Ο επικεφαλής επιστήμονας της Κυπριακής Δημοκρατίας και πρόεδρος του Δ.Σ. του Ιδρύματος Έρευνας και Καινοτομίας (ΙδΕΚ) Δημήτρης Σκουρίδης αναλύει στην «Κ» την ανάπτυξη του οικοσυστήματος έρευνας και καινοτομίας στην Κύπρο. Ο στόχος μας είναι να δημιουργήσουμε δυνατή έρευνα σε τομείς όπως η καινοτομία και η τεχνητή νοημοσύνη και να αναπτύξουμε δυνατές επιδόσεις σε τομείς που αφορούν την υγεία και πιο τεχνολογικά έργα, όπου ήδη είμαστε αρκετά δυνατοί, τόνισε. Αυτή τη στιγμή μιλάμε με 15 επιχειρήσεις από το Ντουμπάι, τη Νέα Υόρκη, την Αυστραλία και από αυτές περίπου οι επτά βρίσκονται σε αρκετά ώριμο στάδιο για δραστηριοποιηθούν στην Κύπρο, επισήμανε.

-Πόσο έχει εξελιχθεί σήμερα το οικοσύστημα της έρευνας και της καινοτομίας στην Κύπρο;

-Σήμερα έχουμε ένα οικοσύστημα, το οποίο βλέπουμε ότι έχει εξελιχθεί και συνεχίζει να εξελίσσεται. Δεν είναι αυτό το sporadic ecosystem όπως ήταν προηγουμένως, αλλά έχει μετεξελιχθεί σε ένα οικοσύστημα που πλέον έχει μια δομή και συνεχώς αυξάνεται με ταχύτητα.

Έχει μετατραπεί σε ένα οικοσύστημα που δεν λειτουργεί αποσπασματικά, αλλά έχει συγκεκριμένη δομή, έχει ρυθμό ανάπτυξης και έχει τη δυνατότητα να παράγει αποτελέσματα σε συνεχή βάση, με τρόπο που να ενισχύεται χρόνο με τον χρόνο.

-Ποιο είναι το όραμά σας για το οικοσύστημα αυτό μέχρι το 2030;

-Ουσιαστικά, αυτό που οραματιζόμαστε είναι ένα οικοσύστημα στο οποίο έχουμε πιο δυνατές επιδόσεις όσον αφορά την ερευνητική μας αριστεία. Δηλαδή να ανεβάσουμε τις επιτυχίες μας σε ερευνητικές επιδόσεις, όπως είναι τα European Research Council Grants που αφορούν επιχορηγήσεις για έρευνα από την Ε.Ε. Αν δείτε τα στοιχεία από το 2023 μέχρι σήμερα, έχουν αυξηθεί κατά 12 τα συμβόλαια ERC που έχουν έρθει στην Κύπρο. Συγκεκριμένα, έχουμε τρία Starting Grants (επιχορηγήσεις για νέους ερευνητές), τρία Consolidator Grants (επιχορηγήσεις εδραίωσης ερευνητικής σταδιοδρομίας), ένα Advanced Grant (επιχορήγηση για καταξιωμένους ερευνητές) και ένα Proof of Concept (επιχορήγηση απόδειξης σκοπιμότητας/ αξιοποίησης ερευνητικών αποτελεσμάτων). Αυτό, είναι σημαντικό γιατί δείχνει ότι, παρά το μικρό μας μέγεθος, παρά το γεγονός ότι είμαστε μια χώρα με περιορισμένο αριθμό ερευνητών, υπάρχει μια ξεκάθαρη αυξητική τάση στο επίπεδο της έρευνας.

Υπάρχει και το Synergy Grant, δηλαδή η επιχορήγηση συνεργατικής έρευνας του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Έρευνας (ERC). Αυτό δείχνει ότι η Κύπρος όχι μόνο παράγει έρευνα, αλλά είναι και αρκετά ελκυστική για ερευνητές παγκόσμιας κλάσης να θέλουν να κάνουν την έρευνά τους εδώ.

Ο στόχος μας είναι να δημιουργήσουμε πιο δυνατή έρευνα σε τομείς όπως η καινοτομία και η τεχνητή νοημοσύνη και να αναπτύξουμε δυνατές επιδόσεις που αφορούν την υγεία και πιο τεχνολογικά έργα, όπου ήδη είμαστε αρκετά δυνατοί.
Επιδιώκουμε να φτάσουμε σε ένα σημείο όπου η εφαρμοσμένη έρευνα να παράγει μετρήσιμο και ουσιαστικό αντίκτυπο, ώστε το οικοσύστημα να μην περιορίζεται αποκλειστικά στη βασική έρευνα, η οποία παραδοσιακά κατείχε τον κυρίαρχο ρόλο.

-Έχουν γίνει βήματα προς αυτή την κατεύθυνση;

-Ναι, έχουν ξεκινήσει να γίνονται μεγάλα βήματα στη μετάβαση από τη βασική έρευνα προς την εμπορικοποίηση. Αυτή η προσπάθεια θα συνεχιστεί, με στόχο μέχρι το 2030 να μπορέσουμε να ανεβάσουμε τη θέση της Κύπρου στον παγκόσμιο δείκτη έρευνας και καινοτομίας.

Σήμερα βρισκόμαστε στη θέση 25 στον παγκόσμιο δείκτη καινοτομίας και στόχος είναι να προσεγγίσουμε τη θέση 23. Αντίστοιχα, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, από τη θέση 17 θέλουμε σταδιακά να μπούμε στη δεκάδα.

-Με δεδομένο τον διεθνή ανταγωνισμό, ποια είναι τα συγκριτικά πλεονεκτήματα της Κύπρου;

-Στην Κύπρο υπάρχουν συγκεκριμένα στοιχεία που την καθιστούν ικανή να λειτουργήσει ως περιφερειακός κόμβος καινοτομίας. Το γεγονός ότι μέσα σε δύο χρόνια ανεβήκαμε από τη θέση 28 στη θέση 25 στον παγκόσμιο δείκτη καινοτομίας δείχνει ότι όχι μόνο το οικοσύστημα είναι ελκυστικό, αλλά εντοπίζεται ικανότητα ταχείας εκτέλεσης δράσεων.

Αυτό δείχνει ότι έχουμε καταφέρει να τοποθετήσουμε την Κύπρο σε διεθνές επίπεδο, από την Αμερική μέχρι την Αυστραλία, την Ινδία, τη Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, μέσα από δράσεις και διμερείς συνεργασίες.

-Ποιο είναι το επόμενο μεγάλο στοίχημα για εσάς προσωπικά;

-Το προσωπικό μου στοίχημα είναι να δημιουργηθούν οι σωστές δομές ώστε μέχρι το 2035 να έχουμε τουλάχιστον δύο unicorns και μία decacorn εταιρεία στην Κύπρο, πράγμα που μεταφράζεται σε δύο νεοφυείς επιχειρήσεις αξίας άνω του 1 δισ. δολαρίων και μία άνω των 10 δισ. δολαρίων. Αν αυτό επιτευχθεί, θα πρόκειται για ένα τεράστιο επίτευγμα για μια χώρα του μεγέθους της Κύπρου. Στη στρατηγική μας για την έρευνα και την καινοτομία υπάρχουν συγκεκριμένοι τομείς τους οποίους έχουμε στο επίκεντρο. Ένας από αυτούς είναι οι Βασικές Ψηφιακές Τεχνολογίες (Key Digital Technologies – KDT), που περιλαμβάνουν την τεχνητή νοημοσύνη, τα μικροτσίπ και συναφείς τεχνολογίες. Βλέπουμε ότι η Κύπρος έχει αρκετή απήχηση σε αγορές όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, η Ινδία, η Αμερική και η Αγγλία. Αυτές οι αγορές βλέπουν την Κύπρο ως έναν καλό κόμβο ή έναν αξιόπιστο συνεργάτη για την επέκταση συγκεκριμένων προϊόντων.

-Υπάρχουν συγκεκριμένες εταιρείες που έχουν ήδη έρθει στην Κύπρο;

-Ναι, εταιρείες έχουν έρθει στην Κύπρο για να δραστηριοποιηθούν, τόσο από την Αμερική όσο και από την Αγγλία. Από την Αμερική έχουμε, για παράδειγμα, την Tenstorrent, την Bcentriqe.ai, ενώ από την Αγγλία έχουμε την Covaler, η οποία ήδη ψάχνει προσωπικό για να στελεχώσει το γραφείο της στην Κύπρο.

Η παρουσία αυτών των εταιρειών δείχνει ότι η Κύπρος δεν είναι απλώς ένας προορισμός εγκατάστασης, αλλά ένας τόπος όπου μπορούν να δημιουργηθούν προστιθέμενη αξία, συνεργασίες και προοπτικές ανάπτυξης, τόσο για τις ίδιες τις εταιρείες όσο και για το εγχώριο οικοσύστημα.

Στον τομέα της υγείας και της βιοτεχνολογίας υπάρχει επίσης έντονο ενδιαφέρον. Είμαστε αρκετά δυνατοί σε αυτόν τον τομέα, με πολύ καλή ερευνητική δουλειά που γίνεται σε μονάδες όπως το Γερμανικό Ογκολογικό Κέντρο, το Ινστιτούτο Νευρολογίας και σε πανεπιστημιακά ερευνητικά κέντρα, όπως συγκεκριμένες μονάδες του Πανεπιστημίου Κύπρου. Μάλιστα είναι σημαντικό να αναφέρω ότι έχουμε δει συγκεκριμένο ενδιαφέρον από διεθνείς ερευνητικούς οργανισμούς για συνεργασίες, ειδικά στα κομμάτια της υγείας και της βιοτεχνολογίας. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι συνεργασίες που ξεκίνησαν μέσα από δράσεις που πραγματοποιήθηκαν τον Σεπτέμβριο, με τη χρήση στρατηγικών υποδομών που χρηματοδοτήθηκαν από το ΙδΕΚ.

Στον τομέα της ενέργειας σημειώνουμε επίσης πολύ καλές επιδόσεις. Γίνεται ουσιαστική και σημαντική δουλειά σε πεδία όπως τα έξυπνα δίκτυα (smart grids) και τα έξυπνα καύσιμα (smart fuels), ενώ έχουμε εταιρείες με πολύ ισχυρή παρουσία, όπως η EnergyIntel, η οποία διαθέτει πάνω από 80 πατέντες και αυτή τη στιγμή τρέχει πιλοτικά έργα στις ΗΠΑ και στη Σαουδική Αραβία.
Υπάρχουν και άλλες μικρότερες εταιρείες που εργάζονται σε θέματα ενέργειας σε συνδυασμό με την τεχνητή νοημοσύνη, προσπαθώντας να προχωρήσουν ακόμη πιο μπροστά σε καινοτόμες εφαρμογές. Παράλληλα, οι τομείς του διαστήματος και της άμυνας είναι δύο τομείς που αναδύονται δυναμικά. Έχουμε δει μεγάλους διεθνείς οργανισμούς και εταιρείες να επισκέπτονται την Κύπρο. Για παράδειγμα, η Embraer, και η Lockheed Martin, στο πλαίσιο του συνεδρίου COSPAR που πραγματοποιήθηκε στην Κύπρο. Από την άλλη, η τεχνητή νοημοσύνη είναι σημείο reset για την Κύπρο. Μας δίνει τη δυνατότητα να υπερκεράσουμε άλλες οικονομίες και χώρες, κάτι που υπό κανονικές συνθήκες δεν θα ήταν εύκολο. Αυτό όμως προϋποθέτει στρατηγική, ταχύτητα και σωστή εκτέλεση.

Το 2025 ήταν κομβικό έτος. Ξεκινήσαμε με στόχο την αναβάθμιση της εθνικής στρατηγικής για την τεχνητή νοημοσύνη. Παράλληλα, από τον Ιούλιο ξεκίνησε ένα project χαρτογράφησης του κυπριακού οικοσυστήματος AI όπου εντοπίστηκαν περίπου 300 εταιρείες και οργανισμοί μέσα από περισσότερες από 1.700 συναντήσεις που έγιναν εντός και εκτός Κύπρου. Από αυτές, απάντησαν πάνω από 110 οργανισμοί, startups, ερευνητικά κέντρα και υφιστάμενες εταιρείες που αναπτύσσουν λύσεις τεχνητής νοημοσύνης. Τα δεδομένα κατηγοριοποιήθηκαν βάσει διεθνών μοντέλων, προσαρμοσμένων στα κυπριακά δεδομένα. Αυτό μας δίνει ουσιαστικά ανατροφοδότηση για το τι πρέπει να κάνουμε ώστε να αυξήσουμε τον ρυθμό ανάπτυξης της Κύπρου στην τεχνητή νοημοσύνη.

Η Κύπρος σημειώνει δυνατές επιδόσεις στην ερευνητική αριστεία

-Τι ρόλο παίζουν τα κέντρα αριστείας σε αυτή την προσπάθεια;

-Κέντρα αριστείας όπως το C-SPARC, το ERATOSTHENES, το PHAETHON και άλλες δομές λειτουργούν ως πολλαπλασιαστές για την οικονομία και τη θέση της Κύπρου ως κόμβου. Ενισχύουν τη συνολική ικανότητα του οικοσυστήματος και δημιουργούν συνέργειες με τη βιομηχανία.

Κάποιοι τομείς, όπως οι ψηφιακές τεχνολογίες και η υγεία, μπορούν να έχουν άμεσο αντίκτυπο μέσα στα επόμενα δύο με τρία χρόνια. Άλλοι, όπως το διάστημα και η άμυνα, είναι πιο μακροπρόθεσμοι και μπορούν να αποδώσουν σε βάθος τριών έως πέντε ετών.

Δεν μπορεί κάθε χώρα να είναι ταυτόχρονα ισχυρός κόμβος σε κρίσιμες υποδομές, στην ενέργεια, στο διάστημα και στην άμυνα. Αυτό που κάνουμε εμείς είναι να εντοπίζουμε τα συστατικά στα οποία είμαστε δυνατοί και να χτίζουμε πάνω σε αυτά σταδιακά και μεθοδικά.

Οι τέσσερις αυτοί τομείς είναι εξαιρετικά σημαντικοί γιατί μπορούν να αναδείξουν την Κύπρο ως ένα διαφοροποιημένο, ποιοτικό περιφερειακό κόμβο καινοτομίας, με πραγματικό οικονομικό και κοινωνικό αντίκτυπο.

-Ποια είναι τα βασικά οφέλη για την κοινωνία και την αγορά εργασίας από όλη αυτή την προσπάθεια;

-Καταρχήν, όταν αναγάγεις την Κύπρο και δείχνεις προς τα έξω ότι είναι ένας αξιόπιστος εταίρος με τεχνογνωσία, αυτό δημιουργεί τις προϋποθέσεις για συνεργασίες μεταξύ κρατών, ερευνητικών οργανισμών και εταιρειών. Αυτές οι συνεργασίες οδηγούν στη δημιουργία νέων προϊόντων, νέας έρευνας και νέων αντικειμένων που έχουν άμεσο αντίκτυπο στην οικονομία.
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η Tenstorrent. Η εταιρεία αυτή έχει πειστεί ότι η Κύπρος μπορεί να βοηθήσει ουσιαστικά σε συγκεκριμένους τομείς, σε τέτοιο βαθμό ώστε να επενδύσει και να ανοίξει ένα R&D γραφείο στην Κύπρο, το οποίο σταδιακά θα εξελιχθεί και σε κόμβο υποστήριξης πελατών της. Είναι σημαντικό γιατί δημιουργούνται ποιοτικές θέσεις εργασίας, ελκυστικές για κορυφαίους επιστήμονες, τόσο Κύπριους όσο και ξένους, και δίνεται η δυνατότητα σε ανθρώπους που βρίσκονται στο εξωτερικό να επιστρέψουν. Παράλληλα, δημιουργούνται οι υποδομές για να εκσυγχρονιστούν τα πανεπιστήμια σε συγκεκριμένους τομείς αιχμής.

Ήδη, βλέπουμε συνεργασίες της Tenstorrent με το Πανεπιστήμιο Κύπρου και το ΤΕΠΑΚ, με στόχο να ενταχθούν προγράμματα σε τομείς όπως το chip design και οι προηγμένοι μηχανικοί. Παραδοσιακά, η Κύπρος δεν ήταν γνωστή για την παραγωγή τέτοιου είδους μηχανικών, αυτό αρχίζει να αλλάζει.

Άρα μιλάμε και για αλλαγή στο προφίλ του ανθρώπινου δυναμικού. Εκτός από τη δημιουργία θέσεων εργασίας στη βιομηχανία, δημιουργείται και μια διαφοροποίηση του ταλέντου που παράγεται από τα κυπριακά πανεπιστήμια. Σιγά-σιγά αρχίζουμε να λειτουργούμε ως πυλώνας για την περιοχή, με κοινωνικό αλλά και οικονομικό αντίκτυπο. Εξάλλου, η εγκατάσταση συγκεκριμένων εταιρειών λειτουργεί ως παράδειγμα για άλλες. Για παράδειγμα, η έλευση της Bcentriqe.ai, επηρέασε θετικά και άλλες εταιρείες πληροφορικής να εξετάσουν την Κύπρο ως προορισμό.

-Πόσες εταιρείες εξετάζουν την εγκατάσταση των δραστηριοτήτων τους στην Κύπρο;

-Αυτή τη στιγμή μιλάμε με 15 επιχειρήσεις από το Ντουμπάι, τη Νέα Υόρκη, την Αυστραλία και άλλα. Από αυτές, οι επτά βρίσκονται σε αρκετά ώριμο στάδιο για να έρθουν στην Κύπρο.

Το βασικό μήνυμα είναι ότι η Κύπρος δεν είναι πλέον μόνο μια πύλη εισόδου στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Διαθέτει ταλέντο, διαθέτει τεχνογνωσία και έχει τη δυνατότητα να προσθέσει αξία στις ίδιες τις εταιρείες, βοηθώντας τις να αναπτυχθούν. Επιτυχία θα είναι να εδραιώσουμε την ιδέα ότι η Κύπρος δημιούργησε ένα οικοσύστημα με μηχανισμούς που βοηθούν τις εταιρείες να πολλαπλασιάζονται, να ωριμάζουν και να παράγουν πραγματική αξία για την κοινωνία και την οικονομία.

-Ποια είναι τα επόμενα βήματα;

-Το επόμενο βήμα είναι η διαβούλευση για τη στρατηγική τεχνητής νοημοσύνης, ώστε να εντοπιστούν και Κύπριοι στο εξωτερικό που θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν την Κύπρο ως βάση.