Ο αριθμός των εκτοπισμένων ατόμων παγκοσμίως έχει ξεπεράσει κάθε προηγούμενο ιστορικό υψηλό, αναφέρει στο μήνυμά της με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων, η Επίτροπος Διοικήσεως και Προστασίας Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, Μαρία Στυλιανού-Λοττίδη, τονίζοντας πως, πίσω από τους αριθμούς αυτούς βρίσκονται ανθρώπινες ζωές — ιστορίες απώλειας και τραύματος.

Σύμφωνα με την ίδια, η Κυπριακή Δημοκρατία, βρίσκεται στην πρώτη γραμμή των μεταναστευτικών και προσφυγικών ροών στην Ανατολική Μεσόγειο. Η γεωγραφική μας θέση, αναφέρει, σε συνδυασμό με τις περιφερειακές εξελίξεις, καθιστά τη διαχείριση του ζητήματος ιδιαίτερα απαιτητική. Την ίδια ώρα, η Επίτοπος τονίζει πως παρά τις αντικειμενικές δυσκολίες, η Πολιτεία οφείλει να ανταποκρίνεται στις διεθνείς και ευρωπαϊκές της υποχρεώσεις, διασφαλίζοντας ότι κάθε αιτητής ασύλου απολαμβάνει δίκαιη και αποτελεσματική εξέταση της αίτησής του, αξιοπρεπείς συνθήκες υποδοχής και ουσιαστική πρόσβαση στα δικαιώματά του. «Σε αυτό το πλαίσιο, ο ρόλος του Επιτρόπου Διοικήσεως και Προστασίας Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων είναι καθοριστικός». 

Τέλος, στέλνει το μήνυμα πως, σε έναν κόσμο που δοκιμάζεται από κρίσεις και αβεβαιότητες, «η στάση μας απέναντι στους πιο ευάλωτους αποτελεί τον καθρέφτη των αξιών μας. Ας μην δικαιολογήσουμε εκπτώσεις λοιπόν».

Αυτούσια η τοποθέτησή της

Η 20^η Ιουνίου, ως ημέρα αφιερωμένη στους πρόσφυγες σε παγκόσμιο επίπεδο, αποτελεί μια σημαντική ευκαιρία όχι μόνο για αναστοχασμό, αλλά και για επαναβεβαίωση της συλλογικής μας ευθύνης απέναντι σε εκατομμύρια ανθρώπους που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τις εστίες τους εξαιτίας πολέμων, διώξεων, βίας και παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Σε μια εποχή κατά την οποία οι γεωπολιτικές εντάσεις, οι ένοπλες συγκρούσεις και οι ανθρωπιστικές κρίσεις πολλαπλασιάζονται, το φαινόμενο της προσφυγιάς εξακολουθεί να αποτελεί μία από τις πιο πιεστικές προκλήσεις της διεθνούς κοινότητας.

 Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα δεδομένα διεθνών οργανισμών, ο αριθμός των εκτοπισμένων ατόμων παγκοσμίως έχει ξεπεράσει κάθε προηγούμενο ιστορικό υψηλό. Πίσω από τους αριθμούς αυτούς βρίσκονται ανθρώπινες ζωές — ιστορίες απώλειας και τραύματος.

Άνθρωποι κάθε ηλικίας, οικογένειες και παιδιά που στερούνται το δικαίωμα σε μια ασφαλή και σταθερή καθημερινότητα. Η προστασία των προσφύγων δεν είναι ζήτημα φιλανθρωπίας· είναι πρωτίστως, ανθρωπίνων δικαιωμάτων και σεβασμού της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.

Όπως εύστοχα έχει επισημανθεί από τον τέως Ύπατο Αρμοστή των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες, οι άνθρωποι δεν επιλέγουν να γίνουν πρόσφυγες, αλλά εξαναγκάζονται να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους. Η φράση αυτή συνοψίζει με ουσιαστικό τρόπο την πραγματικότητα εκατομμυρίων ανθρώπων, υπενθυμίζοντάς μας ότι πίσω από κάθε αίτηση ασύλου βρίσκεται μια πράξη ανάγκης και όχι επιλογής.

 Το διεθνές νομικό πλαίσιο για την προστασία των προσφύγων, με θεμέλιο τη Σύμβαση της Γενεύης του 1951 και το Πρωτόκολλο του 1967, καθορίζει με σαφήνεια τα δικαιώματα των προσφύγων και τις υποχρεώσεις των κρατών. Η αρχή της μη επαναπροώθησης (non-refoulement), ως ακρογωνιαίος λίθος του προσφυγικού δικαίου, απαγορεύει την επιστροφή οποιουδήποτε ατόμου σε χώρα όπου διατρέχει σοβαρό κίνδυνο δίωξης ή βλάβης. Παράλληλα, το ευρωπαϊκό κεκτημένο, μέσω του Κοινού Ευρωπαϊκού Συστήματος Ασύλου, ενισχύει τις εγγυήσεις προστασίας και θέτει ελάχιστα πρότυπα για την υποδοχή, την εξέταση αιτήσεων ασύλου και την ένταξη των προσφύγων.

Ως Κυπριακή Δημοκρατία, βρισκόμαστε στην πρώτη γραμμή των μεταναστευτικών και προσφυγικών ροών στην Ανατολική Μεσόγειο. Η γεωγραφική μας θέση, σε συνδυασμό με τις περιφερειακές εξελίξεις, καθιστά τη διαχείριση του ζητήματος ιδιαίτερα απαιτητική. Παρά τις αντικειμενικές δυσκολίες, η Πολιτεία οφείλει να ανταποκρίνεται στις διεθνείς και ευρωπαϊκές της υποχρεώσεις, διασφαλίζοντας ότι κάθε αιτητής ασύλου απολαμβάνει δίκαιη και αποτελεσματική εξέταση της αίτησής του, αξιοπρεπείς συνθήκες υποδοχής και ουσιαστική πρόσβαση στα δικαιώματά του.

 Σε αυτό το πλαίσιο, ο ρόλος του Επιτρόπου Διοικήσεως και Προστασίας Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων είναι καθοριστικός. Ως ανεξάρτητος θεσμός, λειτουργεί ως μηχανισμός ελέγχου της διοίκησης, διασφαλίζοντας ότι οι αρχές ενεργούν σύμφωνα με τη νομιμότητα, τη χρηστή διοίκηση και τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Μέσω της διερεύνησης παραπόνων, αυτεπάγγελτων παρεμβάσεων και υποβολής εκθέσεων και συστάσεων, καθώς και στενευμένων εκστρατειών διαφώτισης, ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης, το Γραφείο συμβάλλει ενεργά στη βελτίωση των πολιτικών και πρακτικών που αφορούν τους αιτητές ασύλου και τους πρόσφυγες.

 Το Γραφείο δίνει διαχρονικά έμφαση σε ζητήματα όπως οι συνθήκες διαβίωσης στα κέντρα υποδοχής, η πρόσβαση σε υγειονομική περίθαλψη και εκπαίδευση, η προστασία των ασυνόδευτων ανηλίκων, καθώς και η αποτροπή φαινομένων κακομεταχείρισης ή διακρίσεων. Η προσέγγιση είναι ανθρωποκεντρική, με στόχο όχι μόνο την τήρηση των ελάχιστων προτύπων, αλλά και την ουσιαστική διασφάλιση της αξιοπρέπειας κάθε ανθρώπου.

 Ταυτόχρονα, δεν μπορούμε να αναφερόμαστε στο προσφυγικό ζήτημα χωρίς να ανατρέχουμε στη δική μας ιστορική εμπειρία ως λαός. Η τουρκική εισβολή του 1974 είχε ως αποτέλεσμα τον βίαιο εκτοπισμό χιλιάδων Κυπρίων από τις πατρογονικές τους εστίες. Οι εικόνες των ανθρώπων που εγκατέλειπαν τα σπίτια τους αναζητώντας ασφάλεια παραμένουν βαθιά χαραγμένες στη συλλογική μας μνήμη. Οι πρόσφυγες της Κύπρου δεν αποτελούν απλώς ένα κεφάλαιο της ιστορίας μας· συνιστούν ζωντανή υπενθύμιση του τι σημαίνει απώλεια, ξεριζωμός και προσδοκία επιστροφής.

 Η εμπειρία της Κύπρου επιβάλλει μια ιδιαίτερη ευαισθησία απέναντι στους πρόσφυγες του σήμερα. Μας υπενθυμίζει τη θεμελιώδη αρχή του διεθνούς δικαίου και της ανθρώπινης ηθικής: ότι η αξία της ανθρώπινης ζωής είναι αδιαπραγμάτευτη. Η αλληλεγγύη, η κατανόηση και ο σεβασμός δεν είναι απλώς ηθικές επιταγές· αποτελούν και ιστορική μας υποχρέωση.

 Η Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων δεν πρέπει να περιορίζεται σε συμβολικές αναφορές. Αντίθετα, οφείλει να λειτουργεί ως αφετηρία για ουσιαστικές δράσεις, τόσο σε εθνικό όσο και σε διεθνές επίπεδο. Η ενίσχυση των μηχανισμών προστασίας, η δίκαιη κατανομή ευθυνών μεταξύ των κρατών, η αντιμετώπιση των αιτίων που προκαλούν την προσφυγιά, αλλά και η προώθηση πολιτικών ένταξης αποτελούν κρίσιμες προτεραιότητες.

Ως Επίτροπος Διοικήσεως και Προστασίας Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, επαναβεβαιώνω τη δέσμευση του Γραφείου να συνεχίσει να εργάζεται με συνέπεια και αποφασιστικότητα για την προάσπιση των δικαιωμάτων των προσφύγων και των αιτητών ασύλου. Η προστασία της ανθρώπινης αξιοπρέπειας δεν γνωρίζει σύνορα, εθνικότητες ή διακρίσεις· αποτελεί καθολική αξία που μας ενώνει και μας καθορίζει ως κοινωνία.

Σε έναν κόσμο που δοκιμάζεται από κρίσεις και αβεβαιότητες, η στάση μας απέναντι στους πιο ευάλωτους αποτελεί τον καθρέφτη των αξιών μας. Ας μην δικαιολογήσουμε εκπτώσεις λοιπόν.

Μαρία Στυλιανού-Λοττίδη, Επίτροπος Διοικήσεως και Προστασίας Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων