντεοπροβολές (Γιώργος Αλεξάνδρου), ηχοτοπία (Χριστίνα Γεωργίου), πίνακας σημειώσεων, χρήση μικροφώνου και τηλεβόα ως μορφών σκηνικής στίξης που υπογραμμίζουν τη συναισθηματική βαρύτητα σε κομβικές στιγμές της ζωής της ηρωίδας, η επιλογή του κόκκινου χρώματος σε διαφορετικά σκηνικά αντικείμενα, ίσως, παραπέμποντας στην σταδιακή ανακάλυψη και αφύπνιση του γυναικείου σώματος και της σεξουαλικότητας. Όλα, προσπαθούν να χωρέσουν στην μαύρη μεταλλική κατασκευή, ενώ αποδυναμώνουν το πιο εύστοχο στοιχείο του σκηνικού: τα επαναλαμβανόμενα καθίσματα ενός χώρου αναμονής, τα οποία υποβάλλουν την αίσθηση της προσωρινότητας και διαρκούς μετάβασης από τη μία ηλικία στην επόμενη, και το βίωμα του χώρου ως ενδιάμεσου σταθμού, όπου οι στιγμές διαδέχονται η μία την άλλη, αφήνοντας πίσω τους εμπειρίες και αναμνήσεις. Η πληθώρα αυτή των σκηνικών αντικειμένων, ορισμένα από τα οποία δεν αποκτούν ουσιαστική λειτουργία στη δράση, σε συνδυασμό με τις κατά τόπους υπερβολικά επεξηγηματικές προβολές, δημιουργούν μια αίσθηση σκηνικής φλυαρίας. Η επιλογή αυτή θα μπορούσε, ίσως, να λειτουργήσει πιο αποτελεσματικά αν είχε μεγαλύτερη οικονομία και αφαίρεση, καθώς ο οπτικός υπερτονισμός νοημάτων, ήδη σαφών στον λόγο, περιορίζει την ελευθερία των προσωπικών συνειρμών του θεατή και τον τρόπο που συνδέεται με το κείμενο.

Η Αντωνία Χαραλάμπους, μόνη στη σκηνή, καλείται να αποδώσει αυτή τη συναισθηματική πολυμορφία, αναλαμβάνοντας ένα ιδιαίτερα απαιτητικό ερμηνευτικό εγχείρημα, στο οποίο ανταποκρίνεται με ακρίβεια και συνέπεια. Ο McDowall δίνει μια λακωνική οδηγία: «Να ειπωθεί από έναν ερμηνευτή, γρήγορα». Η Χαραλάμπους αποδίδει με καταιγιστική ταχύτητα έναν αποσπασματικό λόγο υψηλής γλωσσικής δυσκολίας, διατηρώντας την καθαρότητα της άρθρωσης, ενώ παράλληλα κινείται, πηδά, χορεύει και αλλάζει ρούχα και παπούτσια επί σκηνής. Με φωνητικές μεταβολές και διαφορετικά ηχοχρώματα διακρίνει τα πρόσωπα που παρεμβάλλονται στην αφήγηση, χωρίς να καταφεύγει σε συστηματική ρεαλιστική μίμηση των ηλικιών. Η ερμηνεία της διακρίνεται για τον συντονισμό όλων αυτών των εκφραστικών μέσων και την προσεκτική διαχείριση του ρυθμού. Οι παύσεις προσδίδουν βάρος στις απώλειες, ενώ η τελική επιβράδυνση αποκαλύπτει μια διαφορετική, εξίσου συγκινητική εκφραστική δύναμη.

Η κυκλική δομή του κειμένου αποκτά σαφή σκηνική υπόσταση μέσα από τις επιλογές της Καρολίδου. Στην αρχή, φορώντας ένα πράσινο παλτό, η ηρωίδα κινείται διστακτικά, ανακαλύπτοντας για πρώτη φορά τον κόσμο. Στο τέλος, το ξαναφορά. Η κίνηση περιορίζεται, ο λόγος επιβραδύνεται και η μορφή της εμφανίζεται σχεδόν ακίνητη, μέσα σε μια κορνίζα. Μια εικόνα που υπαινίσσεται την εγγύτητα του θανάτου χωρίς να την προσδιορίζει, αφήνοντας στον θεατή την ελευθερία να ολοκληρώσει το νόημά της. Πρόκειται ίσως για την πιο υποβλητική στιγμή μιας σκηνοθεσίας που πετυχαίνει περισσότερο όταν εμπιστεύεται τη δύναμη της υπαινικτικής εικόνας.

Το rushing (βιαστικά), η λέξη με την οποία αρχίζει και τελειώνει το έργο, συμπυκνώνει τόσο την ορμή να βιώσουμε και να προλάβουμε τη ζωή, όσο και την αδυναμία να ανακόψουμε το πέρασμα του χρόνου. Η αρχική αναγνώριση του κόσμου μέσα από τις πρώτες αισθήσεις και λέξεις, μετατρέπεται στο τέλος σε έναν αναστοχασμό της ζωής που προηγήθηκε. Και καθώς ο λόγος γίνεται βραδύτερος, ο απολογισμός αποκτά μια αφοπλιστική απλότητα: «Νομίζω ότι έζησα μια καλή ζωή. Στην πραγματικότητα δεν έχω κάτι να τη συγκρίνω».

Σημείωση: Η Μαρία Ριζιώτη είναι πτυχιούχος Μηχανολόγος Μηχανικός. Έχει παρακολουθήσει μαθήματα θεάτρου στο Θέατρο των Αλλαγών στην Αθήνα και έχει συμμετάσχει σε θεατρικές παραστάσεις. Είναι φοιτήτρια του Μεταπτυχιακού Προγράμματος Θεατρικών Σπουδών του Ανοικτού Πανεπιστημίου Κύπρου.

Επιμέλεια στήλης: Μαρία Χαμάλη, διδάκτωρ Θεατρολογίας, μέλος του ΙΑΤC.

Πληροφορίες

Επόμενες παραστάσεις: Τετάρτη 4 Νοεμβρίου, Δευτέρα 9 Νοεμβρίου, Παρασκευή 13 Νοεμβρίου, Δευτέρα 16 Νοεμβρίου, ώρα 8:00 μ.μ. Κτήριον 53, Αθηνάς 25-27,  εντός των τειχών Λευκωσίας. Συστήνεται για άτομα άνω των 16 ετών.

Εισιτήρια: more.com | 70001384