Υψηλού Επιπέδου Συνέδριο σχετικά με τη Μεταφορά στο εθνικό δίκαιο των Ευρωπαϊκών Οδηγιών σε σχέση με τα Πρότυπα των Φορέων Ισότητας, το οποίο διοργάνωσε το Γραφείο της Επιτρόπου Διοικήσεως και Προστασίας Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, Μαρίας Στυλιανού Λοττίδη, υπό την αρμοδιοτητά της ως Φορέας Ισότητας και Καταπολέμησης των Διακρίσεων σε συνεργασία με το Equinet πραγματοποιήθηκε σήμερα στο πλαίσιο της Κυπριακής Προεδρίας της ΕΕ. Ανάμεσα στους ομιλητές βρέθηκαν εκπρόσωποι ευρωπαϊκών θεσμών και φορέων της κοινωνίας των πολιτών και ακαδημαϊκών.

Η Διάσκεψη πραγματοποιήθηκε στο Συνεδριακό Κέντρο «Φιλοξένια» στη Λευκωσία και αποτέλεσε συνέχεια της συνάντησης και του Εργαστηρίου της Ομάδας Εργασίας του EQUINET «Standards Project for Equality Bodies», οι οποίες πραγματοποιήθηκαν στις 9 Φεβρουαρίου, επίσης στο Συνεδριακό Κέντρο, με αντικείμενο τις εξελίξεις και τις προκλήσεις στη διαδικασία μεταφοράς των δύο Οδηγιών στο εθνικό δίκαιο των Κρατών Μελών της ΕΕ.

Την εναρκτήρια συνεδρία χαιρέτισαν η Επίτροπος Διοίκησης, η κα Anne Gaspard, Συν-Διευθύντρια του EQUINET και ο Υπουργός Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων κ. Μαρίνος Μουσιούττας. Προβλήθηκε, επίσης, βιντεογραφημένο μήνυμα της Ευρωπαίας Επιτρόπου Ισότητας κας Hadja Lahbib. Κύριος ομιλητής στη διάσκεψη ήταν ο κ. Szabolcs Schmidt, Head of Unit, Non-Discrimination: Anti-Racism and Roma Coordination (JUST.D.2), Γενική Διεύθυνση Δικαιοσύνης και Καταναλωτών (DG JUST) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ο οποίος ανέδειξε τη σημασία των νέων Οδηγιών για τα Πρότυπα των Φορέων Ισότητας σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Στη δική της τοποθέτηση η Επίτροπος Διοικήσεως, χαρακτήρισε ιδιαίτερα σημαντικό το γεγονός πως για πρώτη φορά παρουσιάζονται σε πανευρωπαϊκό επίπεδο αυτές οι Οδηγίες, και μάλιστα με τη συμμετοχή, όπως σημείωσε, θεσμών που είτε συνέβαλαν στο σχεδιασμό και τη διαμόρφωση των Οδηγιών, είτε θα κληθούν να τις εφαρμόσουν σε εθνικό επίπεδο ή να ενισχύσουν την παρακολούθησή τους.

Ξεκινώντας, από τις Οδηγίες 1499 του 2024 και 1500 του 2024, η Επίτροπος ανέφερε πως με αυτές δημιουργείται για πρώτη φορά ένα ενιαίο ευρωπαϊκό πλαίσιο ελάχιστων προτύπων για τη λειτουργία των φορέων ισότητας στα κράτη μέλη. Σύμφωνα με την κ. Λοττίδη, στόχος τους είναι η ενίσχυση της ανεξαρτησίας, της αποτελεσματικότητας και της θεσμικής ικανότητας των φορέων αυτών, ώστε να μπορούν να προστατεύουν ουσιαστικά, και όχι απλώς τυπικά ή θεωρητικά, τα άτομα από διακρίσεις.

Ειδικότερα, όπως εξήγησε η Επίτροπος Διοικήσεως, η Οδηγία 1499 του 2024 καλύπτει διακρίσεις λόγω φυλετικής ή εθνοτικής καταγωγής, θρησκείας ή πεποιθήσεων, αναπηρίας, ηλικίας και σεξουαλικού προσανατολισμού, καθώς και την ισότητα ανδρών και γυναικών εκτός του πεδίου της απασχόλησης, δηλαδή σε θέματα κοινωνικής ασφάλιση και πρόσβασης σε αγαθά και υπηρεσίες, ενώ, όπως επεσήμανε, η Οδηγία 1500 του 2024 επικεντρώνεται αποκλειστικά στην ισότητα των φύλων στον τομέα της εργασίας και της απασχόλησης, συμπεριλαμβανομένης της μισθολογικής ισότητας, των συνθηκών εργασίας και της αυτοαπασχόλησης.

Παράλληλα, η κ. Λοττίδη τόνισε πως, με τις Οδηγίες θεσπίζεται υποχρέωση των κρατών μελών να διασφαλίσουν ότι κάθε Φορέας Ισότητας διαθέτει τους «ανθρώπινους, τεχνικούς και οικονομικούς πόρους που είναι αναγκαίοι προκειμένου να εκτελεί όλα τα καθήκοντά του και να ασκεί όλες τις αρμοδιότητές του αποτελεσματικά». «Υποχρεώνει, συνεπώς, τα κράτη να παρέχουν το πλήρες φάσμα πόρων που απαιτούνται για τη λειτουργία των Φορέων Ισότητας, το οποίο περιλαμβάνει επαρκές προσωπικό με κατάλληλες δεξιότητες, προϋπολογισμό ικανό να υποστηρίξει τη λειτουργία όλων των αρμοδιοτήτων τους, καθώς και τις αναγκαίες εγκαταστάσεις, και άλλους τεχνικούς πόρους».

Η υποχρέωση των κρατών μελών

Παράλληλα η Επίτροπος αναφέρθηκε και στην υποχρέωση των κρατών μελών τα οποία, όπως σημείωσε, καλούνται, να διασφαλίσουν τη συστηματική συλλογή ποσοτικών και ποιοτικών δεδομένων, όπως ο αριθμός και το είδος των καταγγελιών, ο χρόνος διεκπεραίωσης υποθέσεων, το επίπεδο πρόσβασης των θυμάτων σε υποστήριξη, καθώς και οι δράσεις πρόληψης και ευαισθητοποίησης.

 Οι δείκτες αυτοί, όπως εξήγησε η κ. Λοττίδη, συνδέονται άμεσα με την υποχρέωση διαφάνειας και λογοδοσίας των φορέων ισότητας και αποσκοπούν όχι μόνο στην παρακολούθηση της συμμόρφωσης με το ενωσιακό δίκαιο, αλλά και στη μέτρηση του πραγματικού κοινωνικού τους αντίκτυπου, ενισχύοντας τη συγκρισιμότητα και τη συνεχή βελτίωση των πολιτικών κατά των διακρίσεων σε επίπεδο ΕΕ.

Όσον αφορά την Κύπρο, η Επίτροπος τόνισε πως από το 2004, οι αρμοδιότητες του Φορέα Ισότητας και Καταπολέμησης των Διακρίσεων ανατέθηκαν στον Επίτροπο Διοικήσεως, ο οποίος έχει τη νομοθετική νομιμοποίηση , είτε αυτεπάγγελτα είτε κατόπιν σχετικών καταγγελιών, να προβαίνει σε παρεμβάσεις, τόσο προς τον δημόσιο όσο και προς τον ιδιωτικό τομέα, για θέματα διάκρισης ή άνισης μεταχείρισης, για λόγους που σχετίζονται με τη φυλή, την εθνική ή εθνοτική καταγωγή, την κοινότητα, την γλώσσα, το χρώμα, την ηλικία, την αναπηρία, τον σεξουαλικό προσανατολισμό, τη θρησκεία, τις πολιτικές ή άλλες πεποιθήσεις και το φύλο. «Παράλληλα, δε, και για σκοπούς ανάδειξης των ζητημάτων της ισότητας και καταπολέμησης των διακρίσεων, μέρος των δράσεων του Φορέα Ισότητας και Καταπολέμησης των Διακρίσεων αφορούν στην ενημέρωση και ευαισθητοποίηση του κοινού, μέσα από την παροχή εκπαιδεύσεων και τη διενέργεια διαλέξεων και παρουσιάσεων σε φορείς του δημόσιου αλλά και ιδιωτικού τομέα».

Έμφαση στην αντιμετώπιση των επιθέσεων κατά ευάλωτων ομάδων του πληθυσμού

Σχετικά με τις επιθέσεις σωματικές και λεκτικές, τις οποίες δέχονται μέλη της ΛΟΑΤΚΙ κοινότητας, όσο και άλλες ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού, όπως οι μετανάστες και οι αιτητές ασύλου, μέσω ακραίου ρατσιστικού λόγου, η κ. Λοττίδη, έκανε αναφορά στην ιδιαίτερη έμφαση η οποία έχει δοθεί για την αντιμετώπιση αυτών. Σύμφωνα με την ίδια, αυτή την περίοδο βρίσκεται σε εξέλιξη Εκστρατεία Ενημέρωσης και Ευαισθητοποιησης κατά της Ρητορικής Μίσους και της Παραπληροφόρησης, μέσω σχετικών μηνυμάτων και αφισών που αναρτήθηκαν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, και εξωτερικές πινακίδες διαφήμισης στους αυτοκινητόδρομους.

Επιπρόσθετα, συνέχισε η κ. Λοττίδη, ο Φορέας Ισότητας έχει πρωτοστατήσει στην ανάδειξη του ζητήματος της σεξουαλικής παρενόχλησης στον χώρο εργασίας, η οποία αποτελεί διάκριση και μία μορφή έμφυλης βίας, τόσο μέσω της υιοθέτησης Κωδίκων στον δημόσιο και ιδιωτικό τομέα , όσο και μέσω της ενημέρωσης των εργαζομένων για τα σχετικά δικαιώματα και υποχρεώσεις τους, καθώς και μέσω εκστρατειών διαφώτισης και ενδυνάμωσης των θυμάτων, με βασικό μήνυμα «Σπάσε τη σιωπή».

«Ευρύτερα, όμως, και για το θέμα της εξάλειψης της βίας κατά των γυναικών, σε όλες τις μορφές της, ο Φορέας Ισότητας έχει αναπτύξει δράσεις που στοχεύουν στην περαιτέρω ευαισθητοποίηση γύρω από τα δικαιώματα των γυναικών και των κοριτσιών και την υπεράσπιση των δικαιωμάτων τους, με σκοπό την καταπολέμησης της έμφυλης βίας και την επίτευξη της ουσιαστικής ισότητας των φύλων. Σχετικές εκστρατείες αφορούσαν την ετοιμασία και διάχυσης σχετικής αφίσας με στόχο την ενδυνάμωση των γυναικών προς την διεκδίκηση των δικαιωμάτων τους».

Σχετικά με τις διακρίσεις λόγω αναπηρίας, η κ. Λοττίδη διαβεβαίωσε πως, εκεί που εντοπίζονται, ο Φορέας Ισότητας εργάζεται συστηματικά για την ανάδειξη των κρατικών υποχρεώσεων και την ανάγκη υιοθέτησης αποτελεσματικών μέτρων που θα διασφαλίζουν πλήρη σεβασμό στην αξιοπρέπεια και τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία.

Πέραν των προαναφερομένων δράσεων, που ανέφερε και σε σχέση με το ειδικότερο ζήτημα στο οποίο αφορά το σημερινό συνέδριο, επισημάνθηκε επίσης ότι:

• Η λειτουργία του Θεσμού του Επιτρόπου Διοικήσεως ως Φορέα Ισότητας χαρακτηρίζεται από πλήρη ανεξαρτησία από την εκτελεστική εξουσία, διασφαλίζοντας ότι οι ενέργειες και οι αποφάσεις του βασίζονται αποκλειστικά στις αρχές της δικαιοσύνης και της ίσης μεταχείρισης και είναι πλήρως απαλλαγμένες από εξωτερικές πιέσεις ή επιρροές.

• Αυτή η ανεξαρτησία έχει επιτρέψει στο Θεσμό να αναγνωριστεί ως ο μοναδικός φορέας ισότητας στη χώρα, και Εθνική Αρχή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων με status A , ο οποίος πληροί πλήρως τα κριτήρια που θέτουν οι αρμόδιοι οργανισμοί για την ανεξαρτησία και την αποτελεσματική προστασία των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.

• Επιπλέον, η συμμετοχή μας στο European Network of Equality Bodies (EQUINET) αναντίλεκτα ενισχύει την δράση και την αποτελεσματικότητα του, μέσα από την ανταλλαγή καλών πρακτικών αλλά και μάσα από την συνεργασία με αντίστοιχους φορείς άλλων κρατών μελών.

Ο Φορέας έχει τη δυνατότητα για:

✓       Τη διερεύνηση καταγγελιών για παραβιάσεις της αρχής της ίσης μεταχείρισης.

✓       Τη διενέργεια ανεξάρτητων και αυτεπάγγελτων ερευνών.

✓       Την έκδοση συστάσεων και την επιβολή διοικητικών κυρώσεων για παραβιάσεις.

«Στη βάση των πιο πάνω, οι απαιτήσεις των νέων Οδηγιών βρίσκουν απόλυτη εφαρμογή στον Φορέα Ισότητας της Κυπριακής Δημοκρατίας, ενώ η ενσωμάτωση των νέων Οδηγιών στο εθνικό δίκαιο αναμένεται να ενδυναμώσει περαιτέρω τη λειτουργία μας. Αυτή η εξέλιξη δεν είναι μόνο σημαντική για την ενίσχυση των δυνατοτήτων του Θεσμού , αλλά και για την αντανάκλαση που θα έχει αυτή η ενδυνάμωση ως προς την ισχυρότερη προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων», ανέφερε.

Στις εργασίες της Διάσκεψης συμμετείχαν εκπρόσωποι ευρωπαϊκών θεσμών και οργανισμών, καθώς και οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, ήτοι, από τον Οργανισμό Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (FRA), το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο για την Ισότητα των Φύλων (EIGE), το European Disability Forum (EDF), το AGE Platform Europe και το ILGA-Europe.

Περαιτέρω, εκπρόσωποι των Φορέων Ισότητας από διάφορα κράτη μέλη μοιράστηκαν εμπειρίες και καλές πρακτικές, συζητώντας τρόπους ενίσχυσης της αποτελεσματικότητας των Φορέων Ισότητας και της προστασίας των ατόμων από διακρίσεις σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο.

Στη διάσκεψη παρέστησαν εκπρόσωποι Φορέων Ισότητας από την πλειονότητα των Κρατών Μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, εκπρόσωποι αρμόδιων Υπουργείων από διάφορες χώρες της ΕΕ, καθώς και αξιωματούχοι και δημόσιοι λειτουργοί της Κυπριακής Δημοκρατίας, εκπρόσωποι της κοινωνίας των πολιτών, δικηγόροι, ακαδημαϊκοί και άλλοι επαγγελματίες που δραστηριοποιούνται στον τομέα της ισότητας και της καταπολέμησης των διακρίσεων.

Η Διάσκεψη ανέδειξε τη σημασία της έγκαιρης, συνεκτικής και ουσιαστικής μεταφοράς των νέων Οδηγιών στο εθνικό δίκαιο, ως καθοριστικού παράγοντα για την ενίσχυση της προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της ίσης μεταχείρισης σε ευρωπαϊκό επίπεδο.