Το φαινόμενο Ελ Νίνιο, που ήδη καταγράφεται στον τροπικό Ειρηνικό, αναμένεται να ενισχυθεί ραγδαία τους επόμενους μήνες, με τον ΟΗΕ και τον Παγκόσμιο Μετεωρολογικό Οργανισμό (WMO) να προειδοποιούν για ένα επεισόδιο «υψηλής έντασης» μεταξύ Ιουλίου και Σεπτεμβρίου.

Το κλιματικό σύστημα, που συνδέεται άμεσα με ακραία καιρικά φαινόμενα σε παγκόσμια κλίμακα, φαίνεται να εισέρχεται σε φάση ταχείας ενίσχυσης, αυξάνοντας σημαντικά τον κίνδυνο καυσώνων, ξηρασιών και έντονων βροχοπτώσεων σε πολλές περιοχές του πλανήτη.

Η προειδοποίηση εντάσσεται στο πρώτο έκτακτο εποχικό δελτίο του WMO, το οποίο περιγράφει ένα σενάριο ταχείας εξέλιξης προς ισχυρό επεισόδιο, το οποίο θα μπορούσε να φτάσει στην τρίτη από τις τέσσερις βαθμίδες έντασης της σχετικής κλίμακας.

Ήδη, σύμφωνα με την επιστημονική κοινότητα, οι συνθήκες Ελ Νίνιο είναι ενεργές στον τροπικό Ειρηνικό και ενισχύονται με ρυθμό υψηλότερο του αναμενόμενου.

Ταχεία ενίσχυση και διεθνείς προειδοποιήσεις

Ο WMO, επικαλούμενος δεδομένα από διεθνή κλιματικά κέντρα, αναφέρει ότι η θέρμανση της επιφάνειας των υδάτων στον κεντρικό και ανατολικό Ειρηνικό αναμένεται να συνεχιστεί, με πιθανές αποκλίσεις που σε ορισμένες περιοχές ενδέχεται να ξεπεράσουν τους +2°C από τον μέσο όρο. Αυτό το εύρημα ενισχύει την πιθανότητα ισχυρού επεισοδίου, με υψηλό βαθμό επιστημονικής βεβαιότητας λόγω της σύγκλισης των μοντέλων πρόγνωσης.

Η γενική γραμματέας του οργανισμού, Σελέστε Σάουλο, υπογράμμισε ότι το φαινόμενο «είναι ήδη παρόν και αναμένεται να ενισχυθεί ταχύτατα», επισημαίνοντας πως θα αυξήσει τον κίνδυνο για ακραία καιρικά γεγονότα, όπως καύσωνες, έντονες βροχοπτώσεις και θαλάσσια θερμά κύματα.

Η αμερικανική υπηρεσία παρατήρησης ωκεανών και ατμόσφαιρας (NOAA) είχε ήδη επιβεβαιώσει από τον Ιούνιο την έναρξη του φαινομένου, το οποίο, σύμφωνα με τα δεδομένα, ξεκίνησε τον Μάιο.

Τι είναι το Ελ Νίνιο και γιατί επηρεάζει τον πλανήτη

Το Ελ Νίνιο (Ελ Νίνιο) αποτελεί τη θερμή φάση του κλιματικού κύκλου ENSO και εμφανίζεται συνήθως κάθε δύο έως επτά χρόνια, με διάρκεια που κυμαίνεται από εννέα έως δώδεκα μήνες.

Κατά τη διάρκειά του, οι θερμοκρασίες στην επιφάνεια του κεντρικού και ανατολικού Ειρηνικού ωκεανού αυξάνονται, προκαλώντας μεταβολές στους ανέμους, τις ατμοσφαιρικές πιέσεις και τα πρότυπα βροχοπτώσεων σε παγκόσμια κλίμακα. Το αποτέλεσμα είναι ένα «ντόμινο» κλιματικών επιδράσεων που μπορεί να επηρεάσει σχεδόν όλες τις ηπείρους.

Σύμφωνα με τον WMO, το φαινόμενο έχει ισχυρή συσχέτιση με την άνοδο της μέσης παγκόσμιας θερμοκρασίας, ιδίως τη χρονιά που ακολουθεί την κορύφωσή του. Δεν είναι τυχαίο ότι η πιο πρόσφατη έντονη εκδήλωση του Ελ Νίνιο (2023–2024) συνέπεσε με τις υψηλότερες θερμοκρασίες που έχουν καταγραφεί ιστορικά.

Το Ελ Νίνιο εντάσσεται στον ευρύτερο κύκλο ENSO (El Niño–Southern Oscillation), ο οποίος περιλαμβάνει και τη ψυχρή φάση La Niña, όταν τα πρότυπα αντιστρέφονται και προκαλούνται διαφορετικά αλλά εξίσου έντονα ακραία φαινόμενα.

Παγκόσμιες επιπτώσεις από καύσωνες έως πλημμύρες

Οι προβλέψεις του WMO δείχνουν ότι η περίοδος Ιουλίου–Σεπτεμβρίου θα χαρακτηρίζεται από αυξημένες πιθανότητες για ακραία καιρικά φαινόμενα σχεδόν σε όλες τις κατοικημένες περιοχές του πλανήτη, με εξαίρεση τις πολικές ζώνες.

Στον τροπικό Ειρηνικό αναμένονται αυξημένες βροχοπτώσεις, ενώ στον τροπικό Ινδικό Ωκεανό, την ινδική υποήπειρο και μεγάλο μέρος της Αυστραλίας προβλέπεται μείωση των βροχοπτώσεων, γεγονός που αυξάνει τον κίνδυνο ξηρασιών.

Στην Αφρική, το φαινόμενο αναμένεται να προκαλέσει έντονη γεωγραφική αντίθεση: περισσότερες βροχές στον βορρά του Κόλπου της Γουινέας, αλλά ξηρασία στο Κέρας της Αφρικής. Στην Αμερική, η Καραϊβική και τμήματα της Κεντρικής και Βόρειας Νότιας Αμερικής ενδέχεται να αντιμετωπίσουν ξηρότερες συνθήκες, ενώ το νοτιοδυτικό τμήμα των ΗΠΑ προβλέπεται να κινηθεί προς πιο υγρό μοτίβο.

Στην Ευρώπη, οι πρώτες εκτιμήσεις δείχνουν έντονη αντίθεση Βορρά–Νότου: περισσότερες βροχοπτώσεις στον Νότο και λιγότερες στον Βορρά, αν και η πρόγνωση για την ήπειρο θεωρείται χαμηλότερης αξιοπιστίας σε σχέση με άλλες περιοχές λόγω της γεωγραφικής της απόστασης από τον Ειρηνικό.

Ένα κλιματικό «ντόμινο» με παγκόσμια επίδραση

Ο WMO εκτιμά ότι η πιθανότητα θερμοκρασιών πάνω από τα φυσιολογικά επίπεδα σε παγκόσμιο επίπεδο είναι «συντριπτική» για την περίοδο Ιουλίου–Σεπτεμβρίου. Παράλληλα, ο Ατλαντικός εμφανίζει επίσης υψηλότερες από το μέσο όρο θερμοκρασίες στην ισημερινή ζώνη, ενισχύοντας τη γενικότερη κλιματική αστάθεια.

Οι επιστήμονες τονίζουν ότι το Ελ Νίνιο δεν δρα απομονωμένα, αλλά αλληλεπιδρά με την ήδη επιβαρυμένη παγκόσμια θερμοκρασία λόγω της κλιματικής αλλαγής, αυξάνοντας την ένταση και τη συχνότητα των ακραίων φαινομένων.

Με δεδομένη την ταχεία ενίσχυση που καταγράφεται ήδη, οι επόμενοι μήνες θεωρούνται κρίσιμοι για την εξέλιξη ενός φαινομένου που έχει τη δυνατότητα να επηρεάσει ταυτόχρονα γεωργία, υδάτινους πόρους, ενεργειακή ζήτηση και υποδομές σε παγκόσμια κλίμακα.