Αντιμέτωπη με ένα από τα πιο δύσκολα καλοκαίρια των τελευταίων ετών βρίσκεται η Ευρώπη, καθώς το κύμα ακραίας ζέστης και παρατεταμένης ξηρασίας έχει μετατρέψει μεγάλες περιοχές της ηπείρου σε «πυριτιδαποθήκη».

Από την Ελλάδα και την Τουρκία έως την Ισπανία, την Πορτογαλία, τη Γαλλία και τα Βαλκάνια, οι πυροσβεστικές δυνάμεις δίνουν μάχη με δεκάδες μεγάλα μέτωπα, ενώ εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι έχουν αναγκαστεί να εγκαταλείψουν σπίτια, ξενοδοχεία και τουριστικές περιοχές.

Η φετινή περίοδος πυρκαγιών έχει ήδη αφήσει πίσω της έναν βαρύ απολογισμό: καμένες εκτάσεις, καταστροφές σε κατοικίες και υποδομές, εκκενώσεις οικισμών και, δυστυχώς, ανθρώπινες απώλειες. Στην Ελλάδα μόνο, τρεις πυροσβέστες έχασαν τη ζωή τους τις προηγούμενες μέρες στη μάχη με τις φλόγες.

Πόλεμος με την πύρινη λαίλαπα

Η εικόνα στα μέτωπα της Δυτικής Ευρώπης θυμίζει πολεμικό τοπίο. Στη Ζιρόντ της δυτικής Γαλλίας, ο διοικητής της πυροσβεστικής Ματιέ Ζομέν, με 26 χρόνια υπηρεσίας, ομολογεί ότι δεν έχει ξαναδεί κάτι παρόμοιο: «Δεν πρόκειται για μια συνηθισμένη φωτιά. Κινείται με πρωτοφανή ταχύτητα, αλλάζοντας κατεύθυνση και ένταση σε δευτερόλεπτα. Δίνουμε μια πραγματική μάχη με τις φλόγες.»

Η πυρκαγιά στη Γαλλία ήταν τόσο τεράστια που έφτασε να επηρεάζει το ίδιο το μικροκλίμα της περιοχής, δημιουργώντας δικές της ριπές ανέμου, κάνοντας στάχτη πάνω από 4.360.000 στρέμματα δάσους.

Την ίδια στιγμή, στην Ισπανία, ο Κάρλος Μπράβο, ιδιοκτήτης παραθαλάσσιου μπαρ στο Σαν Χουάν έξω από τη Μαδρίτη, περιγράφει τη στιγμή της φυγής όταν οι φλόγες κατέστρεψαν την περιοχή: «Όταν πήρα την αστυνομία, μου είπαν ότι δεν μπορεί να έρθει κανείς γιατί όλα τα μέτωπα ήταν ανεξέλεγκτα. Έφυγα την τελευταία στιγμή, όταν οι φλόγες με είχαν πλέον κυκλώσει».

«Εκρηκτικό κοκτέιλ» που ευνοεί τις φωτιές

Οι επιστήμονες εξηγούν ότι οι μεγάλες πυρκαγιές δεν προκαλούνται από έναν μόνο παράγοντα. Είναι το αποτέλεσμα ενός συνδυασμού ακραίων συνθηκών:

• Παρατεταμένοι καύσωνες που ανεβάζουν τη θερμοκρασία σε επίπεδα-ρεκόρ.
• Έλλειψη βροχοπτώσεων, που ξηραίνει τη βλάστηση και μετατρέπει δάση και αγροτικές εκτάσεις σε εύφλεκτη ύλη.
• Ισχυροί άνεμοι, που μπορούν να μετατρέψουν μια μικρή εστία σε ανεξέλεγκτο μέτωπο μέσα σε λίγα λεπτά.
• Υψηλές θερμοκρασίες τη νύχτα, που δεν επιτρέπουν στα οικοσυστήματα να «ανασάνουν» και εμποδίζουν τις προσπάθειες κατάσβεσης.

Το αποτέλεσμα είναι ένα νέο μοντέλο πυρκαγιών με φωτιές που ξεκινούν νωρίτερα μέσα στο καλοκαίρι, διαρκούν περισσότερο και εξαπλώνονται ταχύτερα.

Η Μεσόγειος στην πρώτη γραμμή

Οι χώρες της Μεσογείου βρίσκονται στο επίκεντρο αυτής της πύρινης λαίλαπας, καθώς συνδυάζουν υψηλές θερμοκρασίες, μεγάλες δασικές εκτάσεις και αυξημένη ανθρώπινη δραστηριότητα κοντά σε περιοχές υψηλού κινδύνου.

Η Ελλάδα, η Τουρκία και η Ισπανία αντιμετωπίζουν κάθε χρόνο ολοένα και πιο δύσκολες συνθήκες, με τις πυρκαγιές να μην περιορίζονται πλέον μόνο κατά τους θερινούς μήνες.

Οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι η παραδοσιακή προσέγγιση –η αντιμετώπιση της φωτιάς όταν αυτή ξεσπάσει– δεν επαρκεί πλέον.

Κόκκινος συναγερμός από τη Μεσόγειο έως την Κεντρική Ευρώπη - Οι περιοχές με τον υψηλότερο κίνδυνο πυρκαγιάς

Χάρτης της υπηρεσίας Copernicus αποτυπώνει τον κίνδυνο πυρκαγιάς για το διάστημα από τις 29 Ιουλίου έως τις 5 Αυγούστου, κατανεμημένο σε ζώνες επικινδυνότητας:

• Πολύ ακραίος κίνδυνος: Αφορά μεγάλο τμήμα της Δυτικής και Κεντρικής Ευρώπης, με τη μεγαλύτερη ένταση να εντοπίζεται στη Γαλλία, στο Αλπικό Τόξο (έως τη Βόρεια Ιταλία), καθώς και στις Βρετανικές Νήσους και την Ιρλανδία, αλλά και την Ελλάδα. 
• Ακραίος κίνδυνος: Περιβάλλει τις παραπάνω περιοχές, καλύπτοντας το μεγαλύτερο μέρος της Ιβηρικής Χερσονήσου, τα Βαλκάνια και τμήματα της Βόρειας Αφρικής.
• Πολύ υψηλός κίνδυνος: Επεκτείνεται στη Νότια Σκανδιναβία, καθώς και σε ζώνες της Ανατολικής Ευρώπης και της Βόρειας Αφρικής.
• Υψηλός έως μέτριος κίνδυνος: Εμφανίζεται σε διάσπαρτες περιοχές της Ανατολικής Ευρώπης και στην Τουρκία.
• Χαμηλός κίνδυνος: Διατηρείται συνολικά στα βορειότερα τμήματα της Σκανδιναβίας και σε ορισμένες περιοχές της Βορειοανατολικής Ευρώπης.

Η νέα πραγματικότητα

Οι φετινές πυρκαγιές δείχνουν ότι η Ευρώπη έχει μπει σε μια νέα εποχή φυσικών καταστροφώ. Το ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο πώς θα σβήσουν οι φωτιές, αλλά πώς οι κοινωνίες θα προετοιμαστούν για έναν κόσμο όπου οι συνθήκες που τις προκαλούν γίνονται ολοένα και πιο συχνές. Η φωτιά δεν αποτελεί πια ένα συγκυριακό «καλοκαιρινό φαινόμενο». Είναι μια μόνιμη πρόκληση για την ασφάλεια, την οικονομία και το περιβάλλον της Ευρώπης.

«Δεν είναι θέμα χρημάτων. Δεν είναι θέμα επενδύσεων. Δεν είναι ούτε θέμα πόσο ηρωισμό θα επιδείξουν οι πυροσβέστες», προειδοποιεί ο Ραούλ Κορδέρο Καράσκο, ερευνητής κλίματος στο Πανεπιστήμιο του Γκρόνινγκεν. «Όταν οι συνθήκες φτάνουν στα άκρα που βλέπουμε πλέον στην Ευρώπη, είναι απλά αδύνατο να σταματήσει η φωτιά».