Γράφει ο Βασίλης Νέδος και Μανώλης Κωστίδης

Αντιφατικά μηνύματα εκπέμπει η Αγκυρα, ενώ ο χρόνος για την επανέναρξη των ερευνών για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου μετράει αντίστροφα. Ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ανέφερε πως η «Τουρκία δεν είναι εχθρός της Ελλάδας, αλλά γείτονας και σύμμαχος». Ομως, το τουρκικό υπουργείο Αμυνας διεμήνυσε πως δεν θα δεχθεί πόντιση καλωδίων χωρίς συντονισμό με την Τουρκία, παραπέμποντας στο προηγούμενο της Κάσου με την αναφορά πως «δεν επιτρέπονται μη αδειοδοτημένες δραστηριότητες που αγνοούν τα συμφέροντα της χώρας μας». Από το βήμα του ΟΗΕ ο Κυριάκος Μητσοτάκης, που συναντήθηκε με τον Μπέντζαμιν Νετανιάχου, υπογράμμισε πως δεν είναι αποδεκτές «μονομερείς ενέργειες και απειλές πολέμου».

Μητσοτάκης: Οχι μονομερείς ενέργειες και casus belli

Του Βασίλη Νέδου

Οι απειλές της Τουρκίας, αυτή τη φορά μέσω πηγών του υπουργείου Εθνικής Αμυνας της χώρας, για νέα Κάσο σε περίπτωση που προχωρήσουν τα έργα ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου (Great Sea Interconnector – GSI), χωρίς τον συντονισμό και τη συνεργασία με την Αγκυρα, δεν προκαλούν κάποιου είδους έκπληξη στην Αθήνα. Ωστόσο καθίσταται σαφές ότι η τουρκική πλευρά επιμένει στη σκληρή γραμμή στο συγκεκριμένο ζήτημα, παρά το γεγονός ότι o GSI είναι πλέον ένα κατά πλειοψηφία γαλλικό έργο.

Στην ομιλία του στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ τις πρώτες πρωινές ώρες ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης δεν εισήλθε σε λεπτομέρειες. Ωστόσο υπογράμμισε ότι η Αθήνα επιδιώκει τη συνέχιση του διαλόγου Ελλάδας – Τουρκίας, αλλά στη βάση του σεβασμού του Διεθνούς Δικαίου και των αρχών καλής γειτονίας. Ενώ επανέλαβε και την πάγια ελληνική θέση ότι η Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) αποτελεί το μόνο θεσμικό πλαίσιο για την επίλυση της μοναδικής μακροχρόνιας διαφοράς μεταξύ των δύο χωρών, της οριοθέτησης υφαλοκρηπίδας και αποκλειστικής οικονομικής ζώνης (ΑΟΖ). Ο κ. Μητσοτάκης υπογράμμισε, επίσης, ότι ο ουσιαστικός διάλογος δεν μπορεί να συνυπάρχει με μονομερείς ενέργειες που παραβιάζουν τη διεθνή νομιμότητα ή με απειλές πολέμου για την άσκηση νόμιμων δικαιωμάτων σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο. «Τέτοιες ενέργειες δεν επιλύουν διαφορές, καταλήγουν μόνο να τις επιδεινώνουν. Και ενέχουν τον κίνδυνο υπονόμευσης της σταθερότητας της ευρύτερης περιοχής μας», τόνισε.

Τα 12 ναυτικά μίλια

Η τελευταία αποστροφή του πρωθυπουργού αφορά, βεβαίως, το δικαίωμα της Ελλάδας να επεκτείνει την αιγιαλίτιδα ζώνη της στα 12 ναυτικά μίλια, κάτι το οποίο η Τουρκία έχει περιγράψει ως «αιτία πολέμου» (casus belli) σε περίπτωση που ανακηρυχθεί εντός των ορίων του Αιγαίου Πελάγους. Επί τούτω υπενθυμίζεται ότι τους τελευταίους μήνες ο ελληνικός σχεδιασμός περιλαμβάνει και την επέκταση της αιγιαλίτιδας ζώνης στα 12 ν.μ. στα νότια και στα δυτικά της Κρήτης. Η αναφορά του πρωθυπουργού σε μονομερείς ενέργειες αποτελεί, μεταξύ άλλων, έμμεση αιχμή και στο τουρκολιβυκό μνημόνιο αλλά και στην ανακοινωμένη νομοθετική πρωτοβουλία της «Γαλάζιας Πατρίδας», δηλαδή ενός ιδεολογήματος με επεκτατικό χαρακτήρα.

Ο κ. Μητσοτάκης δεν θα μπορούσε να μην αναφερθεί στο Κυπριακό, ειδικά καθώς λίγες ημέρες νωρίτερα, στη δική του ομιλία, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν κάλεσε για διεθνή αναγνώριση του ψευδοκράτους. Ο κ. Μητσοτάκης υπογράμμισε ότι το ζήτημα εξακολουθεί να αποτελεί δοκιμασία για την αξιοπιστία του ΟΗΕ και την εφαρμογή των ίδιων των αποφάσεών του. Ενώ εξέφρασε τη στήριξη της Ελλάδας στις προσπάθειες του (απερχόμενου) γ.γ. του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες για επανέναρξη ουσιαστικών διαπραγματεύσεων με στόχο την επανένωση της Κύπρου.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης συναντήθηκε χθες με τον Μπέντζαμιν Νετανιάχου στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ. Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός υπογράμμισε τη σημασία της στρατηγικής συνεργασίας Ελλάδας και Ισραήλ για την περιφερειακή σταθερότητα και χαιρέτισε την επιλογή ισραηλινών αμυντικών συστημάτων από την Ελλάδα. [Omer Miron / GPO]

Ο κ. Μητσοτάκης μίλησε για τον κρίσιμο ρόλο της Ελλάδας ως πυλώνα σταθερότητας και γέφυρας μεταξύ Ευρώπης, Ανατολικής Μεσογείου και Μέσης Ανατολής, με έμφαση στην ασφάλεια της ναυσιπλοΐας, στην ενέργεια και στις νέες υποδομές διασυνδεσιμότητας. Η συγκεκριμένη αποστροφή αποτελεί, βεβαίως, έμμεση, πλην σαφή αναφορά σε έργα όπως ο GSI, αλλά και ο GREGY, που διασυνδέει την Ελλάδα και την Ε.Ε. με την Αίγυπτο.

Ο κ. Μητσοτάκης αφιέρωσε επίσης μέρος της ομιλίας του στην πορεία της ελληνικής οικονομίας και στην τεχνητή νοημοσύνη. Τέλος, χθες ο πρωθυπουργός είχε τετ α τετ με τον Μπέντζαμιν Νετανιάχου στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ. Ο κ. Νετανιάχου εστίασε στη σημασία της στρατηγικής συνεργασίας μεταξύ των δύο χωρών για την πεμπορεριφερειακή σταθερότητα, ενώ συνεχάρη την Ελλάδα για την επιλογή ισραηλινών αμυντικών συστημάτων. Κατά πληροφορίες η συζήτηση επικεντρώθηκε στις περιφερειακές εξελίξεις, στη συνεργασία στον ενεργειακό τομέα και στην προώθηση ακόμη μίας τριμερούς συνόδου κορυφής με την Κύπρο.

«Δεν πρόκειται να επιτραπούν μη αδειοδοτημένες δραστηριότητες»

Του Μανώλη Κωστίδη

Κωνσταντινούπολη – Ανταπόκριση. Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν επιχειρεί να ρίξει τους τόνους στα ελληνοτουρκικά και με έμφαση δηλώνει πως «η Τουρκία δεν είναι εχθρός της Ελλάδας». Ο πρόεδρος της Τουρκίας, στο ταξίδι της επιστροφής του από τη Νέα Υόρκη, μίλησε στους δημοσιογράφους και ανέφερε πως στόχος του δεν είναι να ασχοληθεί με την εσωτερική πολιτική της Ελλάδας, αλλά –όπως τόνισε– αυτό που αφορά τη χώρα του είναι τα δικαιώματα και η ασφάλειά της, καθώς και η διατήρηση της ειρήνης και της ηρεμίας στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.

Παράλληλα, όμως, η Αγκυρα λέει πως συνεχίζεται η δέσμευσή της για την προστασία των δικαιωμάτων και των συμφερόντων της που απορρέουν από τις περιοχές όπου –υποστηρίζει πως– εκτείνεται η περιοχή θαλάσσιας δικαιοδοσίας της και η υφαλοκρηπίδα της στην Ανατολική Μεσόγειο, «φωτογραφίζοντας» τις έρευνες για το καλώδιο με την Κύπρο. «Το Μνημόνιο Συνεργασίας για την Οριοθέτηση των Περιοχών Θαλάσσιας Δικαιοδοσίας, που υπογράψαμε με τη Λιβύη, και τα όρια της υφαλοκρηπίδας μας, το οποίο κοινοποιήσαμε στα Ηνωμένα Εθνη στις 18 Μαρτίου 2020, καθορίζει το νομικό μας πλαίσιο σε αυτό το θέμα. Σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, δραστηριότητες όπως η πόντιση καλωδίων ή αγωγών και η επιστημονική έρευνα που πρόκειται να διεξαχθεί στην υφαλοκρηπίδα μας πρέπει να συντονίζονται εκ των προτέρων με τη χώρα μας. Σε αυτό το πλαίσιο, δεν επιτρέπονται μη αδειοδοτημένες δραστηριότητες που αγνοούν τα δικαιώματα και τα συμφέροντα της χώρας μας», αναφέρει το υπουργείο Αμυνας της Τουρκίας.

Παράλληλα, προστίθεται πως «οι δραστηριότητες στρατιωτικοποίησης που διεξάγονται, καθώς και οι δηλώσεις που αποσκοπούν στη νομιμοποίησή τους, δεν μεταβάλλουν την υφιστάμενη νομική κατάσταση. Η προσδοκία μας είναι ότι η Ελλάδα θα απόσχει από τέτοιες δραστηριότητες, που θα μπορούσαν να βλάψουν την ειρήνη και τη σταθερότητα στην περιοχή, και θα τηρήσει τις υποχρεώσεις της που απορρέουν από τις συνθήκες».

Οπως προαναφέρθηκε, ο Ταγίπ Ερντογάν μίλησε εκτενώς για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις στον απόηχο της παρουσίας του στη Νέα Υόρκη, όπου δεν συναντήθηκε με τον Κυριάκο Μητσοτάκη. «Θέλω να το πω αυτό μία φορά με απόλυτη σαφήνεια: η Τουρκία δεν είναι εχθρός της Ελλάδας. Είναι γείτονάς της και σύμμαχός της υπό την ομπρέλα του ΝΑΤΟ. Οι σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών είναι πολύ ευαίσθητες και σημαντικές για να μετατρέπονται σε αντικείμενο προεκλογικής εκμετάλλευσης. Υπ’ αυτό το πρίσμα αντιμετωπίζουμε τις συγκεκριμένες συζητήσεις. Εμείς έχουμε επικεντρωθεί στη δική μας ατζέντα και ασχολούμαστε με τις δικές μας υποθέσεις», ανέφερε μεταξύ άλλων ο Τούρκος πρόεδρος.

Τέλος, η Αγκυρα έστειλε μήνυμα και στην Κυπριακή Δημοκρατία, αναφέροντας πως «οι συνεχιζόμενες εξοπλιστικές δραστηριότητες της “ΕΔΝΚ” (Κυπριακή Δημοκρατία), καθώς και οι στρατιωτικές συνεργασίες που αναπτύσσει με τρίτες χώρες, έχουν χαρακτήρα που μπορεί να επηρεάσει αρνητικά τις εύθραυστες ισορροπίες και το περιβάλλον ασφάλειας στο νησί· τέτοιου είδους βήματα δεν συμβάλλουν στην εδραίωση της εμπιστοσύνης μεταξύ των μερών και στην ειρήνη και τη σταθερότητα στο νησί. Οι ισχυρισμοί πως το σύστημα αεροπορικής άμυνας στην “ΕΔΝΚ” δεν συνιστά άμεση απειλή για τον τουρκοκυπριακό λαό και την “ΤΔΒΚ” δεν μπορούν να αποτελέσουν δικαιολογία για την περιφρόνηση [αγνόηση] της ασφάλειας και των νόμιμων δικαιωμάτων και συμφερόντων του τουρκοκυπριακού λαού».

Σημειωτόν με την προμήθεια των F-35 από τις ΗΠΑ

Η εμπλοκή στο ζήτημα της επιστροφής της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35 φάνηκε με τον πιο επίσημο τρόπο, με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να αναφέρει: «Είχαμε συζητήσει το θέμα αυτό με τον κ. Τραμπ και στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ. Ο ίδιος εξέφρασε θετική βούληση για την επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35. Εμείς πλέον αναμένουμε αυτή η βούληση να μετατραπεί σε συγκεκριμένα βήματα. Συνεχίζουμε τις επαφές μας για το ζήτημα αυτό και πιστεύω ότι θα έχουμε αποτέλεσμα».

Ο πρέσβης των ΗΠΑ στην Αγκυρα Τομ Μπάρακ, πάντως, τόνισε πως υπάρχει το ζήτημα των νόμων των ΗΠΑ και υπενθύμισε το πρόβλημα με το ρωσικό αντιαεροπορικό σύστημα που διαθέτει η Αγκυρα. «Το θέμα των S-400 και εκείνο των F-35 παραμένουν στο τραπέζι των αμερικανοτουρκικών σχέσεων, το Κογκρέσο εξετάζει το ζήτημα, οι σχετικές ρυθμίσεις του αμερικανικού νόμου CAATSA και του NDAA απαιτούν χρόνο», ανέφερε ο κ. Μπάρακ.

Πριν από την αναχώρησή του από τις ΗΠΑ, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν παρέστη στην τελετή υπογραφής της συμφωνίας αγοράς 150 αεροσκαφών Boeing 737 Max από την Turkish Airlines, με τους αναλυτές να τονίζουν πως είναι μια επιπλέον κίνηση από την Αγκυρα στην προσέγγιση των ΗΠΑ.

Εν τω μεταξύ, σοκ έχει προκαλέσει στη γειτονική χώρα το δημοσίευμα της φιλοκυβερνητικής εφημερίδας Yeni Safak που προειδοποιεί τον κ. Ερντογάν με πιθανή ανατροπή του, αν δεν αντιμετωπίσει την κρίση των funds στην Τουρκία που αγγίζει τα 20 δισ. δολάρια, με 500.000 Τούρκους να βλέπουν να εξανεμίζονται τα χρήματά τους. Ο αρθρογράφος της εφημερίδας Eρσίν Τσελίκ έγραψε ότι «εάν οι υπεύθυνοι για την απάτη στο χρηματιστήριο δεν λογοδοτήσουν, η συσσωρευμένη δυσπιστία θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για να αναλάβει τη χώρα μια προσωπικότητα εκτός της πολιτικής σφαίρας, όπως συνέβη στην Ουκρανία». Πολιτικοί αναλυτές παρατηρούν πως το απειλητικό αυτό άρθρο προς τον Ερντογάν γράφτηκε από την εφημερίδα Yeni Safak η οποία ανήκει στον όμιλο Albayrak που υποστηρίζει τον Τούρκο πρόεδρο.