Η Ευρώπη βρίσκεται σήμερα σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Με την παγκόσμια οικονομία να αλλάζει ραγδαία, καλείται να αναθεωρήσει τον τρόπο που ανταγωνίζεται, καινοτομεί και αναπτύσσεται. Η πρόσφατη μελέτη της Deloitte, Closing the European competitiveness gap, αναδεικνύει τις βασικές προκλήσεις και τους παράγοντες που περιορίζουν την ανάπτυξη και την καινοτομία στην Ευρώπη, προτείνοντας συγκεκριμένες δράσεις για το μέλλον.

Η μελέτη βασίζεται σε έρευνα που διεξήχθη Ιούλιο-Αύγουστο του 2025, ανάμεσα σε 500 ανώτερα στελέχη ενεργοβόρων επιχειρήσεων (παραγωγή χημικών, βιομηχανικών προϊόντων, τσιμεντοποιία, κεραμικών, ασβέστη και γυαλιού, βιομηχανίες χάλυβα και μη σιδηρούχων μετάλλων, και κέντρων δεδομένων), στην ΕΕ, Νορβηγία, Ελβετία και το ΗΒ, με μέσο ετήσιο κύκλο εργασιών €4 δις και μέσο όρο προσωπικού 4.850.

Κύρια ευρήματα της έρευνας

- Μειονέκτημα κόστους: Το 85% ανάφερε τουλάχιστον 10% υψηλότερο λειτουργικό κόστος από τους μη ευρωπαίους ανταγωνιστές, που επηρεάζει άμεσα την ανταγωνιστικότητα τους και υπογραμμίζει την επείγουσα ανάγκη για τη στρατηγική διαχείρισή του.

- Πρόοδος στην απαλλαγή από τον άνθρακα (decarbonisation): Το 91% βρίσκεται εντός ή νωρίτερα από το χρονοδιάγραμμα για την επίτευξη των στόχων απαλλαγής, που αποδεικνύει τη δέσμευση για απαλλαγή.

- Βελτιώσεις στην ενεργειακή απόδοση: Το 70% έχει ήδη βελτιώσει την ενεργειακή τους απόδοση τα τελευταία δύο χρόνια, και σχεδόν οι μισοί αναμένουν κέρδη τα επόμενα δύο χρόνια που επισημαίνει ότι υπάρχουν δυνατότητες για σημαντική εξοικονόμηση.

- Κόστος ενέργειας: Σύμφωνα με τους ερωτηθέντες 34% του λειτουργικού κόστους τους προέρχεται από καύσιμα, πρώτες ύλες και ηλεκτρική ενέργεια. Το υψηλό κόστος ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου στην Ευρώπη (μέχρι Χ3 και Χ5 φορές ψηλότερο από τις ΗΠΑ αντίστοιχα) αποτελεί βασικό παράγοντα, και επιδεινώθηκε με την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία.

- Δυναμική επενδύσεων στην ενεργειακή μετάβαση και την κυκλική οικονομία: Το 82% έχει αυξήσει τις επενδύσεις στην ενεργειακή μετάβαση, με το 80% να σχεδιάζει περαιτέρω αυξήσεις, σηματοδοτώντας μια σαφή στρατηγική στροφή.

Η ανταγωνιστικότητα ως κλειδί για την Ευρωπαϊκή ευημερία και ασφάλεια

Η ανταγωνιστικότητα δεν είναι απλώς ένας οικονομικός όρος. Είναι η βάση για την ευημερία, την απασχόληση και την κοινωνική συνοχή. Η Ευρώπη διαθέτει μια ισχυρή και διαφοροποιημένη βιομηχανική βάση, που παραμένει ζωτικής σημασίας για την οικονομική της ανθεκτικότητα και αυτονομία. Παρά τις σημαντικές προόδους, η υστέρηση της Ευρώπης σε σχέση με ανταγωνιστές όπως οι ΗΠΑ και Ασία, σε κρίσιμους τομείς όπως η τεχνολογική καινοτομία, η παραγωγικότητα και η ψηφιακή μετάβαση, είναι εμφανής. Η έκθεση επισημαίνει ότι η υστέρηση αυτή οφείλεται σε συνδυασμό θεσμικών, οικονομικών και κοινωνικών παραγόντων, όπως η γραφειοκρατία, η περιορισμένη επένδυση σε έρευνα και ανάπτυξη, αλλά και η ανισότητα στην πρόσβαση σε ψηφιακές υποδομές.

Η καινοτομία και ψηφιακή μεταρρύθμιση τα κλειδιά για ανάκαμψη

Η τεχνολογία αποτελεί το κλειδί για την αύξηση της ανταγωνιστικότητας. Η Ευρώπη πρέπει να επιταχύνει την υιοθέτηση καινοτόμων τεχνολογιών, όπως τεχνητή νοημοσύνη (AI), cloud computing και big data, ώστε να ενισχύσει την παραγωγικότητα και να δημιουργήσει νέες ευκαιρίες στην αγορά εργασίας. Η ψηφιακή μετάβαση δεν είναι απλώς τεχνολογική πρόκληση, αλλά και κοινωνική, που απαιτεί συνεργασία μεταξύ επιχειρήσεων, κυβερνήσεων και εκπαιδευτικών φορέων για να καλυφθεί το χάσμα μεταξύ των απαιτήσεων της αγοράς και των διαθέσιμων ταλέντων.

Αναπόσπαστο μέρος της ανταγωνιστικότητας η βιωσιμότητα και η πράσινη ανάπτυξη

Η μετάβαση σε μια πράσινη οικονομία δεν αποτελεί πλέον επιλογή, αλλά αναγκαιότητα. Η μελέτη επισημαίνει ότι η Ευρώπη πρέπει να επενδύσει σε καθαρές τεχνολογίες και να υιοθετήσει πολιτικές που προωθούν την κυκλική οικονομία, μειώνοντας το περιβαλλοντικό αποτύπωμα και δημιουργώντας νέες αγορές. Η βιωσιμότητα στις μέρες μας είναι βασικός παράγοντας ανταγωνιστικότητας, καθώς καταναλωτές και επενδυτές στρέφονται σε υπεύθυνες και οικολογικές επιλογές.

Ενίσχυση της καινοτομίας και της επιχειρηματικότητας

Η καινοτομία είναι κινητήρια δύναμη για την ανάπτυξη. Η έκθεση υπογραμμίζει την ανάγκη δημιουργίας ενός ευνοϊκού οικοσυστήματος για τις νεοφυείς επιχειρήσεις (startups), την ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ ερευνητικών ιδρυμάτων και επιχειρήσεων, καθώς και τη διευκόλυνση της πρόσβασης σε χρηματοδότηση. Ένα δυναμικό περιβάλλον καινοτομίας θα επιτρέψει στην Ευρώπη να αναπτύξει νέες τεχνολογίες και προϊόντα, ενισχύοντας παράλληλα την οικονομική της αυτονομία.

Πολιτικές μεταρρυθμίσεις και συνεργασία το κλειδί για αποτελεσματικότητα

Οι θεσμικές μεταρρυθμίσεις και η ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ κρατών μελών είναι απαραίτητες για να υποστηρίξουν την ανταγωνιστικότητα. Η απλούστευση της νομοθεσίας, η βελτίωση της διακυβέρνησης, η προώθηση κοινών στρατηγικών και η ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ κρατών μελών, είναι απαραίτητες για να δημιουργηθεί ένα πιο ευέλικτο και αποτελεσματικό επιχειρηματικό περιβάλλον.

Οδικός χάρτης για το μέλλον

Η Ευρώπη έχει όλα τα εχέγγυα για να κλείσει το χάσμα ανταγωνιστικότητας και να πρωταγωνιστήσει σε έναν ταχύτατα εξελισσόμενο κόσμο. Η επιτυχία απαιτεί συντονισμένες προσπάθειες από κυβερνήσεις, επιχειρήσεις και την κοινωνία των πολιτών. Με όραμα, αποφασιστικότητα και συνεργασία, μπορεί να διαμορφώσει ένα ανταγωνιστικό, βιώσιμο και ανθεκτικό μέλλον για όλους τους πολίτες της. Η έκθεση της Deloitte προσφέρει έναν οδικό χάρτη για την επίτευξη αυτού του στόχου, μέσα από την τεχνολογία, τη βιωσιμότητα, την καινοτομία και τις θεσμικές μεταρρυθμίσεις.