Ενα νέο, ισχυρό πλήγμα στην παγκόσμια οικονομία, με την ανάπτυξη να υποχωρεί ακόμη και στο 1,3%, θα μπορούσε να προκαλέσει η κλιμάκωση του πολέμου μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν, σύμφωνα με τον επικεφαλής οικονομολόγο της Παγκόσμιας Τράπεζας, Ιντερμιτ Γκιλ.

Μιλώντας στο Reuters, ο Γκιλ προειδοποίησε ότι η παρατεταμένη πολεμική σύγκρουση κινδυνεύει να αναζωπυρώσει τον πληθωρισμό, να οδηγήσει τις κεντρικές τράπεζες σε αυξήσεις επιτοκίων και να επιδεινώσει δραματικά τα προβλήματα χρέους των αναπτυσσόμενων οικονομιών.

Η Παγκόσμια Τράπεζα είχε εξετάσει τρία διαφορετικά σενάρια στο πλαίσιο των οικονομικών προβλέψεων που δημοσίευσε τον Ιούνιο. Ωστόσο, σύμφωνα με τον Γκιλ, το δυσμενέστερο από αυτά, το οποίο προϋποθέτει ότι οι εχθροπραξίες θα διαρκέσουν τουλάχιστον έξι μήνες, βρίσκεται ήδη κοντά στο να επαληθευτεί.

Σε αυτή την περίπτωση, ο ρυθμός ανάπτυξης της παγκόσμιας οικονομίας θα μπορούσε να περιοριστεί στο 1,3%, έναντι 2,9% το 2025, ενώ ο γενικός πληθωρισμός διεθνώς εκτιμάται ότι θα εκτιναχθεί στο 4,5%. Οι συνέπειες δεν περιορίζονται στις τιμές του πετρελαίου. Εάν συνεχιστούν οι επιθέσεις και προκληθούν σοβαρές ζημιές στις ενεργειακές υποδομές της Μέσης Ανατολής, οι αναταράξεις θα περάσουν σταδιακά στις μεταφορές, στα τρόφιμα και τελικά στο κόστος δανεισμού.

Η διατάραξη των εξαγωγών λιπασμάτων, ηλίου και θείου πρώτων υλών απαραίτητων για την αγροτική παραγωγή, θα μπορούσε να περιορίσει την προσφορά και να επιδεινώσει την επισιτιστική ανασφάλεια, ιδίως στις φτωχότερες χώρες. Πρόκειται για μια αλυσιδωτή αντίδραση καθώς η άνοδος του ενεργειακού και αγροτικού κόστους περνάει στις τιμές καταναλωτή, η επιτάχυνση του πληθωρισμού ωθεί τα επιτόκια υψηλότερα και οι ακριβότερες χρηματοδοτήσεις πιέζουν ακόμη περισσότερο τις ήδη υπερχρεωμένες οικονομίες.

Ο μεγαλύτερος κίνδυνος χρέους αφορά τις χώρες χαμηλού εισοδήματος, πολλές από τις οποίες δεν έχουν ακόμη ανακάμψει πλήρως από την πανδημία. Η αύξηση των επιτοκίων θα διογκώσει το κόστος εξυπηρέτησής του, αναγκάζοντας τις κυβερνήσεις να αφαιρέσουν πόρους από την εκπαίδευση, την υγεία και άλλες βασικές δημόσιες υπηρεσίες.

«Είναι απλώς ένα ναυάγιο σε αργή κίνηση», ανέφερε χαρακτηριστικά ο Γκιλ, εκτιμώντας ότι απέχουμε ίσως λίγους μήνες από την εμφάνιση των σοβαρότερων συνεπειών. Μέχρι στιγμής δεν έχουν καταγραφεί αυξήσεις στα βασικά επιτόκια ως αποτέλεσμα της σύγκρουσης. Εάν όμως ο πληθωρισμός επιταχυνθεί, οι υπερχρεωμένες χώρες θα μπορούσαν μέσα σε λίγους μήνες να βρεθούν αντιμέτωπες με οξύ πρόβλημα αποπληρωμών.

Τα πρώτα σημάδια πίεσης είναι ήδη ορατά. Ορισμένες χώρες με περιορισμένα ταμειακά διαθέσιμα έχουν ζητήσει από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο να αυξήσει τα υφιστάμενα δάνειά τους, ενώ το Πακιστάν ζήτησε από τις ΗΠΑ μηχανισμό σταθεροποίησης συναλλάγματος ύψους 10 δισ. δολαρίων, σύμφωνα με πηγή που επικαλείται το Reuters.

Οι προβλέψεις της Παγκόσμιας Τράπεζας δείχνουν ότι το 40% των χωρών χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος βρίσκεται ήδη σε κατάσταση υπερχρέωσης ή αντιμετωπίζει υψηλό κίνδυνο να βρεθεί σε αυτήν. Πρόκειται για 32 χώρες, αριθμός που θα μπορούσε να αυξηθεί γρήγορα εάν το κόστος δανεισμού κινηθεί ανοδικά.

Το μέσο δημόσιο χρέος στις αναδυόμενες και αναπτυσσόμενες οικονομίες είχε φθάσει περίπου στο 74% του ΑΕΠ το 2025, έναντι 50%-55% πριν από την πανδημία. Στις χώρες χαμηλού εισοδήματος διαμορφωνόταν στο 67%, από περίπου 40% προηγουμένως. Κατά τον Γκιλ, για ορισμένες από αυτές τις χώρες θα απαιτηθεί ακόμη και διαγραφή μέρους του χρέους, με κάθε περίπτωση να εξετάζεται ξεχωριστά.

Οι τρεις μεγαλύτερες οικονομίες του κόσμου, οι ΗΠΑ, η Κίνα και η Ινδία, έχουν μέχρι στιγμής παραμείνει σχετικά προστατευμένες από τις οικονομικές επιπτώσεις του πολέμου, αν και για διαφορετικούς λόγους η καθεμία.

Οι αναπτυσσόμενες οικονομίες, αντίθετα, διαθέτουν πολύ μικρότερα δημοσιονομικά περιθώρια και είναι περισσότερο εκτεθειμένες στις αυξήσεις των τιμών ενέργειας, τροφίμων και δανεισμού.