Οι ακραίες θερμοκρασίες που πλήττουν την Κύπρο τις τελευταίες ημέρες θέτουν σε αυξημένη επιφυλακή τις αρμόδιες υπηρεσίες, με τον κίνδυνο εκδήλωσης και εξάπλωσης πυρκαγιών να βρίσκεται στο επίκεντρο. Το Τμήμα Μετεωρολογίας εξέδωσε Κίτρινη Προειδοποίηση για θερμοκρασίες που θα αγγίξουν τους 41 βαθμούς Κελσίου και το Τμήμα Δασών προειδοποιεί πως εξαιτίας των θερμοκρασιών ο κίνδυνος επέκτασης πυρκαγιών βρίσκεται σε επίπεδο «Κόκκινου συναγερμού». Μάλιστα, το απόγευμα της Τρίτης, το Τμήμα εξέδωσε Πορτοκαλί Προειδοποίηση, με τις θερμοκρασίες να αγγίζουν αύριο του 43 βαθμούς Κελσίου.

Ιδιαίτερη προσοχή συνιστά και το Τμήμα Επιθεώρησης Εργασίας ενημερώνοντας τους εργοδότες και τα αυτοεργοδοτούμενα πρόσωπα ότι σήμερα ή και τις επόμενες ημέρες αναμένεται να επικρατήσουν συνθήκες θερμοκρασίας και υγρασίας που πιθανόν να δημιουργήσουν πολύ σοβαρό καύσωνα και να επιβάλλεται η ρύθμιση, ο περιορισμός ή και η διακοπή των εργασιών.

Ως εκ τούτου, το Τμήμα συνιστά μεταξύ άλλων την αποφυγή όπου είναι εφικτό, των επίπονων εργασιών στο ύπαιθρο κατά τις πιο θερμές ώρες της ημέρας από τις 12:00 το μεσημέρι μέχρι τις 16:00 το απόγευμα.

«Η μεγάλη πυρκαγιά αντιμετωπίζεται πριν ξεσπάσει»

Στέλνοντας το δικό του μήνυμα για την πυροπροστασία ο διευθυντής του Τμήματος Δασών, δρ Σάββας Ιεζεκιήλ ανέφερε στην «Κ» πως η προστασία από τις πυρκαγιές δεν είναι θέμα μόνο της θερινής περιόδου αλλά διαρκής εργασία. «Αρχίζει πολύ πριν φανεί καπνός και συνεχίζεται μετά το τέλος κάθε αντιπυρικής περιόδου, με αξιολόγηση, βελτίωση και προετοιμασία για την επόμενη χρονιά».

Σύμφωνα με τον ίδιο, το Τμήμα Δασών αντιμετωπίζει την πυροπροστασία ως ενιαίο κύκλο: πρόληψη, ετοιμότητα, άμεση επέμβαση, καταστολή και αποκατάσταση. Με τον ίδιο να τονίζει πως, αν ένας από αυτούς τους κρίκους είναι αδύναμος, αυξάνεται ο κίνδυνος. Γι’ αυτό, όπως εξηγεί, η συζήτηση δεν πρέπει να περιορίζεται μόνο στα εναέρια μέσα ή στον αριθμό των πυροσβεστικών οχημάτων. «Αυτά είναι σημαντικά, αλλά δεν αρκούν από μόνα τους».

«Η μεγάλη πυρκαγιά αντιμετωπίζεται πριν ξεσπάσει»

Το βασικό μήνυμα είναι απλό, όπως αναφέρει, «η μεγάλη πυρκαγιά αντιμετωπίζεται πριν ξεσπάσει». Τονίζει δε, ότι αν περιμένουμε να τη δούμε για να αντιδράσουμε, έχουμε ήδη χάσει πολύτιμο χρόνο. Η πυροπροστασία, εξηγεί, απαιτεί καθημερινή εργασία, γνώση του δάσους, επιχειρησιακή πειθαρχία και κοινωνική ευθύνη.

Η μεγάλη εικόνα της πυροπροστασίας

Σύμφωνα με τον διευθυντή του Τμήματος Δασών, η πυροπροστασία πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ενιαίο σύστημα και όχι ως σειρά μεμονωμένων ενεργειών. Όπως τονίζει, το σύστημα αυτό περιλαμβάνει πρόληψη, ενεργή διαχείριση του δάσους, επιτήρηση, επιχειρησιακή ετοιμότητα, άμεση καταστολή, συντονισμό υπηρεσιών και αποκατάσταση μετά από κάθε σοβαρό περιστατικό.

Εφιστώντας την προσοχή επισημαίνει ότι, τo σύστημα δεν χαλαρώνει επειδή αλλάζει πρόσκαιρα ο καιρός. Η βροχή μπορεί να μειώνει προσωρινά τον κίνδυνο, αλλά όταν συνοδεύεται από κεραυνούς μπορεί να δημιουργήσει εστίες που χρειάζονται εντοπισμό και έγκαιρη ανταπόκριση. «Το θέμα όμως δεν είναι οι κεραυνοί ως ξεχωριστό ζήτημα. Το θέμα είναι ότι η ετοιμότητα πρέπει να βασίζεται σε πραγματική εκτίμηση κινδύνου και όχι στην εντύπωση της στιγμής».

Παράλληλα αναφέρει ότι η μεγάλη εικόνα είναι πως η Κύπρος χρειάζεται δασικά τοπία πιο ανθεκτικά, κοινότητες καλύτερα προετοιμασμένες και οργανωμένες, δυνάμεις πιο γρήγορες για την πρώτη επέμβαση και θεσμικό συντονισμό που λειτουργεί πριν, κατά τη διάρκεια και μετά την πυρκαγιά.

«Tο Τμήμα Δασών αντιμετωπίζει την πυροπροστασία ως ενιαίο κύκλο: πρόληψη, ετοιμότητα, άμεση επέμβαση, καταστολή και αποκατάσταση»

Πρόληψη και ενεργή διαχείριση

Ιδιαίτερης σημασίας για την πρόληψη από τις πυρκαγιές, χαρακτηρίζει, τη μείωση της επικίνδυνης καύσιμης ύλης. Αυτό, όπως σημειώνει, περιλαμβάνει καθαρισμούς, δασοκομικούς χειρισμούς, συντήρηση αντιπυρικών λωρίδων, διαχείριση της βλάστησης γύρω από υποδομές και κοινότητες, καθώς και άλλες στοχευμένες παρεμβάσεις όπου χρειάζονται.

Τονίζει δε, πως οι δασοκομικοί χειρισμοί δεν είναι αντίθετοι με την προστασία της φύσης. «Αντίθετα, είναι συχνά προϋπόθεση για να προστατευθεί η φύση από καταστροφικές πυρκαγιές μεγάλης έντασης. Στόχος είναι η βελτίωση της δομής των συστάδων, η μείωση της συνέχειας της καύσιμης ύλης και η δημιουργία πιο ανθεκτικών δασικών τοπίων».

Σύμφωνα με τον δρ Ιεζεκιήλ, η ελεγχόμενη καύση μπορεί να αποτελέσει χρήσιμο εργαλείο πρόληψης, αλλά μόνο όπου ενδείκνυται και μόνο με επιστημονικό σχεδιασμό, κατάλληλες καιρικές συνθήκες, επιχειρησιακή επίβλεψη και σαφές πρωτόκολλο ασφάλειας. «Δεν είναι γενικό μέτρο που εφαρμόζεται αδιακρίτως. Είναι εξειδικευμένο εργαλείο διαχείρισης».

Σχετικά με την ελεγχόμενη βόσκηση, επεσήμανε πως μπορεί επίσης να συμβάλει στη μείωση της χαμηλής βλάστησης και στον περιορισμό της συνέχειας της καύσιμης ύλης, εκεί όπου μπορεί να εφαρμοστεί χωρίς υποβάθμιση οικοτόπων, αναγέννησης ή άλλων δασικών αξιών.

Καταστολή και άμεση κινητοποίηση

Η πρόληψη μειώνει τον κίνδυνο, αλλά, όπως τονίζει ο δρ Ιεζεκιήλ δεν καταργεί την ανάγκη για ισχυρή κατασταλτική ικανότητα. Σύμφωνα με τον ίδιο, όταν εκδηλωθεί πυρκαγιά, ο χρόνος είναι ο πιο κρίσιμος παράγοντας. «Η πρώτη προσβολή της εστίας πρέπει να γίνεται γρήγορα, οργανωμένα και με τα κατάλληλα μέσα, ώστε η πυρκαγιά να περιορίζεται πριν αποκτήσει ένταση και έκταση».

Η άμεση κινητοποίηση των δυνάμεων δεν αφορά μόνο την αποστολή προσωπικού, σημειώνει. «Περιλαμβάνει την ταχεία διάθεση πυροσβεστικών οχημάτων, προωθητών γαιών, βυτιοφόρων, πτητικών μέσων και άλλου εξοπλισμού, ανάλογα με τη θέση, την προσβασιμότητα, τη βλάστηση, τον άνεμο και την εγγύτητα σε κοινότητες, υποδομές ή ευαίσθητους οικοτόπους».

Εξηγώντας τη διαδικασία που ακολουθείται σημειώνει ότι, τα πυροσβεστικά οχήματα και οι επίγειες δυνάμεις αποτελούν τη βάση της καταστολής. «Είναι οι δυνάμεις που προσεγγίζουν την εστία, συγκρατούν την περίμετρο, προστατεύουν κρίσιμα σημεία και παραμένουν στην περιοχή μέχρι να αποκλειστεί ο κίνδυνος αναζωπύρωσης. Τα πτητικά μέσα είναι πολύτιμα, ιδιαίτερα όταν η πυρκαγιά εξελίσσεται γρήγορα ή όταν η πρόσβαση είναι δύσκολη, αλλά λειτουργούν συμπληρωματικά προς την επίγεια επιχείρηση».

Όσον αφορά τους προωθητές γαιών και γενικότερα τα μηχανήματα έργου, τόνισε ότι, έχουν ειδικό ρόλο σε μεγαλύτερα και δυσκολότερα περιστατικά. «Μπορούν, όπου οι συνθήκες το επιτρέπουν, να ανοίξουν ή να βελτιώσουν γραμμές πρόσβασης, να στηρίξουν τη δημιουργία ζωνών ανάσχεσης και να βοηθήσουν στον περιορισμό της εξάπλωσης. Η χρήση τους πρέπει να γίνεται με επιχειρησιακή καθοδήγηση, γιατί το ζητούμενο είναι η αποτελεσματική καταστολή χωρίς περιττή ζημιά στο δασικό έδαφος και στο οικοσύστημα».

Σύμφωνα με τον ίδιο, η καταστολή απαιτεί επίσης καθαρό συντονισμό. Σημειώνει δε, ότι το Τμήμα Δασών, η Πυροσβεστική Υπηρεσία, οι τοπικές αρχές και άλλες υπηρεσίες πρέπει να λειτουργούν με σαφείς ρόλους, κοινή εικόνα της κατάστασης και γρήγορη ανταλλαγή πληροφοριών. Σε πυρκαγιές κοντά σε κρατικά δάση ή σε δύσβατες δασικές περιοχές, η γνώση του χώρου, των προσβάσεων και της συμπεριφοράς της βλάστησης έχει άμεση επιχειρησιακή αξία.

Πρόσβαση, κοινότητες και ευθύνη πολιτών

Κρίσιμο θέμα χαρακτηρίζει την πρόσβαση στο δασικό οδικό δίκτυο. Οι δασικοί δρόμοι δεν υπάρχουν για ευκολία, όπως λέει, στέλνοντας το μήνυμα πως υπάρχουν για διαχείριση, επιτήρηση, πρόληψη, πυρόσβεση, διάσωση και ασφάλεια. «Όταν μια πυρκαγιά εξελίσσεται γρήγορα, η διαφορά λίγων λεπτών μπορεί να είναι ουσιαστική».

Το ίδιο, σημειώνει, ισχύει για τις κοινότητες που βρίσκονται κοντά σε δάση. «Η προστασία μιας κοινότητας δεν αρχίζει όταν πλησιάσει η φωτιά, αλλά με τον καθαρισμό γύρω από κατοικίες και υποστατικά, με τη διαχείριση ξηρής βλάστησης, με την ύπαρξη προσβάσεων, με την ενημέρωση των κατοίκων και με σχέδια αντίδρασης».