Χρύσα Λιάγγου

Νέα τετελεσμένα στον ενεργειακό χάρτη της Ανατολικής Μεσογείου επιχειρεί να δημιουργήσει η Aγκυρα, προωθώντας την κατασκευή υποθαλάσσιου αγωγού φυσικού αερίου που θα συνδέει απευθείας την Τουρκία με τα Κατεχόμενα. Αθήνα και Λευκωσία παρακολουθούν στενά τις κινήσεις της τουρκικής πλευράς, εκτιμώντας ότι το έργο υπερβαίνει τα όρια μιας διμερούς ενεργειακής υποδομής και εντάσσεται σε έναν ευρύτερο γεωπολιτικό σχεδιασμό της Τουρκίας για την περιοχή. Η Τουρκία έχει ήδη εκδώσει NAVTEX, με ισχύ έως τις 30 Αυγούστου, για σεισμικές έρευνες στη Μεσόγειο του ερευνητικού σκάφους «Oruc Reis».

Προηγήθηκε, στις 10 Ιουλίου, μνημόνιο συμφωνίας μεταξύ της Τουρκίας και της τουρκοκυπριακής πλευράς για την ανάπτυξη του έργου. Περίπου τέσσερις μήνες νωρίτερα είχαμε το «βέτο» του Ευρωπαϊκού Δικτύου Διαχειριστών Συστημάτων Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας (ENTSO-E) στο τουρκικό σχέδιο για ηλεκτρική διασύνδεση με τα Κατεχόμενα. Με ανακοίνωσή του στις 10 Απριλίου, το ENTSO-E είχε καταστήσει σαφές ότι δεν πρόκειται να εξετάσει προς συμπερίληψη στο δεκαετές πρόγραμμα ανάπτυξης κανένα έργο εφόσον αναπτύσσεται χωρίς τη σύμφωνη γνώμη του κυπριακού διαχειριστή, που αποτελεί τον μόνο αναγνωρισμένο διαχειριστή στην Κυπριακή Δημοκρατία με βάση το ευρωπαϊκό δίκαιο. Παράλληλα, είχε επισημάνει ότι το μόνο έργο ηλεκτρικής διασύνδεσης της Κυπριακής Δημοκρατίας που περιλαμβάνεται στον ευρωπαϊκό σχεδιασμό είναι η διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ (GSI). Μετά την εξέλιξη αυτή, η Αγκυρα επιχειρεί να επιταχύνει τη διασύνδεση μέσω αγωγού φυσικού αερίου. Πρόκειται για ένα έργο το οποίο δεν υπόκειται σε αντίστοιχο θεσμικό έλεγχο από ευρωπαϊκό φορέα και, σύμφωνα με την τουρκική προσέγγιση, μπορεί να προχωρήσει ως διμερής ενεργειακή υποδομή μεταξύ Τουρκίας και τουρκοκυπριακής πλευράς. Σύμφωνα με το τουρκικό υπουργείο Ενέργειας και Φυσικών Πόρων, ο αγωγός φυσικού αερίου θα έχει συνολικό μήκος περίπου 101 χλμ.

Η Αγκυρα φαίνεται, ωστόσο, να εντάσσει το έργο σε έναν ευρύτερο ενεργειακό σχεδιασμό για την Ανατολική Μεσόγειο. Τουρκικά δημοσιεύματα υποστηρίζουν ότι, σε μεταγενέστερο στάδιο, ο αγωγός θα μπορούσε να αποτελέσει τμήμα ενός ευρύτερου διαδρόμου μεταφοράς φυσικού αερίου από την Ανατολική Μεσόγειο προς την Τουρκία και, μέσω αυτής, προς την ευρωπαϊκή αγορά.

Οι τουρκικές κινήσεις έχουν προκαλέσει την έντονη αντίδραση της Λευκωσίας, που υποστηρίζει ότι η ανάπτυξη ενεργειακών έργων χωρίς τη συγκατάθεση της Κυπριακής Δημοκρατίας παραβιάζει τα κυριαρχικά της δικαιώματα. Ανάλογη είναι η προσέγγιση της Αθήνας, η οποία παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις και, σύμφωνα με πληροφορίες, αναμένεται να ζητήσει την παρέμβαση της Ε.E.

Μια πρώτη παρέμβαση προς την ύπατη εκπρόσωπο της Ε.Ε. Κάγια Κάλας έκανε ο ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ Γιάννης Μανιάτης, θέτοντας ζήτημα προστασίας των κυριαρχικών δικαιωμάτων της Κυπριακής Δημοκρατίας και ζητώντας την επιβολή στοχευμένων κυρώσεων.